I GSK 1078/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Po 153/16 w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Po 153/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę R. P. (dalej: "strona", "skarżący", "zobowiązany") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu (dalej też:"organ II instancji", "Dyrektor IS") z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań – Winogrady (dalej też: "organ" ,"organ I instancji", "Naczelnik US") odmawiające skarżącemu zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] lipca 2012 r. wystawionego przez wierzyciela - Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Powiatu Poznańskiego (dalej też :"wierzyciel"). Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynikało, że: Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań - Winogrady otrzymał do realizacji tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] lipca 2012 r. wystawiony przez wierzyciela - Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Powiatu Poznańskiego obejmujący należność z tytułu nieuiszczonej grzywny w celu przymuszenia nałożonej postanowieniem wierzyciela z dnia 23 września 2011 r. w kwocie należności wynoszącej 10.068,00 zł. Pismem z dnia 8 sierpnia 2012 r. wierzyciel zwrócił się z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na wstrzymanie wykonania postanowienia Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2012 r., utrzymującego w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Powiatu Poznańskiego nakładające na zobowiązanego grzywnę w celu przymuszenia w kwocie 10.000 zł. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. organ zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone w sprawie. Następnie pismem z dnia 12 stycznia 2015 r. wierzyciel skierował do organu egzekucyjnego wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego z powodu ustania przyczyny będącej podstawą zawieszenia, tj. uprawomocnienia się wyroku w sprawie oddalenia skargi w przedmiocie nałożenia na skarżącego grzywny w celu przymuszenia. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. organ podjął postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego. W dniu 26 stycznia 2015 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę swojego żądania skarżący wskazał wszczęcie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego postępowania w sprawie umorzenia nałożonej grzywny w celu przymuszenia. Zdaniem wnioskodawcy zawieszenie postępowania egzekucyjnego uzasadnione jest do momentu rozpatrzenia przez wierzyciela wniosku o umorzenie. W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] sierpnia 2015 r. organ wskazał, że przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w art. 56 § 1 pkt 1-5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Na powyższe postanowienie R. P. wniósł zażalenie. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Organ II instancji wskazał, że w przypadku wystąpienia przesłanek z art. 56 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ ma obowiązek zawiesić postępowanie egzekucyjne. Organ nie stwierdził jednak zaistnienia takich przesłanek. Podstawą do zawieszenia postępowania nie może być również art. 97 § 1 pkt 4 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Organ II instancji wyjaśnił, że w opinii strony obiekt altany nie istnieje, a sprawa została poddana kontroli sądowej. Z pisma wierzyciela wynikało natomiast, że postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia jest prawomocne. Ponadto wierzyciel odmówił skarżącemu umorzenia grzywny. Z kolei skarga na postanowienie odmawiające umorzenia grzywny na dzień wydawania decyzji przez organ II instancji nie została rozstrzygnięta. Tym samym, w ocenie Dyrektora IS twierdzenia skarżącego o ustaniu obowiązku, którego niewykonanie spowodowało nałożenie grzywny w celu przymuszenia oraz poddaniu sądowej kontroli kwestii zasadności tytułu wykonawczego okazały się bezzasadne. Na powyższe postanowienie organu II instancji skarżący złożył skargę, w której zarzucił uchybienie zasady prawdy obiektywnej polegające na nieuwzględnieniu protokołu Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] października 2015 r., w którym opisano wszystkie obiekty istniejące na działce, wraz z podstawą prawną ich postawienia. Z protokołu tego jak wskazał wynika brak budynku altany objętego nakazem rozbiórki i grzywną - tytułem wykonawczym nr [...]. Skarżący wskazał również, że nie doręczono mu odpisu odpowiedzi Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego na zapytanie Dyrektora Izby Skarbowej, jak również nie powiadomiono go o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 t.j.),wskazał, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy zasadny był wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy złożył on wniosek o umorzenie grzywny w celu przymuszenia, która stanowiła przedmiot toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu I instancji stanowisko skarżącego, że postępowanie egzekucyjne powinno być zawieszone, nie zasługiwało na uwzględnienie. Nie wystąpiła bowiem żadna z przesłanek normatywnych wskazanych w przepisie art. 56 § 1 u.p.e.a. Według WSA złożenie wniosku o umorzenie grzywny w celu przymuszenia nie wstrzymało wykonalności obowiązku. W toku postępowania nie zapadło bowiem postanowienie, w którym sąd wstrzymałby wykonalność postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia. Tym samym nie może być mowy o wystąpieniu przesłanki wskazanej w art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Z akt nie wynika również, aby zaistniała jakakolwiek inna podstawa do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Podstawą zawieszenia nie mógł być również przepis art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 t.j.). W opinii WSA zgodnie z utrwalonym poglądem sądów administracyjnych przepis ten, na mocy art. 18 u.p.e.a., nie znajduje zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd I instancji podkreślił, że skarżący przedłożył do akt protokół z czynności służbowej, z którego miałoby wynikać, że wykonał obowiązek rozbiórki budynku. Zdaniem skarżącego obiekt altany nie istnieje. W opinii WSA powyższa okoliczność nie ma jednak znaczenia dla oceny zaistnienia przesłanek do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny nie jest bowiem władny do merytorycznej oceny zasadności obowiązku, zwłaszcza, że postanowienie w przedmiocie nałożenia grzywny jest prawomocne i nie zostało wzruszone przez skarżącego. W przypadku natomiast, gdyby grzywna nałożona w celu przymuszenia została umorzona w toku odrębnego postępowania z uwagi na wykonanie obowiązku rozbiórki, postępowanie egzekucyjne również powinno zostać wówczas umorzone jako bezprzedmiotowe. WSA podkreślił, że o takiej sytuacji nie może być jednak w tym przypadku mowy, gdyż sprawa IV SA/Po 547/15 nie została jeszcze prawomocnie rozstrzygnięta. Dopiero przyznanie ulgi, tj. umorzenie zaległości podatkowej, rozłożenie jej na raty stanowi przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego lub zawieszenia postępowania (wyrok WSA w Kielcach z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Ke 546/07). Skargą kasacyjną od powyższego wyroku skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu zaskarżył powyższy wyrok w części oddalającej skargę (pkt 1 wyroku) wnosząc o jego uchylenie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w postępowaniu odwoławczym z urzędu, które to koszty nie zostały opłacone nawet w części składając oświadczenie o zrzeczeniu się rozpoznania sprawy na rozprawie. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 56 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23, dalej: k.p.a.) poprzez ich niezastosowanie w przedmiotowej sprawie. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, przeprowadzenie rozprawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Wbrew stanowisku skarżącego zawieszenie postępowania egzekucyjnego możliwe jest tylko w przypadkach wymienionych w art. 56 § 1 pkt 1-5 u.p.e.a., a organ egzekucyjny związany jest zakresem przesłanek, warunkujących zawieszenie. Należy podkreślić, że art. 18 u.p.e.a. odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. tylko w sytuacjach, gdy przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej. Ponieważ odnoszące się do zawieszenia postępowania egzekucyjnego przepisy u.p.e.a. normują to zagadnienie w sposób wyczerpujący i swoisty, brak podstaw do odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a., traktujących o zawieszeniu postępowania administracyjnego. Z tego więc względu wykluczone było zastosowanie w rozpoznawanej sprawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., odnoszącego się do zawieszenia postępowania administracyjnego w przypadku, gdy rozpatrzenie sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2017 r., sygn. akt II FSK 1809/15). Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Odnosząc się do kwestii kosztów postępowania kasacyjnego należy podkreślić, że przy orzekaniu o zwrocie tych kosztów mają zastosowanie przepisy art. 206 i art. 207 § 2 p.p.s.a., wyrażające odpowiednio zasadę miarkowania kosztów postępowania oraz zasadę słuszności. Stosowanie tych przepisów, będących wyjątkiem od zasady finansowej odpowiedzialności za wynik postępowania, zależy od uznania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości NSA wziął pod uwagę trudną sytuację materialną i zdrowotną skarżącego. Odnosząc się natomiast do wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd wyjaśnia, że Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym, gdyż orzeka o tym w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i 2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 p.p.s.a.). W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię (por. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FPS 3/13). Z tego powodu nie zawarto w orzeczeniu rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.