II SA/Gl 1537/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda (spr.), Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant Izabela Maj- Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi H.G. i A.G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...]; 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia [...] r. Państwo A. i H. małżonkowie G. wystąpili o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności w odniesieniu do nieruchomości usytuowanych w gminie B., ozn. nr dz. [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w B. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta [...] działając na podstawie art.1 ust.1 i 3 , art. 3 ust.1 pkt 1 i 1a ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości odmówił Państwu A. i H. małż. G. przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności w odniesieniu do nieruchomości wskazanych we wniosku. W uzasadnieniu decyzji wskazując, że aktem notarialnym z dnia [...] r. Rep. "[...]" numer [...] Spółka "A" spółka jawna zbył na rzecz Państwa A. i H. małż. G. prawo użytkowania wieczystego ww. nieruchomości. Natomiast zgodnie z art. 1 ust 1. ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności mogą wystąpić osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Tymczasem w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przedmiotowa nieruchomość na dzień 13 października 2005 r. oddana była w użytkowanie wieczyste Spółce Jawnej, która w ocenie organu nie jest osobą prawną. Odwołanie od decyzji Starosty [...] wnieśli obecnie skarżący H. i A. G. reprezentowani przez fachowego pełnomocnika, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wyżej wskazane przepisy nie obejmują zakresem podmiotowym spółek jawnych oraz naruszenie art. 331 § 1 Kodeksu cywilnego, poprzez jego niezastosowanie. W ocenie skarżących Spółka jawna jest jednostką organizacyjną, której ustawa przyznaje zdolność prawną (art. 8 §1 Kodeksu spółek handlowych). Natomiast zgodnie z treścią art. 331 § 1 Kodeksu cywilnego, do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych, co powoduje, że do spółek jawnych stosuje się także art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że w art. 1 ust. 1, 1a i 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości nie ma mowy o jednostkach organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej (ułomnych osobach prawnych), a taką właśnie jest poprzednik prawny skarżących - Spółka jawna "A" z siedzibą w B. Zarówno Kodeks spółek handlowych, jak też inne przepisy prawa nie przyznają spółkom jawnym osobowości prawnej. Wprawdzie aktualni użytkownicy wieczyści są osobami fizycznymi, a zatem podmiotami, o których mowa w art. 1 ust. 1 ww. ustawy, jednakże w przedmiotowej sprawie ważny jest fakt, iż H. i A. G. nie byli użytkownikami wieczystymi ww. nieruchomości w dniu 13 października 2005 r., lecz są następcami prawnymi innego podmiotu, któremu przysługiwało to prawo w powyższej dacie. W świetle powyższego Wojewoda uznał, że wnioskodawcy nie spełniają przesłanki podmiotowej określonej w art. 1 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 3 ustawy z 29 lipca 2005r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, nie są bowiem następcami prawnymi żadnego z podmiotów wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy, tym samym nie przysługuje im żądanie o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu niezastosowania art. 331 § 1 Kodeksu cywilnego Wojewoda wskazał, że organy administracji publicznej działają w oparciu o przepisy prawa administracyjnego zarówno materialnego i procesowego, a nie przepisy Kodeksu cywilnego, tym samym brak jest podstaw, aby działanie normy art. 331 § 1 Kodeksu cywilnego rozciągać na sferę prawa administracyjnego. Z treścią decyzji nie zgodzili się skarżący H. i A. G. wnosząc pismem z dnia 20 sierpnia 2013r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonej decyzji Wojewody zarzucili: - naruszenie art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wyżej wskazane przepisy nie obejmują zakresem podmiotowym spółek jawnych, - naruszenie art. 331 § 1 Kodeksu cywilnego poprzez niezastosowanie, - naruszenie art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego na skutek niezastosowania 331 § 1 Kodeksu cywilnego w niniejszej sprawie. Na tej podstawie wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi powtórzyli argumentację zawartą w treści odwołania, a nadto wskazali, że Wojewoda [...] nie sprecyzował jaki przepis szczególny wyłącza zastosowanie art. 331 § 1 Kodeksu cywilnego w niniejszej sprawie. W ocenie skarżących, na skutek pominięcia tego przepisu organy naruszyły w niniejszej sprawie art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, który nakazuje aby organy administracji publicznej działały na podstawie przepisów prawa. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje stanowisko i argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji i na tej podstawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa materialnego, a to art. 1 ust. 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, a także z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości ( tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz.83) osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. Zgodnie natomiast z ust. 3 tegoż artykułu z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą również wystąpić osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 cyt. ustawy. Przez następców prawnych o jakich mowa w tym przepisie należy rozumieć zarówno następców prawnych pod tytułem ogólnym (np. spadkobierców) jak i pod tytułem szczególnym (np. kupno-sprzedaż) – (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2008r. sygn. akt I OSK 1687/07 dostępny w CBOIS). Należy zatem podkreślić, że aby osoba która nabyła prawo wieczystego użytkowania w drodze sukcesji szczególnej (syngularnej) mogła wystąpić z żądaniem przewłaszczenia nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, podmiot od którego prawo to nabyła musi spełniać kryteria określone w art.1 ust.1, 1a lub 2 cyt. ustawy o przewłaszczeniu. Zaistniały spór pomiędzy Wojewodą [...] a skarżącymi w kontrolowanej sprawie, dotyczy możliwości zastosowania wskazanych przepisów ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości do jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, którym prawo przyznaje jednak zdolność prawną. Do takich jednostek organizacyjnych, zwanych także "ułomnymi osobami prawnymi", zaliczane są m.in. spółki osobowe wymienione w ustawie z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych ( tekst jedn. Dz. U. z 2013r., poz.1030, dalej "k.s.h."). Zgodnie z art. 8 § 1 tej ustawy spółka osobowa może bowiem we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Z kolei w myśl art. 22 k.s.h. do spółek osobowych należy zaliczyć spółkę jawną charakteryzującą się tym, że wobec wierzycieli za zobowiązania spółki odpowiada każdy wspólnik bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, z uwzględnieniem art. 31 k.s.h. Próba odpowiedzi na pytanie czy spółka jawna może skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. i skutecznie wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności nie jest łatwa. Stan prawny nie jest bowiem w tym zakresie klarowny, także w doktrynie i judykaturze brak jednoznacznie wykształconych i utrwalonych poglądów. W zależności bowiem od przyjętej metody wykładni prawa dojść można w tej mierze do przeciwstawnych poglądów. Jeśli bowiem zastosować jedynie wykładnię językową, literalną i ograniczyć się do rozważania treści art. 1 przywołanej ustawy to wyprowadzony wniosek wspierać będzie pogląd wyrażony przez Wojewodę [...]. Istotnie bowiem w cytowanym wyżej art. 1 ust. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. ustawodawca przyznał prawo żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jedynie dwóm rodzajom podmiotów - osobom fizycznym i osobom prawnym. Wnioskodawcy nie spełniają zatem przesłanki podmiotowej określonej w przywołanej normie, bowiem są następcami prawnymi podmiotu, który nie zaliczał się do żadnego z podmiotów wskazanych w ww. przepisach, tym samym nie przysługuje im żądanie o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Dokonując jednak wykładni celowościowej i systemowej, uwzględniającej zarówno cele i funkcje omawianej normy, jak też jej miejsce w całości systemu prawa i powiązania oraz zależności pomiędzy konkretnymi aktami dojść trzeba do wniosków zgoła odmiennych. Zgodzić się bowiem należy ze stroną skarżącą, że przepisy art. 1 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. należy interpretować mając na uwadze treść art. 33¹ Kodeksu cywilnego. Przepis ten generalnie nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o osobach prawnych do jednostek organizacyjnych, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Brak zaś racjonalnych podstaw do wyłączenia stosowania normy tej w odniesieniu do art. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. i wykluczenia spółek osobowych, w tym spółek jawnych z zakresu działania ustawy o przekształceniu. Nadto wykluczenie podmiotów tych z kręgu podmiotów uprawnionych do skorzystania z uwłaszczenia w trybie ustawy naruszałoby konstytucyjną zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Z zasady tej wynika bowiem nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej grupy. Wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną), powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Cechą relewantną osób prawnych i spółek osobowych jest zdolność prawna, która nie pozwala na różnicowanie ich sytuacji w obrocie prawnym i nakazuje ich jednakowe traktowanie ( por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Gd 718/12, dostępny w CBOIS) Pogląd ten zdaniem obecnego składu orzekającego należy podzielić. W konsekwencji ograniczenie analizy art. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. jedynie do wykładni literalnej, tak jak to uczynił Wojewoda [...], prowadzi do wniosków sprzecznych zarówno z wynikami wykładni systemowej, jak i celem przywołanej normy. Oczywistym bowiem zamiarem ustawodawcy towarzyszącym konstruowaniu i wprowadzeniu w życie przywołanego artykułu było przyspieszenie i udrożnienie procesów przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, poszerzenie podmiotowe i przedmiotowe podmiotów uprawnionych do przekształceń. W konsekwencji, zdaniem Sądu, rozważając przedmiotową wątpliwość prymat należy przyznać wynikom otrzymanym wedle dyrektyw systemowych i funkcjonalnych. Wynik wykładni literalnej pozostaje bowiem w sprzeczności z ideą spójności systemu prawa oraz celami i funkcją analizowanej normy, a także statusem spółek, o których mowa, w innych niż przywołana ustawa aktach, w których status ten zrównano ze statusem osób prawnych. Tym samym, z uwagi na argumenty przedstawione powyżej, uznać zdaniem Sądu należy, iż pomimo, iż ustawa z 2005 r. wprost wskazuje jedynie osoby fizyczne i prawne oraz ich następców to jednak obejmuje zakresem podmiotowym także jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, w tym spółkę jawną. Jednostki takie mają możliwość przekształcenia przysługującego im prawa użytkowania wieczystego na takich samych zasadach jak osoby prawne, w tej sytuacji takie uprawnienie przysługuje również następcą prawnym takich podmiotów, a do takich należy zaliczyć skarżących. Podkreślenia wymaga zresztą, wobec opisanych wyżej wątpliwości prawnych i możliwych metod wykładni, iż organ administracji publicznej może odmówić wnioskodawcom przyznania żądanego uprawnienia bądź świadczenia jedynie wówczas gdy zarówno stan faktyczny sprawy, jak i stan prawny nie ulegają wątpliwości. Odmowa nie może bowiem opierać się li tylko na wyborze jednej z kolidujących ze sobą w danym przypadku metod wykładni. Pozbawienie podmiotu wnioskowanego uprawnienia nie może bowiem wynikać z zastosowania reguł interpretacyjnych, formalnie wprawdzie poprawnych, jednak pozostających w sprzeczności z harmonijnością systemu prawa i celem oraz funkcjami interpretowanej normy. W konsekwencji, skoro Sąd nie podzielił wyrażonego w zaskarżonej decyzji poglądu o braku spełnienia przez skarżących przesłanki podmiotowej określonej w art. 1 ustawy z 2005 r. do skutecznego wnioskowania o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, należało skargę uwzględnić i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art.152 p.p.s.a. orzeczono , że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200, 205 i 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust.2 pkt 1 lit.c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. z 2013r., poz.490)