I OZ 454/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Op 582/15 o odrzuceniu skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] września 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że zaskarżoną decyzję doręczono T. R. w dniu 27 października 2015 r. do rąk upoważnionego pracownika Kancelarii Syndyka M. J. . W dniu 9 listopada 2015 r. T. R. wystąpił do WSA w Opolu o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w celu sporządzenia skargi. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2015 r. ustanowiono dla ww. adwokata. W dniu 4 grudnia 2015 r. T. R., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wniósł skargę do WSA w Opolu na opisaną wyżej decyzję SKO w O. z dnia [...] września 2015 r. Pismem z dnia 26 stycznia 2016 r. Sąd zwrócił się do organu o wyjaśnienie, w jakiej dacie decyzja będąca przedmiotem niniejszego postępowania sądowego została doręczona T. R. do jego rąk, tj. w jakiej dacie Syndyk M. J. wydał skarżącemu tę decyzję. W odpowiedzi na to wezwanie organ wyjaśnił, że z informacji uzyskanych od Syndyka wynika, iż nie prowadzi on szczegółowej ewidencji dotyczącej przekazywania upadłym ich korespondencji, a zatem nie jest w stanie udzielić odpowiedzi na pytanie odnośnie doręczenia przesyłki T. R.. Jednocześnie Kolegium podało, że w tej sprawie zwróciło się do strony postępowania o przesłanie oświadczenia na okoliczność daty wydania przez syndyka decyzji z dnia [...] września 2015 r. Przy piśmie z dnia 15 lutego 2015 r. organ przesłał oświadczenie T. R., z którego nie wynika data wydania mu przedmiotowej decyzji. Sąd wskazał, że z urzędu znana jest mu okoliczność, że dla T. R. został ustanowiony syndyk masy upadłości w osobie M. J. (postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] września 2015 r., sygn. akt [...]). Doręczenia zaskarżonej decyzji placówka pocztowa dokonała do Kancelarii Syndyka w dniu 27 października 2015 r. Sąd przytoczył treść art. 176 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r., poz. 233). Wskazał, że w orzecznictwie wyrażony został pogląd, iż skoro w myśl ww. przepisu placówki pocztowe doręczają syndykowi adresowaną do upadłego korespondencję i wszelkie przesyłki, a ten zobligowany jest je przekazać upadłemu (o ile nie dotyczą masy upadłości), to tym samym syndyka traktować należy jako "domownika", o którym mowa w art. 132 § 2 K.p.k., z wszystkimi tego konsekwencjami. Oznacza to, że datą doręczenia pisma adresatowi jest dzień oddania go syndykowi. Domniemanie to - co oczywiste - może zostać obalone w toku postępowania, gdy adresat wykaże, że pomimo prawnie skutecznego doręczenia pismo nie zostało mu oddane w ogóle lub otrzymał je z opóźnieniem (por.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt V KZ 15/09, LEX nr 491232). Biorąc pod uwagę przytoczony przepis regulujący skuteczność doręczeń dla upadłego oraz powołane orzeczenie Sądu Najwyższego, WSA stwierdził, że skuteczne doręczenie T. R. zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia [...] września 2015 r. nastąpiło w dniu doręczenia jej syndykowi, tj. w dniu 27 października 2015 r., a więc w dniu oznaczonym na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki skierowanej bezpośrednio na adres kancelarii syndyka. W tym też dniu decyzja weszła do obrotu prawnego i otworzył się termin do wniesienia od niej skargi. W ocenie Sądu, późniejsze przekazanie korespondencji upadłemu nie mogło wywołać takiego skutku, gdyż przepisy K.p.a. nie znają instytucji podwójnego doręczenia. Sąd dostrzegł również, że składający skargę pełnomocnik nie obalił wynikającego z art. 176 ust. 2 Prawa upadłościowego domniemania, że oddanie skarżącemu decyzji z dnia [...] września 2015 r. nastąpiło w innym dniu niż data doręczenia jej syndykowi. WSA w Opolu przyjął więc, że ustalony w art. 53 § 1 P.p.s.a. trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi rozpoczął bieg w niniejszej sprawie w dniu 28 października 2015 r. i upłynął z dniem 27 listopada 2015 r. Natomiast skarga została wniesiona przez pełnomocnika skarżącego do organu osobiście w dniu 4 grudnia 2015 r., czyli po upływie terminu warunkującego skuteczne wniesienie skargi. Uwzględniając powyższe WSA w Opolu odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł T. R. kwestionując prawidłowość przyjęcia przez Sąd I instancji, że w tej sprawie termin do wniesienia skargi liczy się od daty doręczenia decyzji syndykowi. Skarżący wskazał, że nie może ponosić winy za brak możliwości wskazania dokładnej daty doręczenia decyzji oraz za działania syndyka, który nie prowadzi ewidencji wydawanej korespondencji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli instancyjnej poddane zostało postanowienie Sądu I instancji wydane w oparciu o art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Stosownie zaś do treści art. art. 53 § 1 P.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia w sprawie. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że dla ustalenia, iż doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi niezbędne jest jednoznaczne ustalenie początku i końca biegu tego terminu. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji nie miał wystarczających podstaw do przyjęcia, że termin do wniesienia skargi rozpoczął swój bieg w dniu 27 października 2015 r., tj. w dacie doręczenia zaskarżonej decyzji syndykowi masy upadłości T. R.. Przede wszystkim należy zauważyć, że w postępowaniu administracyjnym zasadą jest doręczanie pism bezpośrednio adresatowi. Przepis art. 43 K.p.a. określa dozwolone przypadki doręczenia przesyłki do rąk innej osoby niż adresat, tj. domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu. Przewidziane w nim doręczenie zastępcze stwarza fikcję, że to adresat przesyłki odebrał ją w dacie doręczenia jej innej osobie. Założenie to pociąga za sobą doniosłe konsekwencje prawne dla adresata, między innymi to, że początkiem biegu terminu do wniesienia skargi będzie dzień doręczenia przesyłki osobie wymienionej w art. 43 K.p.a. Dlatego też jako wyjątek od reguły przepis ten musi być interpretowany ściśle. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu Sądu I instancji, że syndyka masy upadłości należy traktować jako "domownika", o którym mowa w art. 43 K.p.a. i wynikających z tego konsekwencji polegających na uznaniu, iż w niniejszej sprawie datą doręczenia pisma adresatowi jest dzień oddania go syndykowi. Takiego wniosku nie można wywieść z brzmienia art. 176 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe, zgodnie z którym "syndyk zawiadamia placówki pocztowe w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529) o ogłoszeniu upadłości. Placówki te doręczają syndykowi adresowane do upadłego przesyłki pocztowe. Syndyk wydaje upadłemu przesyłki pocztowe, które nie dotyczą majątku masy upadłości lub których zatrzymanie nie jest potrzebne ze względu na zawarte w nich wiadomości". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie dokonywano wykładni pojęcia "domownik" przyjmując, że domownikiem będzie stały mieszkaniec jakiegoś domu, człowiek razem z kimś mieszkający, np. członek rodziny, współlokator, pracownik domowy. Syndyk masy upadłości warunków tych nie spełnia, a przyznane mu w art. 176 ust. 2 ww. ustawy uprawnienie do odbioru korespondencji adresowanej do upadłego, nie oznacza, iż w każdym przypadku odbiór korespondencji przez syndyka wywoła skutek prawny doręczenia. Tego rodzaju skutek może wywołać jedynie doręczenie korespondencji dotyczącej praw i obowiązków odnoszących się do mienia wchodzącego w skład masy upadłości, bowiem tylko w tych sprawach syndyk posiada legitymację do działania na rachunek upadłego. Pozostałą korespondencję syndyk ma obowiązek przekazać upadłemu. Skutek doręczenia tych pism następuje na zasadach ogólnych z datą ich przekazania adresatowi. W ocenie NSA, nie może budzić wątpliwości, iż korespondencja zawierająca decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] września 2015 r. w sprawie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego nie dotyczyła majątku masy upadłości. Rozstrzygające znaczenie dla ustalenia biegu terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego miała zatem data przekazania T. R. korespondencji zawierającej ww. decyzję, a tej Sąd I instancji nie mógł ustalić, gdyż zarówno syndyk jak i skarżący nie dysponowali dowodem oraz wiedzą wskazującymi na datę dokonania tej czynności. Uwzględniając, iż nie było możliwe ustalenie daty rzeczywistego doręczenia skarżącemu przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję, Sąd I instancji nie miał podstaw aby datę tę określić jako dzień odebrania korespondencji przez syndyka. Z uwagi na negatywne konsekwencje procesowe (odrzucenie skargi) wszelkie niejasności i kwestie wątpliwe Sąd powinien ocenić na korzyść strony, która domagała się ochrony swoich praw w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W analizowanym przypadku nie można było jednoznacznie przyjąć, iż strona uchybiła terminowi do wniesienia skargi, stąd brak było podstaw do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W okolicznościach tej sprawy, wobec niedających się usunąć wątpliwości, należało przyjąć, że T. R. wnosząc w dniu 4 grudnia 2015 r. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia w Opolu z dnia [...] września 2015 r. zachował termin określony w art. 53 § 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a.