II SA/Sz 1452/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] nr [...]. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Administracyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. , działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, po rozpoznaniu wniosku W. S. decyzją z dnia [...] r., nr [...] przyznał stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawniona w wieku do 18 lat, tj. syna A. K., na okres od [...] r. W dniu [...] r. organ I instancji powziął wiadomość, że G. K. - dłużnika alimentacyjny - zmarł [...] r. (akt zgonu Nr [...] r.). W związku z tym postanowieniem z dnia [...] r., znak: [...] , na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w spawie zaliczki przyznanej ww. decyzją. Następnie decyzją z dnia [...] r., nr [...] orzekł o uchyleniu decyzji z dnia [...] r., nr [...] przyznającą prawo do świadczenia alimentacyjnego na osobę uprawnioną A. K. oraz odmówił przyznania świadczeń alimentacyjnych od dnia [...] r. na wymienione dziecko. Od powyższego rozstrzygnięcia W. S. wniosła odwołanie wskazując, że nie jest w stanie zwrócić zaliczki alimentacyjnej, gdyż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Nadto wyjaśniła, że w okresie pobierania zaliczki alimentacyjnej nie wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Dopiero od policji dowiedziała się, że G. K. nie żyje od [...] r., zaś akt zgonu otrzymała w dniu [...] r. W wyniku rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r., nr SKO.KA.[...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Kolegium podkreśliło, że prawo do świadczenia alimentacyjnego jest ściśle związane z obowiązkiem alimentacyjnym. W przypadku gdy obowiązek alimentacyjny wygasa, np. na skutek śmierci dłużnika alimentacyjnego, wówczas wygasa prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jako substytutu właściwej alimentacji. Nie można otrzymywać świadczenia z funduszu alimentacyjnego, gdy dłużnik alimentacyjny nie żyje. Dłużnik alimentacyjny G. K. zmarł [...] r. (akt zgonu nr [....] r.), zatem świadczenia alimentacyjne w okresie objętym decyzją z dnia [...] r., nr[...] , tj. od [...] r. nie powinny przysługiwać. O fakcie tym organ I instancji dowiedział się po wydaniu decyzji przyznającej świadczenia alimentacyjne na rzecz osoby uprawnionej A. K. a zatem zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania zawarta w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Według Kolegium, mając na uwadze okoliczność, że uprawnienie do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest pochodną uprawnienia do świadczenia alimentacyjnego od osoby zobowiązanej i przysługuje w czasie gdy, na osobie zobowiązanej ciąży obowiązek alimentacyjny, to śmierć dłużnika alimentacyjnego powoduje unicestwienie obowiązku alimentacyjnego. Skoro zatem organ I instancji na podstawie wyroków Sądów orzekających o obowiązku alimentacyjnym G. K. przyznał świadczenia alimentacyjne, a następnie w dniu [...] r. powziął wiadomość o śmierci dłużnika alimentacyjnego (w dniu [..] r.), to zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie oraz do uchylenia decyzji z dnia [...] r., nr [...] i do odmowy przyzwania świadczenia alimentacyjnego w okresie od dnia [...] r. W. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. wniosła o umorzenie postępowania administracyjnego, przytaczając te same argumenty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało prezentowane stanowisko oraz argumentację prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z treści art. 145 § 1 tej ustawy wynika, że w przypadku gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, czy też naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy czym zgodnie z art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że kontrola ta jest prowadzona z urzędu niezależnie od podniesionych w skardze okoliczności. Skarga podlega uwzględnieniu, jednakże z przyczyn dostrzeżonych przez Sąd w ramach jego działania nakreślonego treścią powołanego wyżej art. 134 § 1 P.p.s.a., bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji uchybiają przepisom prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że rozstrzygnięcia w sprawie zapadły w wyniku wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr[...] , mocą której przyznano W. S. na syna A. K. prawo do zaliczki alimentacyjnej na okres od [...] r. Wskazać również należy, że instytucja wznowienia postępowania jest nadzwyczajnym trybem weryfikacji decyzji ostatecznych. Stwarza ona prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną. Zakres postępowania w sprawie wznowienia postępowania wyznacza art. 149 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t.Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej: "K.p.a.". Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwyczajne, w którym zapadła decyzja ostateczna, było dotknięte jedną z wad wyczerpująco wyliczonych w art. 145 § 1 i art. 145a oraz 145b K.p.a., a w razie pozytywnego ustalenia - przeprowadzenie postępowania w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia istoty sprawy będącej przedmiotem decyzji ostatecznej. Z brzmienia art. 149 § 2 K.p.a. wynika, że wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania daje podstawę do rozpatrzenia dwóch połączonych ze sobą spraw, to jest sprawy dotyczącej przyczyn wznowienia oraz drugiej, co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W zależności od wyniku przeprowadzenia postępowania określonego w art. 149 § 2 K.p.a. organ wydaje rozstrzygnięcie zgodnie z art. 151 K.p.a. Z kolei przepis art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. stanowi, że jeżeli organ stwierdzi w wyniku wznowienia postępowania, iż istnieją podstawy do uchylenia decyzji, której dotyczy wznowione postępowanie na podstawie art. 145 § 1 K.p.a., to uchyla decyzję dotychczasową i wydaje nową rozstrzygającą o istocie sprawy. Zasada ta doznaje jednak ograniczenia w sytuacji przewidzianej w § 2 art. 151 K.p.a., zgodnie z którym w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146 K.p.a. organ administracyjny ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Zgodnie z art. 146 K.p.a. nie uchyla się decyzji jeśli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynął przewidziany tym przepisem okres czasu (art. 146 § 1), a także nie uchyla się decyzji, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej (art. 146 § 2). Powyższa regulacja określa zatem przesłanki negatywne ograniczające dopuszczalność uchylenia decyzji administracyjnej w trybie wznowienia postępowania. Wystąpienie tych przesłanek nie ogranicza dopuszczalności wznowienia postępowania, natomiast ogranicza możliwość organu rozstrzygnięcia we wznowionym postępowaniu sprawy co do istoty. W rozpoznawanej sprawie zapadłe w sprawie decyzje zostały wydane po wznowieniu postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] r., co nastąpiło postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., tj. wyjścia na jaw nowych okoliczności nieznanych organowi w dacie wydania decyzji. Zgodnie z art. 146 § 1 K.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3 do pkt 8 K.p.a. nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Wymieniony pięcioletni termin ma charakter materialny, co oznacza, że jego upływ powoduje taki skutek, iż decyzja ostateczna nie może być uchylona, choćby wydano ją z naruszeniem prawa. Zatem z tej przyczyny nie może nastąpić uchylenie pierwotnej decyzji, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło pięć lat. Tymczasem, jak wynika z akt administracyjnych, decyzja z dnia [...] r. została doręczona stronie w dniu [...] r. Zatem pięcioletni termin upłynął w dniu [...]r., natomiast decyzja organu I instancji została wydana dopiero [...]r. Prowadzenie postępowania po upływie przedawnienia określonego w art. 146 § 1 K.p.a. narusza zasadę trwałości decyzji administracyjnych, której podstawową funkcją jest stabilizacja stosunków prawnych. Zatem upływ okresu wskazanego w art. 146 § 1 K.p.a. oznacza bezwzględny zakaz merytorycznego orzekania w sprawie (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1604/09, Lex nr 745097 czy z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 596/09, Lex nr 595425). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, gdyż orzekające organy naruszyły przepisy postępowania nie uwzględniając z urzędu przesłanki, o której mowa w art. 146 § 1 K.p.a., uniemożliwiającej uchylenie decyzji z dnia [...] r., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni rozważania Sądu w powyższym zakresie oraz wyda decyzję zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.