II FSK 2232/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia WSA del. Agnieszka Krawczyk (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 2007/15 w sprawie ze skargi D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 27 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od D. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 2007/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę D. K. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 27 października 2015 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd podał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (NUS) na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, obejmującego zaległość w podatku od towarów i usług za marzec 2015 r., prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącej. W dniu 7 sierpnia 2015 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych. Zajęcie wierzytelności wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone zobowiązanej w dniu 12 sierpnia 2015 r. W dniu 19 sierpnia 2015 r. skarżąca wniosła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, jako podstawę prawną wskazując art. 33 pkt 10 w zw. z art. 27 § 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a."). Zarzuciła nieokreślenie w tytule wykonawczym środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych, a tym samym prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego, co uniemożliwiło kontrolę proponowanych środków egzekucyjnych w świetle zasady najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 oraz art. 7 § 2 in fine u.p.e.a. Postanowieniem z dnia 28 września 2015 r. NUS uznał za niezasadne zgłoszone zarzuty. Stwierdził, że w doręczonym skarżącej tytule wykonawczym wskazano wszystkie przewidziane prawem środki egzekucyjne stosowane w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, a zatem tytuł wykonawczy spełniał wymagania formalne określone w przepisie art. 27 § 1 u.p.e.a. Postanowieniem z dnia 27 października 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu (Dyrektor IS) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. Zdaniem organu odwoławczego treść art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że ustawodawca nakazuje w tytule wykonawczym wymienić wszystkie środki egzekucyjne, jakie mogą być stosowane w postępowaniu egzekucyjnym (w tym przypadku w egzekucji należności pieniężnych). Dlatego nieuzasadnione jest stanowisko skarżącej, że wierzyciel miał obowiązek wskazywać w tytule wykonawczym konkretne środki egzekucyjne, które miałyby być stosowane w danym postępowaniu. W skardze do Sądu I instancji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 33 pkt 10 u.p.e.a oraz art. 33 pkt 8 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wskazanie w tytule wykonawczym wszystkich możliwych środków egzekucyjnych nie naruszało zasady wystawiania tytułów wykonawczych i nie było niezgodne z przepisami. Z żadnego przepisu prawa nie wynika bowiem zakaz wskazywania wielu środków egzekucyjnych, ani nakaz ograniczenia w tytule wykonawczym środków egzekucyjnych tylko do niektórych z nich. W niniejszej sprawie, w zgłoszonych zarzutach skarżąca, która wraz z odpisem tytułu wykonawczego otrzymała zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, nie wskazywała w ogóle jaki środek egzekucyjny – zarówno wymieniony w tytule wykonawczym, jak i zastosowany - uznaje za zbyt uciążliwy oraz na czym ta zbytnia uciążliwość może polegać. Opierała swoje zarzuty wyłącznie na tym, że wskazano wiele środków egzekucyjnych, co uniemożliwia kontrolę zaproponowanych środków w świetle zasady najmniejszej uciążliwości. Tymczasem podstawą dla uwzględnienia zarzutu o zbytniej uciążliwości środka egzekucyjnego może być uciążliwość konkretnego z zastosowanych środków egzekucyjnych, której skarżąca ani nie wykazała ani nawet nie określiła. Sąd wyraził pogląd, iż możliwość zgłoszenia zarzutu istnieje po zastosowaniu środka egzekucyjnego. Wcześniej zarzut taki jest oczywiście bezprzedmiotowy. Zatem siedmiodniowy termin na wniesienie zarzutów rozpoczyna swój bieg z opóźnieniem, a to z uwagi na istnienie obiektywnej przeszkody w podniesieniu tego zarzutu wcześniej. Skargę kasacyjną wywiodła skarżąca. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a") zarzuciła naruszenie prawa procesowego, tj.: 1) art. 151 w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niezupełną kontrolę legalności skarżonego rozstrzygnięcia w kontekście zarzutów podniesionych w skardze przejawiającą się pominięciem przez Sąd kwestii pozorności wskazanych środków egzekucyjnych, rozpoznając sprawę jedynie pod kątem ich wielości; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 11 oraz z art. 33 § 1 pkt 8 i 10 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone było na podstawie prawidłowo sporządzonego tytułu wykonawczego oraz w sposób umożliwiający kontrolę wskazanych środków egzekucyjnych pod kątem ich uciążliwości, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 9, art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 27 § 1 pkt 11, art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, iż kontrola stopnia uciążliwości środka egzekucyjnego możliwa jest w trybie zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, na etapie jego zastosowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wniosła o uchylenie skarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Zaskarżone orzeczenie mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada bowiem prawu. Przypomnienia wymaga, że skarżąca wnosząc zarzut w sprawie prowadzonej wobec niej egzekucji administracyjnej, jako jego podstawę wskazała art. 33 pkt 10 w związku z art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a. Skarżąca utrzymywała, że tytuł wykonawczy jest wadliwy, ponieważ nie wskazano w nim środków egzekucyjnych, które zostaną zastosowane, lecz wymieniono wszystkie środki egzekucyjne jakie mogą być zastosowane. W ten sposób skarżąca zakreśliła granice sprawy w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych. Przez wzgląd na określony przepisem prawa termin do wniesienia zarzutów, po jego upływie zobowiązany nie może wnosić nowych zarzutów. Zarówno organy, jak i Sąd I instancji związane więc były treścią wniesionego zarzutu i z tej przyczyny rozpoznały sprawę w jego granicach. W skardze kasacyjnej zarzucono natomiast Sądowi I instancji, iż rozpoznał sprawę "jedynie w kontekście wielości stosowanych środków egzekucyjnych", podczas gdy norma art. 134 P.p.s.a. obligowała do wzięcia pod uwagę "kwestii pozorności". Skarżąca nie zarzuciła naruszenia art. 134 P.p.s.a., ani nie wyjaśniła w jaki sposób podniesiona przez nią "kwestia pozorności" wiąże się ze wskazaną w zarzutach w sprawie prowadzonej egzekucji wadliwością tytułu. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej można wyprowadzić wniosek, bo nie wynika to wprost (skarżąca nie nawiązała do przepisów wskazanych w petitum skargi kasacyjnej), że brak stanowiska Sądu I instancji odnośnie do "kwestii pozorności" skarżąca powiązała z "niezupełną kontrolą zaskarżonego aktu administracyjnego", czyli z pierwszym zarzutem postawionym w petitum skargi kasacyjnej, w ramach którego zarzucono naruszenie art. 151 w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. Jednak skarżąca nie wskazała w jaki sposób, jej zdaniem, przepisy te zostały naruszone, nie wykazała też wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Tymczasem w świetle postanowień art. 174 pkt 2 oraz art. 176 P.p.s.a. o skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny. Zarzuty kasacyjne nie odpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Zaznaczyć należy, że Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych lub ich uzasadnienia. Zatem mając na uwadze nienależyte uzasadnienie omawianego zarzutu, ale też związanie Sądu I instancji wniesionym w postępowaniu egzekucyjnym zarzutem, należy ocenić go jako niezasadny. Co najwyżej wyjaśnić można, że przepisy art. 3 § 1 P.p.s.a. mają charakter przepisów ustrojowych. Do ich naruszenia mogłoby dojść, gdyby Sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Żadna z tych sytuacji nie wystąpiła w rozpoznanej sprawie. Z kolei art. 141 § 4 P.p.s.a. ma formalny charakter i wskazuje jakie elementy składowe zawiera uzasadnienie wyroku. Według postanowień tego przepisu powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że odpowiada ono wymogom określonym w art. 141 § 4 P.p.s.a. Został w nim przedstawiony stan faktyczny, Sąd odniósł się do zarzutów podniesionych w skardze, podał podstawę rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie i co szczególnie istotne wyrok poddaje się kontroli instancyjnej. Natomiast art. 151 P.p.s.a. jest przepisem wynikowym i jego naruszenie mogłoby nastąpić w sytuacji, gdyby Sąd oddalił skargę, pomimo stwierdzenia uchybień skutkujących podjęciem przez Sąd określonych rozstrzygnięć, a taka sytuacja nie wystąpiła w rozpoznanej sprawie. Na uwzględnienie nie zasługują również pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. Skarżąca podobnie jak w przypadku omówionego już zarzutu pierwszego skargi kasacyjnej, nie wykazała wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy (skarga kasacyjna został wniesiona wyłącznie na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Niemniej jednak wskazać można, iż forsowany przez skarżącą pogląd o konieczności wykazania w tytule wykonawczym środków egzekucyjnych, które zostaną zastosowane w toku egzekucji nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a. w tytule wykonawczym należy wskazać środki egzekucyjne stosowane w egzekucji należności pieniężnych. Użyte w tym przepisie sformułowanie "środki egzekucyjne stosowane w egzekucji" bez wątpienia oznacza wszystkie środki, jakie mogą być stosowane w egzekucji należności pieniężnych. Rację miałaby skarżąca, gdyby w omawianym przepisie mowa była, np. o wskazaniu środków egzekucyjnych, które zostaną zastosowane w egzekucji, a ponieważ redakcja przepisu jest inna, stanowisko skarżącej odnośnie do konieczności skonkretyzowania tych środków jest błędne (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 grudnia 2016 r., II FSK 458/15, z dnia 3 czerwca 2016 r., II FSK 1664/14, z dnia 21 stycznia 2017 r., II FSK 339/15 – dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA). Za niezrozumiałe należy uznać stanowisko skargi kasacyjnej, iż "Przyjęcie prawidłowości doręczonego tytułu wykonawczego przez sąd pierwszej instancji pozbawiło Skarżącą możliwości skutecznego wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji ze względu na zbytnią uciążliwość stosowanego środka egzekucyjnego". Wyrok Sądu I instancji pozostaje bowiem bez wpływu na uprawnienie skarżącej do wniesienia zarzutu, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., czyli zarzutu dotyczącego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, Wobec skarżącej został zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności (u dłużnika zajętej wierzytelności będącego najemcą skarżącej) i zawiadomienie o jego zastosowaniu skarżąca otrzymała wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 12 sierpnia 2015 r. W zakreślonym art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. terminie do wniesienia zarzutów, skarżąca miała więc wiedzę o zastosowanym wobec niej środku egzekucyjnym, ale nie skorzystała z możliwości wniesienia zarzutu na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Jak już wcześniej podano, we wniesionych zarzutach skarżąca ograniczyła się wyłącznie do kontestowania zakresu wymienionych w tytule wykonawczym środków egzekucyjnych. Skarżąca zatem sama pozbawiła się możliwości wniesienia zarzutu dotyczącego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Termin do wniesienia tego zarzutu, wbrew stanowisku Sądu I instancji, wynosi siedem dni od doręczenia tytułu wykonawczego. Zgodnie ze stanowiskiem skargi kasacyjnej, termin do wniesienia zarzutów jest jednakowy dla wszystkich zarzutów określonych w art. 33 § 1 u.p.e.a. Po upływie tego terminu zobowiązany nie może korzystać z tego środka zaskarżenia. Tym samym wyrok Sądu I instancji nie miał wpływu na uprawnienie skarżącej do wniesienia jakiegokolwiek zarzutu. Okoliczność, iż ekspirował termin do wniesienia zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. nie oznacza, że skarżąca jest pozbawiona możliwości zaskarżenia stosowanych w toku egzekucji środków egzekucyjnych. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje inne środki zaskarżenia, w tym skargę na czynności egzekucyjne, o której stanowi art. 54 u.p.e.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.