I OZ 455/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Op 586/15 o odrzuceniu skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 16 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2015 r. w przedmiocie przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że zaskarżoną decyzję doręczono do Kancelarii Syndyka M. J. w dniu 29 października 2015 r. W dniu 9 listopada 2015 r. T. R. wystąpił do WSA w Opolu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w celu sporządzenia skargi. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2015 r. ustanowiono dla ww. adwokata. W dniu 4 grudnia 2015 r. T. R., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wniósł skargę do WSA w Opolu na opisaną wyżej decyzję SKO w O. z dnia [...] sierpnia 2015 r. Sąd wskazał, że z urzędu znana jest mu okoliczność, że dla T. R. został ustanowiony syndyk masy upadłości w osobie M. J. (postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] września 2015 r., sygn. akt [...]). Doręczenia zaskarżonej decyzji placówka pocztowa dokonała do Kancelarii Syndyka w dniu 29 października 2015 r. Sąd przytoczył treść art. 176 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r., poz. 233). Wskazał, że w orzecznictwie wyrażony został pogląd, iż skoro w myśl ww. przepisu placówki pocztowe doręczają syndykowi adresowaną do upadłego korespondencję i wszelkie przesyłki, a ten zobligowany jest je przekazać upadłemu (o ile nie dotyczą masy upadłości), to tym samym syndyka traktować należy jako "domownika", o którym mowa w art. 132 § 2 Kodeksu postępowania karnego, z wszystkimi tego konsekwencjami. Oznacza to, że datą doręczenia pisma adresatowi jest dzień oddania go syndykowi. Domniemanie to - co oczywiste - może zostać obalone w toku postępowania, gdy adresat wykaże, że pomimo prawnie skutecznego doręczenia pismo nie zostało mu oddane w ogóle lub otrzymał je z opóźnieniem (por.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt V KZ 15/09, LEX nr 491232). WSA stwierdził, że powyższą tezę można odnieść w drodze analogii, także do pojęcia domownika użytego w przepisach procedury postępowania administracyjnego, tj. w art. 43 K.p.a. Niezależnie od powyższego, Sąd powziął działania zmierzające do ustalenia daty doręczenia zaskarżonej decyzji. Zwrócił się w tej sprawie zarówno od organu, jak również do skarżącego, reprezentowanego przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Pomimo podjętych czynności, nie udało się ustalić daty odebrania przez samego skarżącego zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów Sąd uznał, że skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji dokonano do rąk syndyka masy upadłości w dniu 29 października 2015 r., co oznacza, że zakreślony w art. 53 § 1 w zw. z art. 83 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, upłynął w niniejszej sprawie w dniu 30 listopada 2015 r. Skarga została natomiast złożona osobiście w siedzibie organu w dniu 4 grudnia 2015 r., a zatem uchybiony został termin warunkujący jej skuteczne wniesienie. Uwzględniając powyższe WSA w Opolu odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł T. R. kwestionując prawidłowość przyjęcia przez Sąd I instancji, że w tej sprawie termin do wniesienia skargi liczy się od dnia 29 października 2015 r., tj. od daty doręczenia decyzji syndykowi. Skarżący wskazał, że nie może ponosić winy za brak możliwości wskazania dokładnej daty doręczenia oraz za działania syndyka, a skoro nie jest możliwe ustalenie dokładnej daty, to należało przyjąć, że decyzja SKO została mu doręczona wraz z innymi decyzjami w dniu 6 listopada 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli instancyjnej poddane zostało postanowienie Sądu I instancji wydane w oparciu o art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Stosownie zaś do treści art. art. 53 § 1 P.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia w sprawie. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że dla ustalenia, iż doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi niezbędne jest jednoznaczne ustalenie początku i końca biegu tego terminu. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji nie miał wystarczających podstaw do przyjęcia, że termin do wniesienia skargi rozpoczął swój bieg w dniu 29 października 2015 r., tj. w dacie doręczenia zaskarżonej decyzji syndykowi masy upadłości T. R.. Przede wszystkim należy zauważyć, że w postępowaniu administracyjnym zasadą jest doręczanie pism bezpośrednio adresatowi. Przepis art. 43 K.p.a. określa dozwolone przypadki doręczenia przesyłki do rąk innej osoby niż adresat, tj. domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu. Przewidziane w nim doręczenie zastępcze stwarza fikcję, że to adresat przesyłki odebrał ją w dacie doręczenia jej innej osobie. Założenie to pociąga za sobą doniosłe konsekwencje prawne dla adresata, między innymi to, że początkiem biegu terminu do wniesienia skargi będzie dzień doręczenia przesyłki osobie wymienionej w art. 43 K.p.a. Dlatego też jako wyjątek od reguły przepis ten musi być interpretowany ściśle. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu Sądu I instancji, że syndyka masy upadłości należy traktować jako "domownika", o którym mowa w art. 43 K.p.a. i wynikających z tego konsekwencji polegających na uznaniu, iż w niniejszej sprawie datą doręczenia pisma adresatowi jest dzień oddania go syndykowi. Takiego wniosku nie można wywieść z brzmienia art. 176 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe, zgodnie z którym "syndyk zawiadamia placówki pocztowe w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529) o ogłoszeniu upadłości. Placówki te doręczają syndykowi adresowane do upadłego przesyłki pocztowe. Syndyk wydaje upadłemu przesyłki pocztowe, które nie dotyczą majątku masy upadłości lub których zatrzymanie nie jest potrzebne ze względu na zawarte w nich wiadomości". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie dokonywano wykładni pojęcia "domownik" przyjmując, że domownikiem będzie stały mieszkaniec jakiegoś domu, człowiek razem z kimś mieszkający, np. członek rodziny, współlokator, pracownik domowy. Syndyk masy upadłości warunków tych nie spełnia, a przyznane mu w art. 176 ust. 2 ww. ustawy uprawnienie do odbioru korespondencji adresowanej do upadłego, nie oznacza, iż w każdym przypadku odbiór korespondencji przez syndyka wywoła skutek prawny doręczenia. Tego rodzaju skutek może wywołać jedynie doręczenie korespondencji dotyczącej praw i obowiązków odnoszących się do mienia wchodzącego w skład masy upadłości, bowiem tylko w tych sprawach syndyk posiada legitymację do działania na rachunek upadłego. Pozostałą korespondencję syndyk ma obowiązek przekazać upadłemu. Skutek doręczenia tych pism następuje na zasadach ogólnych z datą ich przekazania adresatowi. W ocenie NSA, nie może budzić wątpliwości, iż korespondencja zawierająca decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2015 r. w sprawie przyznania zasiłku celowego na dożywianie nie dotyczyła majątku masy upadłości. Rozstrzygające znaczenie dla ustalenia biegu terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego miała zatem data przekazania T. R. korespondencji zawierającej ww. decyzję, a tej Sąd I instancji nie mógł ustalić, gdyż zarówno syndyk jak i skarżący nie dysponowali dowodem oraz wiedzą wskazującymi na datę dokonania tej czynności. Uwzględniając, iż nie było możliwe ustalenie daty rzeczywistego doręczenia skarżącemu przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję, Sąd I instancji nie miał podstaw aby datę tę określić jako dzień odebrania korespondencji przez syndyka. Z uwagi na negatywne konsekwencje procesowe (odrzucenie skargi) wszelkie niejasności i kwestie wątpliwe Sąd powinien ocenić na korzyść strony, która domagała się ochrony swoich praw w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W analizowanym przypadku nie można było jednoznacznie przyjąć, iż strona uchybiła terminowi do wniesienia skargi, stąd brak było podstaw do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W okolicznościach tej sprawy, wobec niedających się usunąć wątpliwości, należało przyjąć, że T. R. wnosząc w dniu 4 grudnia 2015 r. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia w O. z dnia [...] sierpnia 2015 r. zachował termin określony w art. 53 § 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a.