IV SA/Wr 644/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędziowie sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Krzysztof Erbel, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi jest decyzją z dnia [...] lipca 2015r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] maja 2015r. odmawiającą przyznania J. Ś. (dalej skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małżonkiem – R. Ś. W dniu 15 kwietnia 2015 r. wnioskiem, uzupełnionym w dniu 6 maja 2015 r. skarżąca, wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad mężem – R. Ś., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Załączono do niego orzeczenie o niepełnosprawności R. Ś., odpis decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2014 r., [...], przyznającej wnioskodawczym zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad małżonkiem, na okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 maja 2014 r. w wysokości 520 zł miesięcznie oraz od dnia 15 maja 2014 r. na czas nieokreślony w kwocie 520 zł. W uzasadnieniu wniosku powołano się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., nr K 38/13, w którym uznano, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114) dalej ustawa), w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] maja 2015r., nr [...] odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia decyzji wynikało, że wprawdzie mąż wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, jednak przyczynę negatywnego rozstrzygnięcia stanowi pobieranie przez nią zasiłku dla opiekuna oraz powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po ukończeniu przez nią 18 roku życia. Organ I instancji powołał się na art. 17 ust. 1 b ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Prezydent Miasta wskazał jednocześnie, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 Konstytucji. Organ I instancji argumentował, że określając skutki wejścia w życie wyroku Trybunał stwierdził, że jego wykonanie będzie wymagało podjęcia przez ustawodawcę działań prawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Skutkiem wyroku nie jest natomiast wykreowanie prawa do żądania świadczeń dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli ich niepełnosprawność nie powstała w okresie dzieciństwa. Od tej decyzji skarżąca złożyła odwołanie zarzucając organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, a zwłaszcza art. 17 ust. 1 i 1b, ust, 5 pkt 2a ustawy oraz pkt 1c ustawy, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że opiekując się jako małżonka mężem o znacznym stopniu niepełnosprawności – R. Ś. - i nie mogąc przez to wykonywać pracy zarobkowej, nie jest osobą uprawnioną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy prawidłowa ich interpretacja upoważnia ją do pobrania tego zasiłku. Dalej w odwołaniu wskazano, że pomiędzy małżonkami zachodzi obowiązek alimentacyjny, w myśl art. 23 i 24 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Następnie powołano się na wykładnię systemową i celowościową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy i odwołano się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazując, że prawidłowa jego interpretacja prowadzi do wniosku, że osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 k.rio., traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, gdyż obowiązek sprawowania opieki będzie wówczas obciążał przede wszystkim małżonka (przed innymi członkami rodziny osoby wymagającej opieki), który wtedy uzyskuje prawo do ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Według skarżącej nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także przepis art. 17 ust. 1a omawianej ustawy, ponieważ rodzice R. Ś. nie są w stanie sprawować nad nim opieki z uwagi na swój wiek i stan zdrowia. Skarżąca podniosła ponownie, że o ustalenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który jest ostateczny i ma moc powszechnie obowiązującą. Z jego treści wynika, że ustawa zasadnicza nie stwarza podstaw do różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej samej grupy. Istnieją więc przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem, co winno skutkować zmianą zaskarżonej decyzji. Po rozpatrzenie odwołania i w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało je za niezasadne. W uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, że skarżąca sprawuje opiekę nad małżonkiem R. Ś. i z tego tytułu pobiera zasiłek dla opiekuna na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2014 r., którym zasiłek ten przyznano na okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 maja 2014 r. w wysokości 520 zł miesięcznie oraz od dnia 15 maja 2014 r. na czas nieokreślony w kwocie 520 zł. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, Wskazano, że w sprawie zaistniała przewidziana w art, 17 ust, 1 ustawy przesłanka tj. posiadania orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie stwierdzono, że pomiędzy stroną a małżonkiem zachodzi obowiązek alimentacyjny określony w przepisach art 23 i 24 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r., poz. 583). Udowodniona też została okoliczność sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem - wynika to już tylko z decyzji Kolegium z dnia [...] lipca 2014 r., [...], przyznającej wnioskodawczym zasiłek dla opiekuna. Kolegium uznało przy tym za błędne wywody organu I instancji dotyczące wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, na sytuację prawną osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. Skoro bowiem Trybunał stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie, w jakim różnicuje prawdo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. z ustawą zasadniczą, to przepis ten nie może być stosowany w zakwestionowany sposób, ponieważ prowadziłoby to do sytuacji, w której nadal - pomimo uznania przepisu za sprzeczny z Konstytucją byłby on podstawą orzekania o prawach obywateli, co jest niedopuszczalne w warunkach demokratycznego państwa prawnego.Tym samym Kolegium podzieliło poglądy strony zaprezentowane w tej części odwołania od decyzji organu I instancji. Jednocześnie wskazało, że w ustawie nie ma przepisów, których obrazę zarzuca skarżąca, ponieważ znajduje się w niej jednostka redakcyjna określona w odwołaniu jako "art. 17 ust. 5 pkt 2a" - jest to w rzeczywistości art. 17 ust. 5 pkt 2 lit, a ustawy, nie ma też w art. 17 przepisu, który zawierałby jednostkę redakcyjną wskazaną jako "pkt 1c". Organ II instancji stwierdził natomiast, że słusznie Prezydent Miasta jako podstawę odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego przyjął przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy stanowiący, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do (...) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów, co przyznała już w samym wniosku. Świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek dla opiekuna wzajemnie się wykluczają, o czym świadczy przywołany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy oraz art. 2 ust, 5 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r., poz. 567), w myśl którego zasiłek dla opiekuna nie przysługuje za okresy, w których osobie ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponownie przywołała okoliczność, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. wydanym w sprawie o sygn. akt K 38/13 orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z uzasadnienia skargi wynika, że w ocenie skarżącej, w związku z orzeczeniem istnieją przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd oceniając legalność zaskarżonego orzeczenia kontroluje je z punktu widzenia prawidłowości zastosowania przez organ administracyjny obowiązujących przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie przez sąd, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie skarżącej orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wystarczającą podstawę do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. W pierwszej kolejności zatem Sąd zbadał, czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2015 r. sygn. akt K 38/13 miał wpływ na sytuację skarżącego, w szczególności zaś, czy stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 b zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, przesądza o możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 b ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Dokonując oceny konstytucyjności tej regulacji Trybunał Konstytucyjny uznał, że ustawodawca może przyjąć odmienne zasady przyznawania świadczeń opiekuńczych, względem opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Wątpliwość budzi jednak takie unormowanie, które prowadzi do zróżnicowania sytuacji opiekunów niepełnosprawnych osób dorosłych, które różnicuje sytuację tych opiekunów, w zależności od momentu powstania niepełnosprawności podopiecznego. W ocenie Trybunału z chwilą osiągnięcia przez beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego 18, a w przypadku osób uczących się 25 roku życia, traci konstytucyjne uzasadnienie zróżnicowanie podmiotów sprawujących opiekę nad dorosłymi osobami niepełnosprawnymi, w zależności od kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność. W szczególności zaś, nie znajduje Trybunał uzasadnienia, dla zróżnicowania wysokości przyznawanych tym podmiotom świadczeń. Oznacza to, że osoby opiekujące się dorosłymi niepełnosprawnymi, powinny być traktowane w taki sam sposób, niezależnie od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby zaliczonej do kategorii osób dorosłych w rozumieniu ustawy. Niekonstytucyjność art. 17 ust. 1 b ustawy dotyczy zatem uzależnienia nabycia prawa do świadczenia, od kryterium momentu powstania niepełnosprawności, nie dotyczy natomiast wysokości świadczenia, która może być uzależniona od sytuacji majątkowej ubiegających się o przyznanie świadczenia osób. Trybunał nie podważył bowiem założenia, że okres życia, w którym pojawia się niepełnosprawność, może mieć związek z oceną posiadania przez osobę niepełnosprawną majątku, pozwalającego na samodzielne zapewnienie sobie godziwej egzystencji. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnianiu wyroku wskazał, że ustawodawca jest zobowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów, niezależnie od istniejącego już w ustawie preferencyjnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Badając dalej prawidłowość przedmiotowej decyzji Sąd stwierdził, że z analizy akt administracyjnych wynika, że organy wywiązały się z obowiązku zbadania sprawy pod kątem, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania przedmiotowego świadczenia, określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Okolicznością bezsporną jest, że mąż skarżącej jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nad którą on sprawuje opiekę, dlatego nie podejmuje zatrudnienia. Poza tym skarżąca, jako żona, jest pierwszą osobą zobowiązaną do alimentacji i uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie art. 27 k.r.o. Słusznie organ II instancji wskazał, że przy ocenie sytuacji skarżącej jako opiekuna osoby dorosłej, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jako niekonstytucyjny, nie może mieć zastosowania. Niezależnie jednak od powyższego, organy właściwie zbadały wniosek skarżącej również pod kątem wystąpienia przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 ustawy. Przypomnieć należy, że art. 17 ust. 1 – 5 ustawy formułuje przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W jego poszczególnych jednostkach redakcyjnych ustawodawca szczegółowo wskazał tryb i określił zasady zobowiązując organy do ich stosowania. Z unormowania zawartego w art. 17 jednoznacznie wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w tym przepisie poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega – co do zasady – albo na nie podejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną – stosownie do art. 17 ust 1 ustawy. Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w jej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b ustawy – świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567 ze zm.).Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy jednoznacznie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek dla opiekuna wzajemnie się wykluczają. Wyjaśnić także trzeba, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązuje i dotychczas jego zgodność z Konstytucją nie została zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje uprawnionemu wówczas, gdy spełnia wszystkie przesłanki pozytywne, wynikające z art. 17 ustawy , pod warunkiem, że nie występuje chociażby jedna przesłanka z art. 17 ust. 5 ustawy. Skoro z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, a w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy znajduje się decyzja przyznająca skarżącej świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna na czas nieokreślony, to oczywiste jest , że skarżąca nie posiada uprawnienia do pobierania świadczenie pielęgnacyjnego. Niezależnie zatem od kwestii dotyczących orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu sytuacji skarżącej Sąd uwzględnił okoliczność, iż skarżącej decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. został przyznany zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, co sprawia że uwzględnienie skargi nie jest możliwe. Z tych względów Sąd oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.