II GSK 2990/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku J. R. o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze strony w sprawie ze skargi kasacyjnej Starosty [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Po 571/15 w sprawie ze skargi Starosty [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty komorniczej postanawia: odmówić J. R. dopuszczenia do udziału w sprawie. Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt III SA/Po 571/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Starosty [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie określenia wysokości opłaty komorniczej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Starosta [...]. W dniu 4 lipca 2016 r. J. R. wniosła o dopuszczenie jej do udziału w sprawie w charakterze strony, na podstawie art. 33 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: ppsa). W uzasadnieniu swojego wniosku J. R. podniosła, że Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. zatwierdził projekt podziału działki nr ewid. [...], obręb S., której J. R. była właścicielem. We wniosku wskazano, że w związku działaniem organów Gminy [...] zmierzających do pozbawienia wnioskodawczyni możliwości wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie, postanowiła ona ubiegać się o należne jej odszkodowanie. Starosta [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. ustalił na rzecz J. R. odszkodowanie w wysokości 786.804 zł za nieruchomość oraz dodatkowo nałożył na Wójta Gminy [...] obowiązek wypłaty przyznanego odszkodowania jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o ustaleniu odszkodowania stanie się ostateczna. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, a Gmina wypłaciła część należnej kwoty w wysokości 300.000 zł. W dniu 30 września 2014 r. Starosta [...] wystawił tytuł wykonawczy, który dostarczono do I Urzędu Skarbowego w celu wszczęcia egzekucji przeciwko Gminie [...]. Organ egzekucyjny przesłał na rachunek bankowy Starostwa [...] w P. kwotę 475.643,62 zł tytułem wyegzekwowanego odszkodowania. Z potwierdzenia przelewu z dnia 20 października 2014 r. dokonanego przez Starostwo Powiatowe w P. na rachunek męża uczestniczki postępowania – R. R. tytułem należnego odszkodowania wynika, że na konto zainteresowanego wpłynęło 475.632,02 zł (461.770,12 zł + 13.861,90 zł kwota uzyskana z odsetek). Pismem z dnia 24 października 2014 roku Starosta [...] wezwał Naczelnika US do usunięcia naruszenia prawa poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie ustalenia opłat komorniczych. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. określił wysokość opłaty komorniczej w kwocie 25.033,88 zł do uiszczenia której zobowiązany został jako wierzyciel Starosta [...]. W podstawie prawnej wydanego postanowienia Naczelnik wskazał przepis art. 17 § 1 w zw. z art. 66 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619, ze zm.; dalej: upea). Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, wskazując, że to Starosta [...] był wierzycielem w rozumieniu przepisów ww. ustawy i to on winien uiścić na rzecz organu egzekucyjnego odpowiednią opłatę komorniczą. We wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie wskazano też, że w dniu 5 grudnia 2014 r. Naczelnik I US w P. nie uwzględnił wniosku J. R. o udostępnienie akt postępowania egzekucyjnego, wskazując, że wnioskodawczyni nie jest stroną w postępowaniu. Zgodnie z art. 1a pkt 20 upea w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stroną jest. m. in. zobowiązany oraz zgodnie z art. 1a pkt 13 tejże ustawy - wierzyciel. Za stronę należało uznać Starostę [...] jako podmiot administracji publicznej, który wchodząc w pozycję uprawnionego do żądania wykonania obowiązku stał się wierzycielem oraz Gminę [...] jako podmiot wskazany do wykonania ciążącego na nim obowiązku zapłaty powstałego zobowiązania. Przepis art. 66 § 3 upea stanowi, że wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest obowiązany, z zastrzeżeniem §4 tego artykułu, do uiszczenia opłaty komorniczej. Opłata ta zgodnie z art. 1a pkt 6 upea wynosi 5% kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Wobec powyższego, zdaniem J. R., jest ona wierzycielem faktycznym któremu przyznano odszkodowanie decyzją ostateczną Wojewody [...] w związku z niezgodnym z prawem działaniem organów władzy publicznej. Należna jej kwota została uszczuplona o 25.000 zł, które organ egzekucyjny potrącił tytułem opłaty komorniczej na podstawie art. 66 § 3 upea, dlatego też nigdy nie uzyskała ona całego odszkodowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 33 § 1 ppsa, osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Zgodnie zaś z art. 33 § 2 ppsa, udział w charakterze uczestnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym może zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, (...). Regulacja ta znajduje zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zgodnie z art. 193 ppsa. Wobec brzmienia powyższych przepisów kwestią kluczową, decydującą o możliwości dopuszczenia konkretnej osoby do postępowania sądowego jest ustalenie, czy ma ona interes prawny, na który mogłoby oddziaływać orzeczenie wydane w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Pojęcie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, na którym oparta jest legitymacja procesowa strony, nie zostało ustawowo zdefiniowane. W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie został wyrażony pogląd, że o tym czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje uprawnienia (zob. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 1993 r., sygn. akt I SA 1719/92, OSP 1994, z. 10, poz. 199 z aprobującą glosą P. Kucharskiego). Obecnie, teza ta została zweryfikowana i o ile w postępowaniu administracyjnym interes prawny powinien być wywodzony przede wszystkim z przepisów prawa materialnego, o tyle w postępowaniu sądowoadministracyjnym może być on oparty także o przepisy prawa procesowego lub ustrojowego (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 11 kwietnia 2005 r., OPS 1/04, ONSAiWSA 2005/4/62). Podsumowując, interes prawny to zatem taki interes, który jest chroniony przez prawo, a ochrona ta polega na możliwości żądania od organu administracji podjęcia określonych czynności mających na celu zrealizowanie interesu lub usunięcia zaistniałego zagrożenia. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że interes prawny to coś więcej niż interes faktyczny, gdyż za interes prawny można uznać tylko taki interes, który stwarza korzystną sytuację prawną dla danego podmiotu. Interes faktyczny, to zaś stan, w którym podmiot wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że interes faktyczny to interes indywidualny, który nie został w żaden wyraźny sposób wzięty pod ochronę przez obowiązujące prawo (W. Jakimowicz, Publiczne prawa podmiotowe, Zakamycze 2000, s. 126). Oceniając pod tym względem rozpoznawany wniosek stwierdzić należy, że J. R. nie wykazała swojego interesu prawnego w postępowaniu ze skargi Starosty [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. w przedmiocie określenia wysokości opłaty komorniczej na podstawie upea. We wniosku nie wskazano bowiem normy prawa, z której wynikałby interes prawny J. R. W istocie wniosek sprowadza się do opisu stanu sprawy oraz wykazania istnienia interesu faktycznego składającej wniosek. Tak bowiem należy argumentację wniosku, zgodnie z którą "należna jej (J. R. - przypis NSA) kwota została uszczuplona o 25.000 zł, które organ egzekucyjny potrącił tytułem opłaty komorniczej na podstawie art. 66 § 3 upea, dlatego też nigdy nie uzyskała ona całego odszkodowania". Sama J. R. określiła się wierzycielem faktycznym (k. 5 wniosku). Powyższe samo w sobie nie przesądzało kwalifikacji interesu J. R. w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny miał przede wszystkim na uwadze brak podstaw, tj. konkretnego przepisu przewidującego ochronę, czy w jakikolwiek sposób odnoszącego się do sytuacji prawnej J. R. w sprawie, której przedmiotem jest określenie wysokości opłaty komorniczej w postępowaniu na podstawie upea. Zgodnie z treścią wniosku, J. R. upatruje swojej roli w postępowaniu jako wierzyciela faktycznego dochodzącego 25.000 zł. Tymczasem w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez wierzyciela - rozumie się podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 upea). Na podstawie art. 5 § 1 pkt 1 upea, w odniesieniu do obowiązków wynikających z decyzji lub postanowień organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - właściwy do żądania wykonania obowiązku jest organ I instancji. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że J. R. nie spełnia zasadniczej przesłanki dopuszczenia do postępowania w sprawie – przedmiotem której jest określenie wysokości opłaty komorniczej, a za wierzyciela uznano Starostę [...] - ponieważ wynik postępowania prowadzonego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygnaturze akt II GSK 2990/16, nie dotyczy jej interesu prawnego. Stąd Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 33 §1 i 2 ppsa.