II GZ 10/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. T. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 4481/15 odrzucającego wnioski o przywrócenie terminu w sprawie ze skargi Z. T. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o odpowiedzialności za nieprawidłowości w realizacji umów oraz określającej przypadającą do zwrotu kwotę dotacji pobranej w nadmiernej wysokości postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 27 kwietnia 2017 r., V SA/Wa 4481/15 odrzucił wnioski z dnia 9 marca 2017 r. (data nadania) o przywrócenie terminu do uiszczenia opłat sądowych oraz do złożenia odpisu zażalenia z 15 marca 2016 r. (data nadania) w sprawie ze skargi Z. T. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o odpowiedzialności za nieprawidłowości w realizacji umów oraz określającej przypadającą do zwrotu kwotę dotacji pobranej w nadmiernej wysokości. Postanowienie zapadło na tle następujących okoliczności sprawy: Postanowieniem z 19 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W dniu 15 marca 2016 r. (data nadania) skarżący złożył zażalenie na to postanowienie. Wniósł również o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 17 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Postanowienie to uprawomocniło się, co umożliwiło nadanie przez sąd dalszego biegu zażaleniu z 15 marca 2016 r. na postanowienie z 19 lutego 2016 r. Ponieważ do zażalenia nie załączono odpisu dla strony przeciwnej, na podstawie zarządzenia z 5 grudnia 2016 r. skarżącego wezwano do uzupełnienia braku formalnego zażalenia poprzez złożenie jego odpisu. Również 5 grudnia 2016 r. Przewodniczący Wydziału V zarządził wezwanie skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie sądu w wysokości 100 zł. Strona nie uzupełniła braku formalnego zażalenia i nie uiściła wpisu, dlatego postanowieniem z 8 lutego 2017 r. sąd odrzucił jej zażalenie z 15 marca 2016 r. Odpis postanowienia skarżący odebrał 2 marca 2017 r. W dniu 9 marca 2017 r. (data pisma: 6 marzec 2017 r.) złożył zażalenie na postanowienie z 8 lutego 2017 r. odrzucające jego zażalenie z 15 marca 2016 r. z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego, tj. nienadesłanie odpisu zażalenia dla strony przeciwnej oraz brak wpisu sądowego. W tym samym piśmie wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia opłat sądowych oraz przywrócenie terminu do złożenia odpisu ("dodatkowych kopii") zażalenia z 15 marca 2016 r. W dniu 29 marca 2017 r. do sądu wpłynął wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z 8 lutego 2017 r. oraz uzupełnienie zażalenia z datą: 6 marca 2017 r. W dniu 21 kwietnia 2017 r. sąd poinformował skarżącego, że jego zażalenie z 9 marca 2017 r. (data pisma: 6 marca 2017 r.) na postanowienie z 8 lutego 2017 r. odrzucające zażalenie z 15 marca 2016 r. z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego tj. nienadesłanie odpisu zażalenia dla strony przeciwnej oraz nieuiszczenie wpisu sądowego zostało złożone w terminie i dlatego sąd podejmie w sprawie zażalenia dalsze czynności procesowe. Oceniając wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia opłat sądowych oraz przywrócenie terminu do złożenia odpisu ("dodatkowych kopii") zażalenia z 15 marca 2016 r. sąd stwierdził, że wnioski są niedopuszczalne i podlegają odrzuceniu. Wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: p.p.s.a. warunkiem przywrócenia terminu do dokonania określonej prawem czynności jest łączne spełnienie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w ciągu 7 dni od ustania przeszkody powodującej uchybienie terminu oraz równoczesne dokonanie czynności, która nie została wykonana w terminie, jak również uprawdopodobnienie braku winy strony w uchybieniu terminu. Ponadto należy przywołać negatywne skutki procesowe jakich doznała strona wskutek uchybienia. Przywrócenie terminu do dokonania czynności w świetle art. 86 § 2 p.p.s.a. możliwe jest tylko w sytuacji, w której jego uchybienie powoduje dla strony negatywne skutki w zakresie postępowania sądowego. Stosownie do przepisu art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Sąd stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (w rozpoznawanej sprawie do wniesienia odpisu zażalenia i uiszczenia opłat sądowych) oraz środek odwoławczy (zażalenie) od orzeczenia sądu o odrzuceniu pisma procesowego w tym środka odwoławczego np. zażalenia wykluczają się wzajemnie. Jeżeli bowiem strona twierdzi, że w terminie dokonała czynności do której była wezwana, a więc złożyła odpis zażalenia z 15 marca 2016 r. i uiściła opłaty sądowe, a sąd błędnie uznał, iż nie wykonała wezwania do uzupełnienia braków, to powinna wnieść środek odwoławczy. Wniosek o przywrócenie uchybionego terminu jest natomiast aktualny wtedy, gdy strona nie neguje uchybienia terminowi i wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Takie stanowisko zostało wyrażone w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 341/08. Wyłączenie możliwości równoczesnego złożenia zażalenia od postanowienia odrzucającego zażalenie z uwagi na nieuzupełnienie jego braku formalnego i nieuiszczenie opłaty sądowej oraz złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków, poprzez złożenie odpisu zażalenia i uiszczenie opłat sądowych wynika nie tylko z konkurencyjności zawartych w nich wniosków zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Zażalenie oparte jest bowiem na twierdzeniu, że termin został zachowany, a wniosek o przywrócenie terminu na przeciwnym – że do uchybienia terminu doszło. W świetle art. 86 § 2 p.p.s.a. przywrócenie terminu do dokonania czynności możliwe jest tylko w sytuacji, w której jego uchybienie powoduje dla strony negatywne skutki w zakresie postępowania sądowego. W ocenie sądu wnioski strony o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego poprzez złożenie odpisu zażalenia z 15 marca 2016 r. oraz do uiszczenia opłat sądowych – z uwagi na równoczesne wniesienie – w terminie i nieobarczonego brakami formalnymi zażalenia z 9 marca 2017 r. na postanowienie z 8 lutego 2017 r. odrzucające zażalenie z 15 marca 2016 r. właśnie z uwagi na niezłożenie odpisu i nieuiszczenie w terminie opłat sądowych, nie powoduje negatywnych skutków w stosunku do strony w zakresie postępowania sądowego i dlatego podlegają odrzuceniu. Sąd zauważył dodatkowo, że z uwagi na skuteczne wniesienie w dniu 8 marca 2017 r. zażalenia, sprawa została przekazana do Naczelnego Sądu Administracyjnego w celu oceny zasadności zażalenia na postanowienie sądu I instancji z 8 lutego 2017 r. i dalsze czynności procesowe w sprawie skargi strony na ww. decyzję organu zależne będą od wyniku postępowania przed NSA. Od tego postanowienia skarżący złożył zażalenie. W uzasadnieniu wskazał, że nie rozumie wydanego postanowienia. Sąd błędnie zinterpretował fakty uniemożliwiające dotrzymanie terminu. Wniósł o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu został pozostawiony bez rozpoznania zarządzeniem referendarza sądowego z 15 listopada 2017 r., V SA/Wa 4481/15 z powodu nieuzupełnienia przez skarżącego wniosku o prawo pomocy. Sprawa rozpoznawana niniejszym postanowieniem NSA z 30 stycznia 2018 r., II GZ 10/18 dotyczy przywrócenia terminu, a konkretnie rozpoznania zażalenia od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 4481/15 odrzucającego wnioski o przywrócenie terminu (wnioski z 9 marca 2017 r. (data nadania) o przywrócenie terminu do uiszczenia opłat sądowych oraz do złożenia odpisu zażalenia z 15 marca 2016 r. – data nadania). W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł zarówno zażalenie na postanowienie z 8 lutego 2017 r. odrzucające jego zażalenie z 15 marca 2016 r. z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego tj. nienadesłanie odpisu zażalenia dla strony przeciwnej oraz brak wpisu sądowego oraz wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia tego braku formalnego. Skarżący jednocześnie kwestionuje nieuzupełnienie braku formalnego (wnosząc zażalenie) oraz potwierdza, że brak taki wystąpił, lecz nie z jego winy (wnosząc o przywrócenie terminu do uzupełniania braku). W takiej sytuacji żądania skarżącego wzajemnie się wykluczają. Jak trafnie wskazał sąd w zaskarżonym postanowieniu, wyłączenie możliwości równoczesnego złożenia zażalenia od postanowienia odrzucającego zażalenie z uwagi na nieuzupełnienie jego braku formalnego i nieuiszczenie opłaty sądowej oraz złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków, poprzez złożenie odpisu zażalenia i uiszczenie opłat sądowych wynika nie tylko z konkurencyjności zawartych w nich wniosków zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Zażalenie oparte jest bowiem na twierdzeniu, że termin został zachowany, a wniosek o przywrócenie terminu na przeciwnym – że do uchybienia terminu doszło. Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Termin ten nie rozpoczyna biegu dopóki strona nie dowie się, że do naruszenia doszło. Wobec tego, w sytuacji gdy strona złożyła zażalenie od postanowienia o odrzuceniu zażalenia początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie zażalenia z 9 marca 2017 r., które oczekuje na rozpoznanie. Przedwczesny wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej uznać należy za niedopuszczalny z mocy ustawy, co ma miejsce w niniejszej sprawie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 stycznia 2002 roku, sygn. akt I CZ 198/01, LEX nr 53302, z dnia 7 lutego 2000 r. CKN 1261/99, Prok. i Pr. 2001/4/30). Innymi słowy, skarżący składając zażalenie z 9 marca 2017 r. oraz jednocześnie wnioski o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty i dołączenia odpisów zażalenia złożył pisma, które zawierają wzajemnie wykluczające się stanowiska skarżącego. Wniesienia zażalenia w sprawie oznaczało, że skarżący uważa, iż uzupełnił braki formalne, a złożenie wniosków o przywrócenie terminu, że skarżący braków tych jednak nie uzupełnił, ale nie ze swojej winy i chce przywrócenia terminu do uzupełnienia tych braków. Przywrócenie terminu możliwe jest po rozstrzygnięciu czy termin został przekroczony. Okaże się to gdy sąd rozpozna zażalenie z 9 marca 2017 r. Wobec powyższego NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.