I GZ 362/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "P." Sp. z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2199/15 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi "P." Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: odrzucić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 9 października 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 2199/15, orzekając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., odrzucił skargę P. Sp. z o.o. w P. (dalej: Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym. Wskazane orzeczenie doręczono Spółce 26 października 2015 r., przy czym w treści pisma przewodniego z dnia 20 października 2015 r. WSA w W. pouczył Spółkę, że od doręczanego postanowienia przysługuje skarga kasacyjna (k. 31 akt sądowych). Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej odpis tego postanowienia wraz z uzasadnieniem zawarto natomiast informację: "odpis post. kas AD" (k. 33 akt sądowych). W dniu [...] listopada 2015 r. Spółka, reprezentowana już przez profesjonalnego pełnomocnika, zastosowała się do pouczenia Sądu i wniosła skargę kasacyjną od powyższego postanowienia. Sąd pierwszej instancji zakwalifikował tenże środek odwoławczy jako skargę kasacyjną i nadał mu bieg, przekazując go do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia 18 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyznał skarżącej Spółce prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego do skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał już podobne sprawy (postanowienie z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 927/15, postanowienie z dnia 16 lutego 2016 r. o sygn. akt II GZ 98/16, publik. CBOSA) i w pełni aprobuje wskazany w nich pogląd oraz argumentację przedstawioną na jego poparcie. Od dnia 15 sierpnia 2015 r. weszły w życie zmiany wprowadzone ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658; zwana dalej "nowelą"). Dotyczą one m.in. środków odwoławczych od postanowień wojewódzkich sądów administracyjnych. Ustawodawca zdecydował się na odformalizowanie środka odwoławczego przysługującego od postanowień o odrzuceniu skargi wydanych m.in. na podstawie art. 58 § 1 pkt 2-4 p.p.s.a. (czyli z powodu: wniesienia skargi po upływie terminu do jej wniesienia, nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, wniesienia skargi w sprawie prawomocnie osądzonej już między tymi samymi stronami lub będącej w toku). Zgodnie bowiem z art. 1 pkt 48 noweli nowe brzmienie zyskał art. 173 § 1 p.p.s.a.: "Od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego". Jednocześnie przypadki wyłączone w przywołanym przepisie zostały wskazane – zgodnie z art. 1 pkt 57 lit. a) noweli – w pkt 1a dodanym do art. 194 § 1 p.p.s.a. (przepis ten po znowelizowaniu stanowi: "Zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest odrzucenie skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3"). Ustawodawca w art. 2 noweli określił, w jakim zakresie znowelizowane przepisy mają zastosowanie do postępowań wszczętych przed wejściem w życie tejże noweli – poprzez wyliczenie znowelizowanych przepisów, które należy stosować od razu po wejściu w życie noweli do spraw wszczętych wcześniej, określając przy tym, że w pozostałym (niewymienionym) zakresie należy stosować przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji. W szczególności ustawodawca zdecydował, że do postępowań wszczętych przed wejściem w życie noweli (tj. przed 15 sierpnia 2015 r.) należy stosować zmianę wprowadzoną w art. 1 pkt 57 noweli (znowelizowany art. 194 § 1 p.p.s.a.), natomiast nie zdecydował tak odnośnie do zmiany wprowadzonej w art. 1 pkt 48 noweli (znowelizowany art. 173 § 1 p.p.s.a.). Uwzględniając powyższe uregulowania, a zwłaszcza treść przepisu przejściowego z art. 2 noweli, stwierdzić należy, że odnośnie do środka odwoławczego od postanowienia o odrzuceniu skargi z powodu nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braku formalnego (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) w sprawie wszczętej przed 15 sierpnia 2015 r. potencjalnie zastosowanie mógłby znaleźć zarówno art. 173 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji (przewidujący możliwość wniesienia skargi kasacyjnej), jak i nowy przepis art. 194 § pkt 1a p.p.s.a. (określający zażalenie jako właściwy środek odwoławczy w takim przypadku). Nie jest jednak możliwa do zaakceptowania tego rodzaju sytuacja, że od określonego rozstrzygnięcia przysługują dwa różne środki odwoławcze, których zakres w istocie się pokrywa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w tej sprawie, tego rodzaju kolizję norm należy rozstrzygnąć zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed wejścia w życie noweli, od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia kończącego postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zacytowany przepis zawiera zatem ogólną normę, zgodnie z którą – co do zasady – od postanowienia WSA kończącego postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna, o ile przepis szczególny nie wprowadzi w tym zakresie jakiegoś wyjątku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w stanie prawnym tej sprawy za przepis szczególny należy uznać art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a., który wprowadza wyjątek od reguły wynikającej z art. 173 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed noweli – poprzez określenie, że od wydanych przez WSA postanowień o odrzuceniu skargi m.in. na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – mimo że są to postanowienia kończące postępowanie w sprawie – przysługuje zażalenie, a nie skarga kasacyjna. W konsekwencji należało przyjąć, że w niniejszej sprawie (wszczętej przed 15 sierpnia 2015 r.) od postanowienia Sądu I instancji wydanego na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przysługiwało – na mocy art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. – zażalenie. Tego rodzaju środek odwoławczy – stosownie do treści art. 194 § 2 p.p.s.a. – wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Powracając do rozpoznawanej sprawy zaskarżone postanowienie zostało doręczone Spółce w dniu 26 października 2015 r., a zatem termin na wniesienie zażalenia upływał z dniem 2 listopada 2015 r. Spółka wniosła środek odwoławczy w dniu 25 listopada 2015 r., czyli po terminie. Z art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. wynika, że zażalenie wniesione po upływie terminu podlega odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie Sąd I instancji nie wydał takiego orzeczenia, wobec czego koniecznym było zastosowanie art. 180 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., z których wynika norma nakazująca Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odrzucenie zażalenia na posiedzeniu niejawnym, jeżeli ulegało ono odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla jednocześnie, że wniesienie przez stronę w niniejszej sprawie środka odwoławczego w terminie jak dla skargi kasacyjnej bez wątpienia miało związek z wprowadzeniem strony w błąd przez Sąd I instancji, który w pismach wystosowanych w związku z doręczeniem odpisu zaskarżonego postanowienia wyraźnie wskazywał, że od tego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Zauważyć można, że WSA konsekwentnie traktował złożony środek odwoławczy jako skargę kasacyjną, na co wskazuje treść wydawanych następnie zarządzeń i postanowienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, takie działanie zarówno Sądu I instancji, jak działającej w zaufaniu do niego strony postępowania mogło wynikać z wyjątkowo niejasnych przepisów przejściowych zawartych w noweli p.p.s.a., których treść może prowadzić – i w tej sprawie doprowadziła – do niepewności w kwestii tak zasadniczej dla prawa do sądu jak rodzaj przysługującego stronie środka odwoławczego. O stopniu skomplikowania regulacji prawnej wskutek sposobu sformułowania art. 2 noweli świadczy orzecznictwo (por. np. postanowienie NSA z dnia 1 grudnia 2015 r. o sygn. akt II OSK 2823/15, publik. CBOSA). Tego rodzaju okoliczności sprawy w pełni usprawiedliwiają ewentualne złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 178 w zw. z art. 180 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.