VI SA/Wa 2971/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi S. w Z. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę w całości Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (w skrócie: "Prezes NFZ") decyzją z [...] września 2015 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 581), dalej: "ustawa o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267, z późn. zm.), dalej: "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania Starostwa Powiatowego w Z. (dalej: "Płatnik" lub "Starostwo") od decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (w skrócie: "Dyrektor Oddziału") z [...] maja 2014 r., nr [...], stwierdzającej, że J.K. (dalej: "Wykonawca") podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba wykonująca umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, zawarte z Płatnikiem w dniach 20 stycznia 2010 r., 17 lutego 2010 r., 31 marca 2010 r., 21 kwietnia 2010 r., 26 maja 2010 r., 23 czerwca 2010 r., 28 lipca 2010 r., 1 września 2010 r., 3 listopada 2010 r., 8 grudnia 2010 r., 30 marca 2011 r., 27 kwietnia 2011 r., 25 maja 2011 r., 29 czerwca 2011 r., 10 sierpnia 2011 r., 24 sierpnia 2011 r., 14 września 2011 r., 19 października 2011 r., 16 listopada 2011 r., 14 grudnia 2011 r., 11 stycznia 2012 r., 15 lutego 2012 r., 14 marca 2012 r., 18 kwietnia 2012 r., 16 maja 2012 r., 20 czerwca 2012 r., 1 sierpnia 2012 r., 12 września 2012 r., 17 października 2012 r., 20 listopada 2012 r., 12 grudnia 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Do wydania powyższej decyzji doszło na podstawie następujących ustaleń. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. (w skrócie: "ZUS") pismem z [...] stycznia 2014 r. wniósł o wydanie decyzji o objęciu obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Wykonawcy w dniach: 20 stycznia 2010 r., 17 lutego 2010 r., 31 marca 2010 r., 21 kwietnia 2010 r., 26 maja 2010 r., 23 czerwca 2010 r., 28 lipca 2010 r., 1 września 2010 r., 3 listopada 2010 r., 8 grudnia 2010 r., 30 marca 2011 r., 27 kwietnia 2011 r., 25 maja 2011 r., 29 czerwca 2011 r., 10 sierpnia 2011 r., 24 sierpnia 2011 r., 14 września 2011 r., 19 października 2011 r., 16 listopada 2011 r., 14 grudnia 2011 r., 11 stycznia 2012 r., 15 lutego 2012 r., 14 marca 2012 r., 18 kwietnia 2012 r., 16 maja 2012 r., 20 czerwca 2012 r., 1 sierpnia 2012 r., 12 września 2012 r., 17 października 2012 r., 20 listopada 2012 r., 12 grudnia 2012 r. z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług zawartych z Płatnikiem. ZUS poinformował, że w wyniku przeprowadzonej od 9 września 2013 r. do 7 października 2013 r. kontroli u Płatnika ustalono, że nie zgłosił on do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie wskazanym powyżej z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych nazwanych umowami o dzieło, których przedmiot określono jako: "Obowiązki Członka w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności". W opinii ZUS do wskazanych umów zastosowanie winny były znaleźć przepisy kodeksu cywilnego dotyczące umowy zlecenia. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Dyrektor Oddziału decyzją z [...] maja 2014 r. orzekł, że Wykonawca podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umów o pracę zawartych z Płatnikiem, do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Płatnik w ustawowym terminie wniósł odwołanie od decyzji Dyrektora Oddziału. Przywołaną na wstępie decyzją z [...] września 2015 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że przedmiotem umowy o dzieło jest zobowiązanie do wykonania określanego dzieła przez stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci, w jakiej dotychczas nie istniało, przy czym dzieło może mieć charakter materialny, jak i niematerialny, a sama umowa o dzieło jest umową rezultatu. W ocenie Prezesa NFZ dzieło powinno mieć byt samoistny niezależny od działania wykonawcy i możliwość uzyskania samodzielnej wartości w obrocie, musi również istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Z kolei wykonywanie określonej czynności bez względu na to jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest właściwe dla umów, do których mają zastosowanie przepisy o umowie zlecenia. Jednocześnie organ wyjaśnił, że przedmiotem umów zlecenia jest dokonanie określonej czynności faktycznej bądź zespołu czynności faktycznych, które nie muszą prowadzić do osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu, a umowy o świadczenie usług czy zlecenia są przykładami umów starannego działania. Prezes NFZ wyjaśnił również, że odpowiedzialność osoby wykonującej umowę o dzieło oparta jest na zasadzie ryzyka, a umowy o świadczenie usług/zlecenia na zasadzie winy. Z uwagi na powyższe organ uznał, że wykonanie umów zawartych przez Wykonawcę i Płatnika było ciągiem czynności starannego działania. Prezes NFZ uznał, że w przypadku każdej zawartej umowy decydująca jest jej treść, czyli zadania, jakie zatrudniana osoba ma do wykonania, istota obowiązków umownych, które na siebie zawierający umowę przyjmuje i to jej cel i przedmiot, a nie nazwa decydują o charakterze współpracy. Organ wskazał przy tym, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, że wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia i umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami i w odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Zdaniem Prezesa NFZ przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy. Rozpatrując odwołanie, organ uznał, że czynności wykonywane w ramach zawartych umów wymagały starannego działania, a ich wyniki nie były zależne od Wykonawcy. Prezes NFZ uznał przy tym, że Płatnik nie może przenosić swojej odpowiedzialności za wydawanie orzeczeń w sprawie niepełnosprawności na osoby fizyczne. Zdaniem organu podejmowane czynności nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego w sposób stanowiący o jego indywidualnym charakterze, samoistnego dzieła. Prezes NFZ odnotował jednocześnie, że zgodnie z orzecznictwem odpowiedzialność wykonawcy dzieła za jego wady należy do istotnych warunków umowy o dzieło, a w niniejszym przypadku z analizy materiału dowodowego nie wynikało, że Wykonawca mógł odpowiadać wobec osób trzecich za orzeczenia w sprawie: niepełnosprawności. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że nie neguje zgodnego zamiaru stron podpisania umowy o dzieło, gdyż zgodny zamiar stron obejmował niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego oraz nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne. W tej sytuacji przesłuchanie świadków potwierdziłoby jedynie, że strony świadomie zawarły umowę o dzieło i taki był ich zamiar. Prezes NFZ wyjaśnił przy tym, że w myśl wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 11 października 2013 r., sygn. akt VI U 84/13, w sprawach o ustalenie istnienia tytułu ubezpieczenia nie można poprzestać na akceptacji oświadczeń stron umowy co do tego, jaką miały wolę przy zawieraniu umowy, skoro strony są zainteresowane określoną kwalifikacją prawną tej umowy, gdyż w ten sposób organ orzekający uchylałby się od dokonania rzetelnej kontroli. Odnosząc się do zarzutów o naruszeniu art. 7 oraz art. 77 k.p.a. Prezes NFZ wskazał, że w jego ocenie w toku postępowania zostały podjęte odpowiednie czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego, a rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie zebranego w sprawie materiału ze szczególnym uwzględnieniem treści zawartych umów, na podstawie mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego i procesowego oraz z uwzględnieniem orzecznictwa sądów. Organ zaznaczył przy tym, że kierowanie się zasadami wyrażonymi w art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. przy wydaniu rozstrzygnięcia nie zawsze musi oznaczać zadośćuczynienie żądaniu strony postępowania. Na wskazane powyżej orzeczenie pismem z [...] października 2015 r. Płatnik złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: 1) art. 627 K.c. oraz art. 750 K.c. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez bezpodstawne uznanie, że umowy wskazane w zaskarżonej decyzji stanowią umowy zlecenia, mimo iż ich przedmiot i treść oraz sposób jej wykonywania jednoznacznie wskazują na autorski charakter wykonywanych obowiązków, co przesądza o fakcie, że umowy powyższe stanowiły umowy o dzieło realizowane przez osobę będącą biegłym w prowadzonych przez wnioskodawcę postępowaniach administracyjnych; 2) art. 7 i 77 w zw. z art. 84 k.p.a. przez błędy w ustaleniach faktycznych organu rentowego wyrażające się tym, że osobę posiadającą kwalifikacje i wiedzę specjalistyczną (biegłego w postępowaniach administracyjnych) uznał za osobę wykonującą zlecenie powtarzalne, mimo iż treść realizowanych czynności oraz ich efekt dowodzą, że mają one charakter autorskich i indywidualnych zakończonych skonkretyzowanym wynikiem w postaci jednostkowego orzeczenia w sprawie, mającego cechy fizycznie mierzalne, tj. skonkretyzowanego indywidualnego dokumentu – oceny medycznej jednej konkretnej osoby. Uzasadniając powyższe zarzuty, Starostwo wskazało, że Wykonawca jest lekarzem posiadającym wiedzę specjalną i pełniącym funkcję orzecznika o stanie zdrowia indywidualnych stron postępowania w sprawie o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w Powiatowym Zespole Orzekania Niepełnosprawności, a jego obowiązki i status określa wprost rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 roku w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2015 r., poz. 1110). Zdaniem Płatnika regulacja § 8 ust. 1 i 2 przywołanego aktu normatywnego dowodzi, że działanie Wykonawcy jest działaniem indywidualnym o charakterze skonkretyzowanym, autorskim i opartym o indywidualną wiedzę specjalistyczną. Tym samym w ocenie Starostwa nie sposób uznać za słuszne stanowisko organu, zgodnie z którym wskutek działań Wykonawcy nie powstaje dzieło, a jego działania mają charakter czynności należytej staranności rozliczanych niezależnie od wyniku. W uzasadnieniu skarg Starostwo powołując się na wyroki sądów administracyjnych wydane w sprawach o sygn. II SA/Wa 2138/12 oraz IV SA/GI 1162/11, podniosło, że statut ubezpieczonego mieści się również w pojęciu biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a. W ocenie Płatnika za bezsporne należy uznać, że działania wykonywane przez biegłych w postępowaniu sądowym i administracyjnym są traktowane jako dzieło, a nie zlecenie z uwagi na indywidualny charakter każdego wyniku danego badania przez lekarza pomimo pozostawania biegłych w stałej dyspozycji danego sądu czy organu. W ocenie Starostwa umowy zawarte z Wykonawcą z uwagi na ich charakter materialny oraz status Wykonawcy należy uznać za umowy o dzieło. Płatnik zaznaczył przy tym, że umowy łączące go z Wykonawcą posiadają cechy dzieła z uwagi na fakt wystąpienia rezultatu o charakterze sprawdzalnym i indywidualnym w postaci skonkretyzowanej indywidualnej oceny medycznej osoby starającej się o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności, która to ocena mająca charakter materialny dokumentu będącego wynikiem indywidualnych przymiotów podmiotu sporządzającego ocenę opartego o indywidualne czynności i wiadomości specjalne posiadane przez Wykonawcę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie skargi z uwagi na jej niezasadność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi, jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa. Badając skargę według powyższych kryteriów Sąd uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie. Kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy umowy zawarte pomiędzy skarżącym – płatnikiem składek a uczestnikiem – J.K., były umowami o dzieło, jak nazwały je strony, czy też innymi umowami o świadczenie usług, do których - zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, zastosowanie powinny mieć przepisy dotyczące zlecenia. Stosownie do treści art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Przepis art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach przewiduje, że za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Jednocześnie do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, na podstawie art. 750 k.c., stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Oznacza to, że sam fakt nazwania umowy przez strony "umowa o dzieło" nie przesądza o jej charakterze. Decydująca okazuje się treść zawartej umowy. Zatem, nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o charakterze współpracy stron. Zgodnie z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast w myśl art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Z akt sprawy i ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, że przedmiotem wszystkich analizowanych umów w ww. okresach było wykonywanie obowiązków członka w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Za powyższe czynności w każdym przypadku z góry określone zostało wynagrodzenie. W umowach ustalano także terminy ich wykonania. W toku postępowania administracyjnego oraz w skardze do Sądu strona skarżąca wywodziła, że przy ocenie ww. umów należy uwzględnić to, że status członka ww. zespołu oraz zakres jego obowiązków wynika z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2015 r., poz. 1110). Wskazano także, że pozycja takiej osoby mieści się w pojęciu biegłego w rozumieniu art. 84. k.p.a., co przekłada się na kwalifikację prawną, tj. jako dzieła, podejmowanych przez nią działań. W ocenie Sądu powyższe okoliczności nie mogą jednak podważyć prawidłowości oceny organu odnoszącej się do ustalonych w sprawie konkretnych okoliczności faktycznych, i w konsekwencji uznania, że umowy zawarte z uczestnikiem nie stanowiły umów o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c., nie odpowiadały bowiem normatywnemu wzorcowi tych umów. Wykonanie umówionej w tej sprawie pracy, mimo tytułu umowy - tj. "o dzieło" - wskazuje na świadczenie usług, bowiem - zdaniem Sądu - już w umowie o dzieło winien być z góry określony jej rezultat. Sąd orzekający podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2013 r., II UK 103/13 (LEX nr 1455433), że przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w czasie zawierania umowy. Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy. Dlatego też jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Sprawdzian taki jest zaś niemożliwy do przeprowadzenia, jeśli strony nie określiły w umowie - tak jak w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy - cech i parametrów indywidualizujących dzieło. Uzasadniona jest ocena, że żaden element łączących strony stosunków prawnych nie wskazuje na to, że wykonawca czynności był odpowiedzialny za rezultat, kwalifikowany jako realizacja umowy o dzieło. Wprawdzie strona skarżąca twierdzi (np. w odwołaniu), że wynagrodzenie ubezpieczonemu przysługiwało jedynie w sytuacji gdy sporządził prawidłowe orzeczenie; tym samym wynagrodzenie miało charakter wynikowy, było uzależnione od efektu. Niemniej jednak w umowie brak postanowień w ww. zakresie. Wypłata wynagrodzenia w określonej wysokości nie została w umowie ograniczona żadnymi warunkami. Prawidłowe więc było ustalenie organu, że umówiona praca sprowadzała się do starannego wykonywania czynności obowiązków członka w zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności. Oczywistym jest przy tym, że wkład w postaci wysiłku intelektualnego, wymaganego przy każdej pracy umysłowej, jest elementem także obowiązku starannego działania. Wykonanie określonej czynności (szeregu czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Zdaniem Sądu w tej sprawie ustalone przez organ okoliczności nie pozwalają przyjąć, że odpowiedzialność ubezpieczonego jest odpowiedzialnością za rezultat. Uwzględniając przedstawione argumenty, brak jest więc jakichkolwiek usprawiedliwionych podstaw, aby podważać zasadność i prawidłowość stanowiska orzekających w sprawie organów, w szczególności dokonaną przez nie wykładnię prawa materialnego, zarówno co do art. 627 k.c., jak i w konsekwencji zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 69 ust. 1. ustawy o świadczeniach w związku z art. 750 i 734 k.c. i objęcie uczestnika obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. W tej sytuacji odmienna ocena okoliczności stanu faktycznego w tej sprawie, do czego skarżący jest uprawniony, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Stanowisko skarżącego stanowi jedynie polemikę z oceną dokonaną przez organ, przy czym jej skutecznie nie podważa, to jest w sposób, który uzasadniałby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.