II SA/Lu 542/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta miasta z dnia [...] r. nr [...] Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze – po ponownym rozpatrzeniu odwołania A. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta P. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] września 2013 r., nr [...], odmawiającej przyznania zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] na dzieci: B. S. i P. R. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, na okres zasiłkowy [...] - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił że powodem orzeczonej decyzją pierwszoinstancyjną odmowy przyznania ww. świadczeń było niespełnienie przez wnioskodawcę ustawowego kryterium dochodowego, wynoszącego w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł lub [...] zł w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ I instancji ustalił, że strona w 2012 r. uzyskała dochód ze sprzedaży mieszkania w kwocie [...]zł oraz z otrzymanych na dzieci świadczeń alimentacyjnych w łącznej kwocie [...]zł. Dochód ten, po przeliczeniu na dochód miesięczny wyniósł [...] zł, zaś na osobę w rodzinie – [...] zł. Od decyzji powyższej odwołanie złożyła A. S., będąca ustawowym przedstawicielem małoletnich: B. S. i P. R.. Strona nie zgodziła się ze stanowiskiem organu I instancji podnosząc, że dochód ze sprzedaży mieszkania przeznaczony na zakup mieszkania przed upływem 2 lat jest zwolniony od podatku, a zatem nie jest w istocie dochodem w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tej części, która została przeznaczona na zakup mieszkania. W ocenie odwołującej dochodem jej rodziny jest co najwyżej kwota [...]zł, tj. różnica pomiędzy przychodem ze sprzedaży mieszkania, a nakładem poniesionym na zakup nowego. W oparciu o powyższe argumenty strona wniosła o uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej, jako niezgodnej z prawem, oraz o przyznanie jej wnioskowanych świadczeń. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 12/14 uchylił ww. decyzję Kolegium. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że organy administracji niewłaściwie odczytały treść art. 3 pkt 1 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 30e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Spowodowało to niezasadne uznanie, że uzyskana przez skarżącą w 2012 r. suma pieniężna ze sprzedaży nieruchomości powinna zostać w całości wliczona do dochodu rodziny. W ocenie Sądu nie należy wliczać dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości, jeżeli dochód ten został przeznaczony na cele mieszkaniowe i w związku z tym skarżąca korzysta ze zwolnienia z obowiązku zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych. Rozpatrując ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wezwało A. S. do złożenia oświadczenia wskazującego, jaką kwotę uzyskaną ze sprzedaży mieszkania przy ul. [...] m [...] w P. przeznaczyła ona na własne cele mieszkaniowe oraz w jakim terminie nastąpiło to przeznaczenie. Na podstawie oświadczenia strony z dnia [...] maja 2015 r., zaświadczenia o wysokości pobieranych świadczeń rodzinnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci, a także oświadczenia strony o wysokości alimentów otrzymywanych na rzecz dziecka – P. R., stwierdzono, że odwołująca w 2012 r. uzyskała dochód ze sprzedaży mieszkania w wysokości różnicy pomiędzy ceną sprzedanego mieszkania – [...] zł, a ceną nabytego mieszkania – [...] zł, tj. dochód w wysokości [...] zł. Ponadto uzyskała ona dochód z tytułu alimentów na rzecz P. R. w wysokości [...] zł oaz dochód z tytułu świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od dnia 1 grudnia do dnia [...] grudnia 2012 r. na rzecz B. S. w wysokości [...] zł. Łączny dochód rodziny wnioskodawczyni – według obliczeń Kolegium – wyniósł zatem [...] zł. W konsekwencji średni miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w tej trzyosobowej rodzinie wyniósł [...] zł, co w dalszym ciągu przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję ostateczną A. S. wniosła o jej uchylenie i "przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem treści wyroku Sądu". Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła, że: 1) została wydana z obrazą przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 6, art. 7 i art. 8 w związku z art. .77 § 1 i art. 80 k.p.a., albowiem organ nie dokonał należytego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a następnie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego w materii poniesionych kosztów uzyskania przez stronę dochodu oraz należnego podatku od uzyskanego dochodu, a przez to zawyżył dochód i dochód na głowę członka rodziny, a w konsekwencji utrzymał w mocy, kierując się błędnymi przesłankami, decyzję wydaną z naruszeniem ustawy i słusznego interesu strony, czym naruszył zasadę państwa prawa, zasadę zupełności i zasadę zaufania; 2) została wydana z obrazą przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 1 lit "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych z powodu nieuwzględnienia (nie pomniejszenia) przy ustalaniu dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych poniesionych przez skarżącą kosztów uzyskania przychodu oraz kwoty należnego podatku w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a w konsekwencji zawyżenia dochodu na członka rodziny strony ponad ustawową granicę i w związku z tym niezgodnego ze stanem faktycznym i ustawą utrzymania w mocy decyzji MOPS w P.. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że organ administracji nie dokonał żadnych, a już szczególnie rzetelnych ustaleń w przedmiocie kosztów uzyskania dochodu oraz należnego podatku pomimo, że w kwestii tej strona w ponownym postępowaniu, odpowiadając na żądanie SKO, w piśmie z dnia [...] marca 2015 r. informowała, że przy zakupie mieszkania poniosła koszty w kwocie [...]zł. Poza tym – jak podkreśliła skarżąca – w aktach sprawy są dowody w postaci aktów notarialnych przekształcenia spółdzielczego prawa do lokalu, które podlegało sprzedaży stanowiącej źródło dochodu [...] zł oraz zakupu nowego mieszkania za kwotę [...]tys. zł, z których wynika wprost, że w pierwszym przypadku strona poniosła koszt w wysokości [...] zł, zaś w drugim przypadku wspomniany wyżej koszt [...] zł. Kolegium nie odniosło się w żaden sposób do tej kwestii, podczas gdy już samo uwzględnienie kosztów uzyskania przychodu musiałoby prowadzić do innego rozstrzygnięcia. Dochód w kwocie [...]zł (26500 + [...] zł) pomniejszony o owe [...] zł, redukowałby się bowiem do kwoty [...]zł, dającej po przeliczeniu dochód "na głowę" w kwocie [...]zł. W ocenie skarżącej jeszcze istotniejsze znaczenie ma nieuwzględnienie należnego podatku dochodowego. Strona podkreśliła, że uzyskany przez nią dochód ze sprzedaży mieszkania, jako zadeklarowany na cele mieszkaniowe, korzystał ze zwolnienia w zakresie podatku od osób fizycznych jedynie przez okres 2 lat, które minęły w listopadzie 2014 r. W związku z tym znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] sierpnia 2013 r. o dochodzie członka rodziny, dotyczące 2012 r., utraciło swoje znaczenie z końcem listopada 2014 r. Jako dowód strona załączyła do skargi aktualnie wystawione (po korekcie) zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] czerwca 2015 r., z którego wynika, że należny podatek dochodowy dotyczący 2012 r. wynosi [...] zł, co – zdaniem strony – oznacza, że dochód jej rodziny stanowi kwotę [...]zł, a dochód na głowę członka rodziny w 2012 r. wyniósł [...] zł, a zatem zdecydowanie poniżej "progu ustawowego". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają bowiem prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Zasady i tryb przyznawania świadczeń rodzinnych określa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm., dalej jako "u.ś.r."). Do przewidzianych w tej ustawie form świadczeń rodzinnych należą m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego, w tym dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego (art. 8 pkt 5 u.ś.r.) oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (art. 8 pkt 6 u.ś.r.). W myśl art. 4 ust. 1 i 2 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Z art. 5 ust. 1 i 2 u.ś.r. w związku z § 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (obowiązującego z czasie orzekania przez organy obu instancji - Dz. U. z 2012 r., poz. 959) wynika natomiast, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty, która na dzień orzekania przez organ I instancji wynosiła [...] zł, zaś w czasie wydania zaskarżonej decyzji – [...] zł. W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności (co ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem syn skarżącej B. S. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] marca 2012 r., wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. – k. 6 akt. adm. I inst.), zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty, która na dzień orzekania w niniejszej sprawie przez organ I instancji wynosiła [...] zł, zaś w czasie wydania zaskarżonej decyzji – [...] zł. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy właśnie ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie, a w szczególności oceny, czy dochód ten przekracza ww. kryterium dochodowe. Stosownie do art. 3 pkt 2 u.ś.r. dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Z kolei w myśl art. 3 pkt 2a u.ś.r. "dochód członka rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4 – 4b. Na gruncie przedmiotowej sprawy istotne znaczenie ma jednak definicja samego "dochodu", zawarta w pkt 1 art. 3 u.ś.r. W świetle tej definicji dochód oznacza bowiem, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, ze zm., dalej jako "u.p.d.o.f."), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (lit. "a"), a także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na rzecz dzieci (lit. "c" tiret czternaste). Jak wynika z akt sprawy, orzekając o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organ I instancji w decyzji z dnia [...] września 2013 r. do dochodu rodziny wnioskodawczyni za rok 2012, tj. za rok kalendarzowy poprzedzający okres świadczeniowy objęty niniejszą sprawą, zaliczył – poza otrzymanymi na rzecz dzieci świadczeniami alimentacyjnymi – kwotę [...]zł, pozyskaną z dokonanej w dniu [...] listopada 2012 r. sprzedaży lokalu mieszkalnego (stanowiącego odrębną nieruchomość) przy ul. [...]/[...] w P.. Ustalenie w ten sposób dochodu skarżącej znalazło aprobatę we wcześniejszej decyzji Kolegium (z dnia [...] listopada 2013 r.). Obliczenia te zakwestionował jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 12/14 uchylił ww. decyzję organu odwoławczego wskazując, że w świetle art. 30e u.p.d.o.f. do dochodu rodziny stanowiącego podstawę wyliczenia zasiłku rodzinnego nie należy wliczać dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości, jeżeli dochód ten został przeznczony na cele mieszkaniowe i w związku z tym korzysta ze zwolnienia z obowiązku zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych. Mając na uwadze powyższe stanowisko, którym w myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), organy administracji i sąd na dalszym etapie postępowania są związani, Samorządowe Kolegium Odwoławcze do dochodu rodziny skarżącej za 2012 r. zaliczyło różnicę pomiędzy kwotą [...]zł, pozyskaną z dokonanej w dniu [...] listopada 2012 r. sprzedaży lokalu mieszkalnego, a kwotą [...]zł, którą strona w przeciągu dwóch lat od ww. sprzedaży przeznaczyła na zakup kolejnego mieszkania (spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w P. – akt notarialny z dnia [...] listopada 2012 r., Rep. A Nr [...] – k. 12 akt adm. I inst.). W konsekwencji do dochodu strony zaliczono przychód w wysokości [...] zł, dochód z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od dnia 1 grudnia do dnia [...] grudnia 2012 r. na rzecz uprawnionego B. S. w wysokości [...] zł, a także bezzasadnie pominięte (w świetle art. 3 pkt 1 lit. "c" tiret czternaste u.ś.r.) na wcześniejszym etapie postępowania alimenty na rzecz P. R. uzyskane w 2012 r. w łącznej kwocie [...]zł (zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni zawartym we wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego – k. 14 akt adm. I inst.). Wskutek tego przyjęto, że dochód rodziny skarżącej wyniósł w 2012 r. [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje miesięcznie kwotę [...]zł. W ocenie Sądu powyższe ustalenia co do wysokości dochodu rodziny A. S. są jednak w dalszym ciągu nieprawidłowe. Zasadnie bowiem skarżąca wskazuje, że dokonując w dniu [...] listopada 2012 r. – za kwotę [...]pozyskaną ze sprzedaży poprzedniego mieszkania – zakupu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w P. poniosła koszty w postaci opłat notarialnych w łącznej wysokości [...] zł (k. 12 akt adm.). Koszty te – w świetle art. 22 ust. 6c u.p.d.o.f. – są natomiast kosztami uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości, które podlegają odliczeniu od tego przychodu przy ustalaniu dochodu zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. W tym miejscu wyjaśnić wypada, że wbrew twierdzeniu skarżącej za koszty uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości nie można natomiast uznać opłat notarialnych poniesionych przez nią w związku z ustanowieniem na mocy aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2012 r., Rep. A Nr [...] odrębnej własności lokalu i przeniesieniem jego własności. Czynność ta nie pozostaje bowiem w bezpośrednim związku z późniejszą sprzedażą przedmiotowego mieszkania. W myśl art. 3 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. do dochodu nie zalicza się również należnego podatku dochodowego od osób fizycznych. Wprawdzie w niniejszej sprawie organy administracji dysponowały zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] sierpnia 2013 r. o dochodzie skarżącej uzyskanym w 2012 r., z którego wynikało, że jej należny podatek dochodowy wyniósł [...] zł (k. 8 akt adm. I inst.), jednak należy zgodzić się ze skarżącą, że zaświadczenie to utraciło swoją ważność wraz z końcem listopada 2014 r., albowiem uzyskany przez nią dochód ze sprzedaży mieszkania, jako zadeklarowany na cele mieszkaniowe, korzystał ze zwolnienia w zakresie podatku od osób fizycznych jedynie przez okres 2 lat (art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f.). Skoro zaś strona w okresie tym jedynie część środków uzyskanych z tytułu sprzedaży mieszkania przeznaczyła na cele mieszkaniowe, należało mieć na uwadze, że pozostała część tego przychodu podlegała opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, który – jak wynika z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] czerwca 2015 r. przedłożonego przez skarżącą wraz ze skargą – wyniósł [...] zł. Wskazana kwota – jak słusznie podnosi skarżąca – również podlega odliczeniu od przychodu ze sprzedaży mieszkania przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącej. Reasumując stwierdzić należy, że organy administracji oparły swe decyzje na nieprawidłowym ustaleniu dochodu rodziny skarżącej za 2012 r., czym naruszyły przepis prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., a także przepisy postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja organu I instancji z dnia [...] września 2013 r. jest wadliwa już wobec zaliczenia w niej do dochodu strony całej kwoty uzyskanej ze sprzedaży mieszkania, bez pomniejszenia jej o kwotę wydaną w przeciągu 2 lat na zakup kolejnego mieszkania. Zaskarżona obecnie decyzja drugoinstancyjna, jakkolwiek zapadła już po wyeliminowaniu tego błędu, również jednak narusza prawo we wskazanym wyżej zakresie, skoro w ramach dochodu rodziny A. S. uwzględnia przychód z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości, niepomniejszony o koszty jego uzyskania i należny podatek dochodowy od osób fizycznych. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji uwzględni powyższe uwagi przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącej i w razie ustalenia, że dochód ten w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 u.ś.r., przyzna jej wnioskowane świadczenia. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.