II OSK 1826/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny /spr./ Sędziowie sędzia NSA Włodzimierz Ryms sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant asystent sędziego Katarzyna Miller po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Z. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Gl 1591/13 w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Z. Ś. na decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie wymeldowania. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 10 grudnia 2012 r. L. i Z. Ś., będący współwłaścicielami lokalu mieszkalnego położonego przy ul. [...] w [...], wystąpili o wymeldowanie swojego syna Z. Ś. z tego lokalu wskazując, że syn wyprowadził się z domu w 2002 r. zabierając wszystkie rzeczy i oddając klucze. Od tego czasu pokazuje się bardzo sporadycznie, wraz z żoną A. L. mieszka pod adresem: [...] W toku postępowania organ trzykrotnie przeprowadzał oględziny w lokalu mieszkalnym w [...]. W dniach: 25 stycznia 2013 r., 21 marca 2013 r. organ ustalił, że Z. Ś. nie posiada w nim żadnych rzeczy osobistych oraz przedmiotów codziennego użytku. Właściciele lokalu poinformowali, że syn nie uczestniczy w kosztach utrzymania budynku. Zainteresowany stwierdził, że jego rzeczy osobiste oraz przedmioty codziennego użytku mogą się znaleźć w przedmiotowym lokalu w każdej chwili. Dodał, że chciałby wprowadzić się do tego lokalu i przynieść swoje rzeczy, ale matka się na to nie zgadza. Z uwagi na zgłoszone przez zainteresowanego uwagi co do sposobu przeprowadzenia oględzin, w dniu 8 maja 2013 r. organ po raz kolejny przeprowadził oględziny lokalu. Poczynione w tym dniu ustalenia były tożsame z uzyskanymi dotychczas. Przesłuchana w charakterze świadka sąsiadka zeznała, że Z. Ś. nie mieszka przy ul. [...] w [...] od kilku lat, po ślubie wyprowadził się i mieszkał pod innym adresem. W piśmie z 18 grudnia 2012 r. Z. Ś. wyjaśnił, że pracuje w gospodarstwie rolnym żony, z którą zawarł związek małżeński w 2003 r. Wykonywanie tej pracy wymaga stałego kontaktu i przebywania u żony. Jednocześnie oświadczył, że jego miejscem stałego pobytu pozostaje lokal przy ul. [...] w [...], gdzie sprawuje opiekę nad rodzicami. W piśmie zaś z 26 stycznia 2013 r. poinformował, że należące do niego rzeczy zostały usunięte z mieszkania w [...] bez jego zgody. Dodatkowo przejęto jego korespondencję, w związku z czym jako adres do korespondencji wskazywał: [...]. Podczas przesłuchania w dniu 20 lutego 2013 r. zainteresowany wskazał, że w mieszkaniu rodziców ma zgromadzone rzeczy osobiste, prowadzi gospodarstwo domowe oraz mieści się w nim jego centrum spraw życiowych. Do protokołu przesłuchania załączył m.in. pismo z 30 stycznia 2013 r. kierowane do L. i Z. Ś., w którym złożył wraz z żoną ofertę kupna domu rodziców z posesją. Natomiast pismem z 29 kwietnia 2013 r. Z. Ś. poinformował, że skierował pozew o ochronę dóbr osobistych przeciwko swojej siostrze i szwagrowi B. i A. W. Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] lipca 2013 r., w oparciu art. 104 K.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu Z. Ś. z lokalu mieszkalnego położonego w [...] przy ul. [...]. Organ przyjął, że nastąpiło faktyczne i trwałe opuszczenie przez Z. Ś. tego lokalu. Powyższe wynika z faktu, że w trakcie przeprowadzonych oględzin nie potrafił on wskazać w tym lokalu rzeczy osobistych, przedmiotów codziennego użytku oraz innych przedmiotów świadczących o jego zamieszkiwaniu pod tym adresem. Brak jest również dowodów potwierdzających, że opuszczenie przez niego mieszkania rodziców miało charakter niedobrowolny i przejściowy. Przede wszystkim nie czynił on żadnych starań mających na celu przywrócenie posiadania mieszkania, nie przedstawił też żadnego wyroku sądowego przywracającego posiadanie. W odwołaniu od tej decyzji Z. Ś. stwierdził, że postępowanie prowadzone było wadliwie i przewlekle. Zakwestionował ustalenia dokonane podczas trzykrotnych oględzin składając oświadczenie, że miejscem jego stałego pobytu pozostaje sporny lokal, a w [...] przebywa jedynie w związku z pracą. Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji podzielając dokonane ustalenia oraz ich ocenę prawną. Zaakcentował, że zameldowanie ma jedynie charakter ewidencyjny i wiąże się z miejscem pobytu, a nie uprawnieniem do lokalu. Podejmowane w sprawie czynności pozwoliły na dokładne i wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego. W skardze na decyzję Wojewody [...] Z. Ś. zarzucił, że organy nie czyniły żadnych starań w celu uzupełnienia materiału dowodowego. Nie wzięły też pod uwagę obiektywnych okoliczności takich jak: charakter pracy skarżącego w rolnictwie, jego sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia i wieku rodziców, rzeczywistej przyczyny złożenia wniosku o jego wymeldowanie oraz faktu, że ponosił on wraz z rodzicami koszty utrzymania i remontów przedmiotowej nieruchomości. Pominięto również, że kilkakrotnie wyrażał chęć zakupu spornego lokalu. Nie wzięto także pod uwagę jego skarg dotyczących prawidłowości przebiegu oględzin oraz faktu kwestionowania przez niego składu osobowego komisji przeprowadzającej oględziny i niepowiadomienia go o terminie oględzin wyznaczonych na dzień 25 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za nieuzasadnioną. Sąd zaakcentował, że w świetle art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Ma ono zatem odpowiadać istniejącemu stanowi faktycznemu i nie jest związane z uprawnieniem do lokalu. W związku z treścią art. 15 ust. 1 tej ustawy oznacza to, że osoba, która opuszcza miejsce stałego lub czasowego pobytu jest zobowiązana wymeldować się we właściwym organie gminy najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Gdy tego nie uczyni orzeka w tym względzie organ gminy (art. 15 ust. 2 ustawy). W ocenie Sądu, w świetle przeprowadzonych w sprawie dowodów nie może ulegać wątpliwości, że skarżący nie zamieszkuje w objętym decyzją organów obu instancji lokalu od 2003 r., co sam zresztą przyznaje. Odmowa wymeldowania byłaby zatem zasadna, gdyby zostało jednocześnie wykazane, że skarżący nie opuścił tego lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy. W świetle ustalonego orzecznictwa byłoby to możliwe, gdyby do opuszczenia mieszkania został bezprawnie zmuszony, a jednocześnie podjął przewidziane prawem środki zmierzające do umożliwienia jego powrotu. W rozpoznawanej sprawie brak jest jednak przesłanki do uznania, że opuszczenie przedmiotowego lokalu przez skarżącego miało charakter niedobrowolny. Skarżący oświadczył wprawdzie, że pozostaje w konflikcie z matką i pod wpływem jej nacisku usunął swoje rzeczy z przedmiotowego lokalu i oddał klucze, nie wykazał jednak, że przedsięwziął on jakiekolwiek środki prawne zmierzające do ponownego zamieszkania w spornym lokalu. Oświadczył jedynie, że skierował pozew przeciwko siostrze i szwagrowi o naruszenie dóbr osobistych, ten zaś środek - jak wskazał Sąd - rozpatrywany jest w postępowaniu cywilnym i jego rozstrzygnięcie pozostaje bez wpływu na postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie. W powyższych okolicznościach, zdaniem Sądu, ustalony stan faktyczny sprawy pozwalał organowi odwoławczemu na stwierdzenie, że skarżący dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu w lokalu położonym przy ul. [...] w [...] i jednocześnie nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku wymeldowania się. Nie podjął tez próby powrotu do tego lokalu z zamiarem stałego w nim zamieszkiwania. Spełnione zatem zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co obligowało właściwy organ do wydania decyzji o wymeldowaniu. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Z. Ś. podniósł następujące zarzuty: I. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię: 1) art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647), powoływanej dalej jako: P.u.s.a., poprzez przyjęcie, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa, 2) art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez przyjęcie, że zaskarżona decyzja odpowiada istniejącemu stanowi faktycznemu, 3) art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez przyjęcie, że skarżący dobrowolnie opuścił miejsce stałego zamieszkania w związku z czym powinien wymeldować się we właściwym organie gminy najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca, a z uwagi na fakt, iż skarżący tego nie uczynił, orzeczenie wymeldowania przez organ gminy było uzasadnione. II. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: P.p.s.a., w związku z art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie w rozstrzygnięciu i uzasadnieniu wyroku przesłanek, jakimi kierował się Sąd podejmując zaskarżone orzeczenie, a także poprzez nieodniesienie się do zarzutu strony o nieuwzględnieniu wszystkich dowodów przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Uzasadniając podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty wskazano, że Sąd I instancji pominął, iż skarżący w toku postępowania przed organem odwoławczym kwestionował m.in. brak inicjowania dodatkowych czynności mających na celu zachowanie interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Nadto Sąd nie uwzględnił przedstawionej przez skarżącego argumentacji nakierowanej na brak podania przez organ przyczyn odmowy wiarygodności dowodom przemawiającym na korzyść strony. W ocenie skarżącego, okoliczności faktyczne w sprawie nie prowadzą do wniosku, że doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu wypełniając przesłanki z art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Skarżący został bowiem zmuszony do opuszczenia lokalu w wyniku presji ze strony matki, czego dokonał chcąc uniknąć konfliktu ze starszymi, schorowanymi rodzicami. Skarżący aktywnie jednak podejmował przewidziane prawem środki zmierzające do umożliwienia powrotu do domu. Kwestia dobrowolności opuszczenia domu przez skarżącego nie została, w jego ocenie, należycie zbadana. Należało bowiem poddać analizie treść uzasadnienia wniosku o wymeldowanie, w tym zwrócić uwagę, że powoływany fakt opuszczenia miejsca zameldowania miał miejsce ok. 10 lat przed złożeniem wniosku. Już ta okoliczność nakazywała organowi prowadzącemu postępowanie zachowanie wyjątkowej ostrożności i czujności przy dokonywaniu analizy i interpretacji przeprowadzanych w sprawie dowodów. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Znajdujący w niniejszej sprawie podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, że osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Konsekwencję niedopełnienia powyższego obowiązku przewiduje art. 15 ust. 2 ww. ustawy przyjmując, że w takiej sytuacji decyzję o wymeldowaniu wydaje organ gminy na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu bądź z urzędu. Aby było to możliwe, właściwy organ gminy musi zatem ustalić, że strona w sposób trwały i dobrowolny opuściła miejsce swojego zamieszkania, opuszczenie to trwało ponad 3 miesiące, a strona nie wymeldowała się. Zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, odpowiadającym w swej treści obowiązującemu do dnia 31 grudnia 2012 r. przepisowi art. 9 ust. 2b ww. ustawy, zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Instytucja ta nie może zatem służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa. Odnosząc powyższe do zarzutów skargi kasacyjnej przede wszystkim zaznaczyć trzeba, że skarżący na obecnym etapie postępowania nie kwestionuje ustaleń faktycznych, nie podnosząc choćby zarzutu dokonania wadliwej ich oceny przez naruszenie art. 80 K.p.a. W świetle zaś art. 176 P.p.s.a. nie można zwalczać naruszenia przepisów postępowania w zakresie błędnej kontroli przez Sąd I instancji ustalonego w tej sprawie stanu faktycznego tylko za pomocą zarzutów kasacyjnych dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego. Za niesporne należało zatem uznać, że Z. Ś. w dacie wydania decyzji o wymeldowaniu nie mieszkał od ponad 10 lat w mieszkaniu rodziców. Od 2003 r. mieszka wraz żoną pod innym adresem. Podnoszona przez niego okoliczność, że sporadycznie, raz na kilka tygodni, nocuje w mieszkaniu rodziców i spożywa tam przygotowany przez matkę posiłek, nie podważa poczynionych przez organ ustaleń o opuszczeniu przez niego miejsca stałego pobytu i niedopełnieniu ciążącego na nim obowiązku wymeldowania się. Podzielić również należy zajęte przez Sąd I instancji stanowisko co do spełnienia przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu. Okoliczności faktyczne w sprawie pozwalały na przyjęcie, że skarżący opuścił lokal mieszkalny na skutek związania swych dalszych spraw życiowych w miejscu zamieszkania swojej żony. Konflikt z matką, jaki został zarysowany na tle okoliczności sprawy nie mógł stanąć na przeszkodzie w uznaniu, że spełnione zostały przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Również fakt złożenia przez skarżącego w dniu 30 kwietnia 2013 r. pozwu do sądu powszechnego przeciwko siostrze i jej mężowi o naruszenie dóbr osobistych "z wykorzystaniem rodziców" w roli sprawców na okoliczność namawiania przez pozwanych do sprzedaży domu i podtrzymywania bezzasadnego wniosku o wymeldowanie z pobytu stałego, nie mógł skutkować przyjęciem, że skarżący skorzystał we właściwym czasie w sposób skuteczny z przysługujących środków prawnych w postaci powództwa o przywrócenie posiadania lub eksmisję w celu przywrócenia utraconego posiadania. W powyższych okolicznościach należało stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie przyjął, iż okoliczności sprawy dawały podstawę do wymeldowania skarżącego z miejsca zameldowania na pobyt stały. Brak jest zatem podstaw do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 9 ust. 2b i art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odnosząc się następnie do zarzutu naruszenia art. 1 § 2 P.u.s.a. stwierdzić należy, że przepis ten zawiera normę o charakterze ustrojowym, która określa funkcje sądów administracyjnych wyjaśniając, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która dokonywana jest pod względem zgodności z prawem. W niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia tego przepisu. Tak sformułowany zarzut mógłby stanowić uzasadnioną podstawę skargi kasacyjnej, gdyby sąd administracyjny rozpoznał skargę z uwzględnieniem innych kryteriów niż zgodność z prawem. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Uznając za nieuzasadniony zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. podkreślić należy, że zgodnie z dyspozycją tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W niniejszej sprawie Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia powyższego przepisu, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem uznając za prawidłowe decyzje wydane w sprawie wyjaśnił w dostateczny sposób przyczyny podjętego rozstrzygnięcia w odniesieniu do zebranego materiału dowodowego sprawy i wypowiedział się co do wszystkich kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz zarzutów zawartych we wniesionej skardze. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.