II GSK 2683/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Joanna Zabłocka (spr.) Protokolant asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E.I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 8 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Bd 331/14 w sprawie ze skargi E.I. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia w całości kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 331/14 oddalił skargę E.I. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie odmowy uznania zarzutów oraz zasądził od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. na rzecz adwokata P.K. kwotę 295,20 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. prowadził wobec majątku E.I. postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione [...] lutego 2013r. przez K. w Z., obejmujące zaległe składki na ubezpieczenie społeczne rolników oraz tytuły wykonawcze wystawione przez Burmistrza S., obejmujące zaległości z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za wskazane okresy. W toku postępowania organ egzekucyjny dwoma zawiadomieniami z dnia 14 czerwca 2013r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego zobowiązanego w banku P. oraz w B. w S. Egzemplarze zawiadomień wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono skarżącemu w dniu 1 lipca 2013r. Realizując zajęcie wierzytelności B. w S. dnia [...] czerwca 2013r. przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę 12.057,47zł, co zaspokoiło wszystkie dochodzone należności wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi. W związku z powyższym organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 21 czerwca 2013r. uchylił zajęcie wierzytelności dokonane w Banku B. W dniu 8 lipca 2013r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. wpłynęło pismo z dnia [...] lipca 2013r., w którym skarżący wskazał, że dochodzone należności są przedmiotem sporu z wierzycielem, oraz że nadal toczy się prowadzone przez Burmistrza S. postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego wszczęte wnioskiem z dnia [...] lipca 2012r., bowiem kluczowym jest dokonanie ustalenia, czy zobowiązany prowadzi gospodarstwo rolne. W piśmie tym podkreślił również, że odebrano mu prawo dostępu do drogi, co uniemożliwia prowadzenie gospodarstwa rolnego. Ponadto wskazał, że w Sądzie Okręgowym w B. toczy się sprawa o sygn. akt [...]. W odpowiedzi na wezwanie organu skarżący dodatkowo wyjaśnił, że wnosi o rozpatrzenie podania stosownie do przepisów art. 33 pkt 2 oraz art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012r. poz. 1015 ze zm., dalej: u.p.e.a.) w odniesieniu do obydwóch wierzycieli. Ponadto skarżący, zarzucił organowi egzekucyjnemu naruszenie prawa z uwagi na to, że zajęcie egzekucyjne dokonane w B. w S. zostało zrealizowane na dwa tygodnie przed doręczeniem zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu i odpisów tytułów wykonawczych. Zauważył też, że w konsekwencji doszło do bezprawnego rozporządzenia terminowym wkładem oszczędnościowym. Skarżący stwierdził, że egzekucję prowadzono na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych niezgodnie z istniejącym stanem faktycznym, w trakcie toczącego się postępowania o umorzenie podatku oraz postępowania w Sądzie w sprawie renty z KRUS. Podkreślił, że sprawy te pozostają ze sobą w ścisłym związku. Mając na uwadze wyjaśnienia strony, Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. przekazał skargę na czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 54 § 5 u.p.e.a. celem załatwienia zgodnie z właściwością Dyrektorowi Izby Skarbowej w B., natomiast zarzutom w sprawie prowadzenia egzekucji nadał odrębny, właściwy dla tego rodzaju środków prawnych bieg. Organ egzekucyjny uwzględniając treść art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty wniesione w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego przekazał K. oraz Burmistrzowi S. celem wyrażenia przez wierzycieli stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów. Postanowieniem z dnia [...] września 2013r. Prezes K. odrzucił zarzuty. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. postanowieniem z dnia [...] listopada 2013r. odmówił uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych dnia [...] lutego 2013r. przez K. w Z., obejmujących zaległe składki na ubezpieczenie społeczne rolników w łącznej kwocie 2.810,00 zł należności głównej oraz odsetki za zwłokę obliczone na dzień wystawienia tytułów wykonawczych w wysokości 1342,80 zł Wnosząc zażalenie skarżący zarzucił, że egzekucji przeprowadzonej dnia 17 czerwca 2013r. dokonano bez wiążącej prawomocnej wypowiedzi wierzycieli i na dwa tygodnie przed doręczeniem zobowiązania. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu Organ na wstępie stwierdził, że zaskarżonym postanowieniem dokonano rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez K. w Z. Wyjaśnił, że z uwagi na wskazanie przez stronę, iż podstawę wniesienia zarzutów stanowi art. 33 pkt 2 u.p.e.a., tj. odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu albo rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej, organ egzekucyjny zobowiązany był na podstawie art. 34 § 1 tej ustawy wystąpić do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów. Podkreślił, że stanowisko wierzyciela odnośnie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1-5 jest wiążące dla organu egzekucyjnego oraz dla organu odwoławczego właściwego do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie w sprawie zarzutów. Dyrektor podał, że postanowieniem z dnia [...] września 2013r. P. uznał zarzuty za nieuzasadnione. Wyjaśnił, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,82 ha, od 1 lutego 2008r. odzyskał zdolność do pracy, w związku z tym utracił prawo do renty rolniczej i od tego dnia został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy. Natomiast z uwagi na to, że nie uregulował należnych składek wystawiono tytuły wykonawcze. Ponadto organ wskazał, że skarżący nie wnioskował o zastosowanie ulg w spłacie w formie układu ratalnego, co mogłoby skutkować zawieszeniem postępowania egzekucyjnego. W treści pouczenia postanowienia wskazano, że jest ono ostateczne. W związku z powyższym, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, organ egzekucyjny z uwagi na treść art. 34 § 4 u.p.e.a., po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela zasadnie orzekł o odmowie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Podkreślił, że także on nie jest uprawniony do kwestionowania stanowiska wyrażonego przez wierzyciela w związku ze zgłoszonymi zarzutami. E.I. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego i zobowiązanie organu do zwrotu wyegzekwowanych kwot i zasądzenie na rzecz powoda kwoty 1 000 zł tytułem utraconych korzyści i poniesionych strat spowodowanych egzekucją oraz o umorzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa i skargę oddalił. Sąd I instancji wyjaśnił, że rozpoznawana sprawa dotyczy wyjaśnienia kwestii czy organ zasadnie odmówił uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez K. w Z. Wskazał, że sprawa dotyczy wyłącznie odmowy uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, nie dotyczy natomiast pozbawienia strony dostępu do drogi ani uznania skarżącego za osobę zdolną do prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem powyższe kwestie są przedmiotem innych postępowań przed innymi organami czy sądami. WSA podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż skarżący zgłosił zarzuty co do prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego opierając je na faktach, które są przedmiotem innych postępowań. Wskazał, że ponieważ zarzuty oparto na przepisie art. 33 pkt 2 u.p.e.a., to organ egzekucyjny zobowiązany był na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. wystąpić do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów. Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a. stanowisko wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego oraz dla organu odwoławczego właściwego do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie w sprawie zarzutów, a postanowieniem z dnia 10 września 2013r. Prezes K. jako wierzyciel uznał zarzuty strony za nieuzasadnione. Wobec powyższego, w ocenie Sądu I instancji, z uwagi na treść art. 34 § 4 u.p.e.a., organ po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela zasadnie orzekł o odmowie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym, gdyż nie jest uprawniony do kwestionowania stanowiska wyrażonego przez wierzyciela w związku ze zgłoszonymi zarzutami. WSA podkreślił też, że skoro wierzyciel nie uznał, że zarzuty skarżącego są zasadne, a organ egzekucyjny na podstawie art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a. był związany tym stanowiskiem, to organ odwoławczy zasadnie postanowieniem z dnia 31 grudnia 2013r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia [...] listopada 2013r., mocą którego nie uznano zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela tj. K. E.I. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, wniósł o jego uchylenie w całości. Ponadto na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. wniósł o odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, z uwagi na jego trudną sytuację materialną oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, albowiem nie zostały one uiszczone w całości, ani w części. Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. - naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a, poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego i nieustosunkowanie się do wszystkich zastrzeżeń skarżącego, w szczególności do zarzutów wobec wierzyciela, - naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, w której Organy dokonały błędnej wykładni art. 33 § 1 pkt 2 i art. 34 § 4 u.p.e.a. błędnie przyjmując, że nie jest możliwe, przy zastosowaniu przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a., przeprowadzenie merytorycznej kontroli tytułu wykonawczego w oparciu o zarzuty wskazane w treści przepisu art. 33 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jed. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wskazanie i uzasadnienie podstaw kasacyjnych należy przy tym do koniecznych cech skargi kasacyjnej (art. 176 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy przede wszystkim dokładne wskazanie tych przepisów prawa, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie kasacji ma zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, lub uzasadnienie zarzutu "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym - wykazanie, że zarzucane uchybienie rzeczywiście mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji naruszenia przez organy art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego i nieustosunkowanie się do wszystkich zastrzeżeń skarżącego, w szczególności do zarzutów wobec wierzyciela, skarżący podniósł, że Dyrektor Izby Skarbowej w B. powinien był przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w przedmiocie wniesionych zarzutów i merytorycznie skontrolować stanowisko wierzyciela. Zarzut ten jest nieuprawniony. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a okoliczność ta nie została zakwestionowana, organ egzekucyjny odnosząc się do zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym, wydał postanowienie o odmowie uznania zarzutów po otrzymaniu stanowiska wierzyciela w tej sprawie. W myśl art. 34 § 1 u.p.e.a. w przypadku zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Ponieważ w rozpoznanej sprawie skarżący zgłosił zarzuty wymienione w § 33 pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny był związany stanowiskiem wierzyciela i nie miał prawa prowadzenia postępowania w celu merytorycznego skontrolowania stanowiska wierzyciela, prawa takiego nie miał również Dyrektor Izby Skarbowej orzekający w sprawie jako organ II instancji. Powyższe czyni nieuprawnionym zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez WSA przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji naruszenia przez organy art. 7, 77 i 80 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma natomiast możliwości odniesienia się do ewentualnego obowiązku skontrolowania przez Sąd I instancji stanowiska wierzyciela wyrażonego w postanowieniu Prezesa K. z dnia [...] września 2013 r., wobec braku zarzutu naruszenia art. 134 § 1 i 135 p.p.s.a Nie posiada usprawiedliwionych podstaw również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji dokonania przez organy orzekające błędnej wykładni art. 33 § 1 pkt 2 i art. 34 § 4 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że nie jest możliwe, przy zastosowaniu przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a., przeprowadzenie merytorycznej kontroli tytułu wykonawczego w oparciu o zarzuty wskazane w treści przepisu art. 33 u.p.e.a. NSA zauważa, że zarzut ten nie został sformułowany poprawnie, bowiem przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zawiera trzy jednostki redakcyjne: a, b, i c, a skarżący nie sprecyzował, który z przepisów został w jego ocenie naruszony przez Sąd. Wada ta nie uniemożliwia jednak rozpatrzenia tak postawionego zarzutu. Przede wszystkim wskazać należy, iż art. 29 § 1 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wprost z treści zacytowanego przepisu wynika, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do merytorycznego badania zasadności obowiązku podlegającego egzekucji. Cytowany przepis art. 29 § 1 u.p.e.a. nakłada bowiem na organ egzekucyjny powinność zbadania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej, która obejmuje dwie podstawowe czynności: ustalenie, czy egzekucja nałożonego obowiązku jest dopuszczalna oraz zbadanie, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie (wyrok NSA z 18 października 2006 r., sygn. akt II FSK 1302/05, wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 946/10, wyrok NSA z 4 marca 2014 r. sygn.. akt II OSK 2397/12; publ. http://orzeczenia.nsa.gov. pl). Określony w art. 29 § 1 u.p.e.a. obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny dopuszczalności egzekucji administracyjnej w żadnym wypadku nie może być utożsamiany z możliwością dokonania przez ten organ merytorycznej kontroli istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Możliwości takiej nie przewiduje również art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a stanowiący, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej, ani art. 34 § 4 u.p.e.a., w myśl którego organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Ponieważ organ egzekucyjny oraz organ odwoławczy, w świetle przywołanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie miały prawa merytorycznej kontroli istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym oraz związane były wyrażonym w sprawie stanowiskiem wierzyciela, nie skuteczny jest zarzut dokonania przez nie błędnej wykładni przywołanych przepisów, a tym samym nieuprawniony jest zarzut zaakceptowania przez WSA nieprawidłowej, w ocenie skarżącego, wykładni przepisów u.p.e.a. przywołanych w skardze kasacyjnej. Z wyżej przedstawionych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. NSA odstąpił od zasądzenia od E.I. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. kosztów postępowania kasacyjnego uznając, że sytuacja materialna skarżącego kasacyjnie, która uzasadniała przyznanie pełnomocnika z urzędu jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem przewidzianym ww. przepisie. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika, o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.