II FSK 3779/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia WSA del. Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Wr 358/13 w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 9 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 358/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę J.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 11 stycznia 2013 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco: Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. decyzją z 4 czerwca 2012 r. orzekł o odpowiedzialności Skarżącego jako członka zarządu "K." sp. z o.o. z siedzibą w S. za zaległości podatkowe tej spółki z tytułu podatku od towarów i usług za III, IV kwartał 2007r. i I, II kwartał 2008r. oraz odsetki za zwłokę od tych zaległości i koszty postępowania egzekucyjnego. Przesyłka pocztowa zawierająca decyzję, skierowana do Skarżącego na adres w [...], została zwrócona przez operatora pocztowego nadawcy. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki wynika, że w związku z brakiem możliwość doręczenia, osoba doręczająca pozostawiła w dniu 12 czerwca 2012 r. w oddawczej skrzynce pocztowej adresata informację o pozostawieniu przesyłki pocztowej na okres 14 dni do dyspozycji adresata we wskazanym Urzędzie Pocztowym. Przesyłka została powtórnie awizowana 20 czerwca 2012 r. Przesyłkę zwrócono w dniu 29 czerwca 2012 r. do nadawcy. Doręczenie uznano za skuteczne z dniem 26 czerwca 2012 r. tj. z dniem upływu 14 dnia, licząc od pierwszego awizowania w dniu 12 czerwca 2012 r. We wniosku z 4 listopada 2012 r. o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od ww. decyzji organu pierwszej instancji Skarżący argumentował, że nie posiadał wiedzy o prowadzonym wobec niego postępowaniu podatkowym i doręczeniu decyzji. Podkreślono, że strona nie zamieszkuje od 23 lat pod adresem w [...], co spowodowało, że korespondencja procesowa kierowana pod ten adres nie dotarła do niej w terminie, który umożliwiłby jej skorzystanie z prawa wniesienia odwołania w terminie. Podkreślono, że w dacie uznanej jako dzień doręczenia decyzji Skarżący przebywał za granicą, o czym świadczą załączone kopie dokumentów prywatnych i urzędowych w języku niemieckim oraz własne zeznania. Dalej strona wskazała, że o wydaniu decyzji dowiedziała się w dniu 29 października 2012 r. od swojego pełnomocnika, który pozyskał tę informację po przejrzeniu akt postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., co uprawdopodabnia treść dokumentacji postępowania. Od tego też dnia należy liczyć, w ocenie Skarżącego, termin ustania przyczyny uchybienia terminowi do złożenia odwołania. Postanowieniem z 11 stycznia 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania, wskazując, że okoliczność braku poinformowania organu podatkowego o prawidłowym adresie zamieszkania powoduje, że zasadnym jest uznanie skuteczności doręczenia decyzji - w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012, poz. 749 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa) - na adres wskazany przez stronę w dokumentacji podatkowej i identyfikacyjnej. Organ odwoławczy w wydanym postanowieniu uznał, że strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi do złożenia odwołania nastąpiło bez jej winy. Skarżący zobligowany był z uwagi na regulacje art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1995r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U. z 2004 r., Nr 269, poz. 2681 ze zm., dalej: ustawa o ewidencji), który obowiązywał w okresie od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 31 grudnia 2011 r., w związku z wyjazdem do Niemiec do zaktualizowania danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym przez dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego, nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym nastąpiła zmiana danych. Okoliczność, że przepis ten przestał obowiązywać z końcem 2011 r. nie ma znaczenia w sprawie, skoro zaniechanie strony miało miejsce przed utratą mocy obowiązującej. W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 146 § 1 i 2 w zw. z art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że wskazane przez podatnika okoliczności, w szczególności fakt zamieszkiwania na stałe w Niemczech nie stanowi o braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, oddalając skargę na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), stwierdził, że o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu). Przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że na podstawie jest ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, skarżący do 31 grudnia 2011 r. miał obowiązek aktualizacji danych, wynikający z art. 9 ust. 1 pkt 2 (NIP-3). Organ zobligowany jest podjąć działania mające na celu ustalenie miejsca zamieszkania w sytuacji, gdy poweźmie wątpliwości co do prawidłowości podanego przez stronę adresu, lub kiedy w ogóle nim nie dysponuje. Natomiast w rozpoznawanej sprawie korespondencja wysyłana na [...] nie wracała z adnotacjami, które powinny były wzbudzić wątpliwości organu co do miejsca zamieszkania strony. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Skarżący zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1) P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego na skutek ich niewłaściwego zastosowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 141 § 4 P. p. s. a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez organ w toku postępowania art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o zasadach ewidencji. Na podstawie art. 174 pkt 2) P.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art. 141 §4 P. p. s. a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez organ w toku postępowania: - art. 148 § 1, 2 i 3 w zw. z art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej, - art. 146 § 1 i 2 w zw. z art. 162 § 1, 2 i 4 Ordynacji podatkowej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi administracyjnemu pierwszej instancji, a także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, przeto nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło do naruszenia przez sąd administracyjny pierwszej instancji żadnego ze wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Osią sporu, który zarysował się w sprawie rozstrzygniętej zaskarżonym wyrokiem jest w istocie to, czy organ podatkowy przyjął – opierając się na danych ujawnionych w rejestrze urzędowym – prawidłowy adres do doręczeń. Nie ulega wątpliwości, że w sytuacji takiej jak opisana, przed wszczęciem postępowania podatkowego z urzędu podstawowe znaczenie mają informacje zawarte w takim rejestrze (urzędowym zbiorze informacji). Opowiedzenie się za odmienną tezą podważałoby w gruncie rzeczy skuteczność działań aparatu publicznego, który – ze względu na brak dostatecznych danych, umożliwiających komunikowanie się ze stroną (podmiotem dysponującym w sprawie interesem prawnym) – nie byłby w stanie wywiązać się z nałożonych nań obowiązków. Z pewnością miał rację Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który uznał sposób działania organu podatkowego za "w pełni uprawniony". Zdaniem Sądu trudno oczekiwać, że "organ podatkowy każdorazowo będzie prowadził postępowanie w celu ustalenia adresu strony" (s. 8). Taki obowiązek powstałby dopiero wówczas, gdyby w toku postępowania organ powziął wątpliwości co do prawidłowości podanego przez stronę adresu. Tymczasem jak wynika z analizy akt sprawy, korespondencja przekazywana na adres wskazany w złożonym przez skarżącego zgłoszeniu identyfikacyjnym nie wracała z adnotacjami, które mogłyby nasunąć wątpliwości co do jego prawidłowości. Okoliczność tę trzeba wszakże rozpatrywać w związku z faktem dysponowania przez właściwy organ danymi potwierdzającymi poprawność jego czynności, wynikającymi ze składanych deklaracji podatkowych składanych do 2009 r. i aktu notarialnego). Przyznał to Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na s. 8 pisemnych motywów zapadłego wyroku. W przypadku zatem, gdy strona skarżąca powołuje się na trwający nieprzerwanie od 23 lat stan stałego zamieszkiwania na terytorium Niemczech, przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek wyjaśnienia dlaczego w zgłoszeniu identyfikacyjnym podała adres w Polsce, musi być interpretowane na jej niekorzyść, co zresztą uczynił organ podatkowy odmawiając przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania. Na podatniku ciążył – co nie wymaga uzasadnienia – obowiązek aktualizacji danych zawartych w rejestrze. Złożone w dobrej wierze, jakiekolwiek oświadczenie ujawnione w tego rodzaju ewidencji musi być przecież – w razie zmiany stanu faktycznego – skorygowane czy też odwołane, także ze względu na potrzebę zapewnienia pewności obrotu prawnego i wywiązanie się z obowiązku prawidłowego wypełniania zadań publicznych. Niedopełnienie tej powinności obciąża skarżącego, nie może wobec tego być traktowane jak zaniedbanie o neutralnym prawnie charakterze. Gdyby z kolei przyjąć, że owo oświadczenie zostało złożone dla pozoru (w złej wierze), podatnik musi się liczyć z nieuniknionymi, negatywnymi dla niego konsekwencjami prawnymi swojego działania, czyli usankcjonowaniem fikcji doręczenia pisma organu podatkowego. Bez znaczenia dla dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny zgodności z prawem zaskarżonego wyroku jest to, że skarżący nie miał żadnej wiedzy na temat toczącego się postępowania. Ta i inne okoliczności wymienione w skardze kasacyjnej, a wcześniej – w skierowanym do organu podatkowego wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, w żadnym wypadku nie wyczerpują przesłanki ujętej w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Podatnik nie uprawdopodobnił bowiem, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Przeciwnie, element zawinienia jest aż nadto widoczny, co nakazuje uznać postawione w skardze kasacyjnej zarzuty za całkowicie chybione. W tym stanie rzeczy, z mocy art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego w sprawie orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) tej ustawy.