II FSK 2116/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Lubiński Sędzia NSA Jerzy Rypina Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Rz 187/16 w sprawie ze skargi J. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 28 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 187/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 28 grudnia 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej jako: "P.p.s.a." W skardze kasacyjnej J. T. zaskarżył powyższy wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r., Nr 187, poz. 1342) poprzez błędną jego wykładnię polegająca na przyjęciu, że po upływie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ww. rozporządzenia (tj. od dnia 13 grudnia 2008 r.) dowodem zarejestrowania odbiornika było wygenerowanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego bez konieczności przesłania (nadania listem) użytkownikowi zawiadomienia określonego w załączniku nr 2 do ww. rozporządzenia, podczas gdy samo wygenerowanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego bez jego przesłania (nadania listem) użytkownikowi nie stanowi dowodu zarejestrowania odbiornika; 2. naruszenie prawa materialnego, tj. § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników (imienne książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników) stanowią dowód zarejestrowania odbiorników dłużej niż przez okres 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia, podczas gdy dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników (imienne książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników) stanowiły dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia, czyli od dnia 12 grudnia 2008 r.; 3. naruszenia przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.) - dalej jako "u.p.e.a." poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy obowiązek zapłaty opłaty abonamentowej nie istniał ze względu na brak istnienia dowodu zarejestrowania odbiornika w myśl przepisów § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W ocenie skarżącego obowiązek zapłaty opłaty abonamentowej za okresy wynikające z kwestionowanych tytułów wykonawczych nie istniał ze względu na brak dowodu zarejestrowania odbiornika w myśl przepisów § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Dokonując analizy użytego w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. in fine wyrażenia "obowiązek nie istniał", należy zwrócić uwagę na to, że ustawodawca, nawiązując do okoliczności nieistnienia obowiązku, użył tego zwrotu w czasie przeszłym. Nieistnienie obowiązku (także w przeszłości) może oznaczać, że obowiązek ten w ogóle nie powstał. Chodzi tu zatem o przypadki, w których obowiązek w ogóle nie istniał albo też uchylono decyzję nakładającą obowiązek, zanim stał się on wymagalny. Z sytuacją taką możemy mieć do czynienia w szczególności w przypadku stwierdzenia w czasie trwania postępowania egzekucyjnego nieważności decyzji nakładającej obowiązek, a to z uwagi na jej skutek ex tunc. Przesłanka nieistnienia obowiązku może wystąpić zarówno przed wszczęciem, jak i już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. (P. Przybysz. Ustawa o postępowania egzekucyjnym w administracji. Komentarz. LEX 2015). W odniesieniu do obowiązków wynikających z mocy samego prawa należałoby powiedzieć, że przepis prawa nie nakładał takiego obowiązku na zobowiązanego. Odnosząc się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów trzeba wskazać w pierwszej kolejności na postanowienia ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. Nr 85, poz. 728 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe; domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika (ust. 2); obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (ust. 3). Nie może budzić wątpliwości, że obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej powstaje z mocy prawa, że jest on powiązany z używaniem odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych zaś obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego. Istnienie dowodu zarejestrowania odbiornika nie jest co, do zasady warunkiem koniecznym obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej. Sąd I instancji przyjął, że ze znajdującej się w aktach sprawy wypowiedzi wierzyciela - P. S. A. wynika, że w styczniu 1996 r. dokonano rejestracji odbiorników rtv na dane osobowe i adresowe zobowiązanego, której został nadany numer książeczki ..... P. S. A. nie dysponuje dokumentem, który wskazywałby na to, że zobowiązany dopełnił formalności niezbędnych dla wyrejestrowania odbiorników rtv. Także zobowiązany w toku postępowania takich dokumentów nie przedłożył. Zasadnym zatem staje się twierdzenie, że istniał obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej albowiem ziściły się wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 2 ust. 1 - 3 ustawy o opłatach abonamentowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego chybione jest wywodzenie braku obowiązku uiszczania opłata abonamentowych z treści § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Przepis ten nie określa bowiem takiego obowiązku jak również z obowiązku uiszczania opłat abonamentowych nie zwalnia. Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych, który stanowił podstawę wydania powołanego wyżej rozporządzenia minister właściwy do spraw łączności w porozumieniu z Krajową Radą Radiofonii i Telewizji określi, w drodze rozporządzenia, warunki i tryb rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, uwzględniając dostępność placówek pocztowych operatora wyznaczonego oraz jego organizację. Nie można przyjąć, wobec takiego brzmienia delegacji, aby Minister Transportu mógł stanowić normy statuujące lub znoszące obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej. Przy czym jeszcze raz należy podkreślić, że ustawa nie wiąże obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej z posiadaniem przez zobowiązanego określonej treści bądź formy dowodu rejestracji odbiornika rtv. Warunkiem wystarczającym a zarazem koniecznym istnienia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej jest używanie odbiornika rtv. Data rejestracji odbiornika wyznacza termin płatności abonamentu rtv. Wedle stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji nie budzi wątpliwości, że J. T. posiadał odbiorniki rtv, dokonał ich rejestracji, oraz że nie dokonał ich wyrejestrowania. Ani z ustawy ani z rozporządzenia nie wynika, aby akty wcześniejszej rejestracji odbiorników rtv zostały anulowane. Należy także zwrócić uwagę, że ustawa o opłatach abonamentowych statuuje dwa obowiązki posiadaczy odbiorników rtv: jeden w zakresie uiszczania opłaty abonamentowej (art. 2) oraz drugi dotyczący rejestracji (art. 5). Jakkolwiek w ujęciu funkcjonalnym są one powiązane to w sensie prawnym są to jednak dwa odrębne obowiązki. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w treści art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, który stanowi, że kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej prowadzi operator wyznaczony w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Obowiązek posiadania dowodu rejestracji odbiornika rtv należy więc odnosić do obowiązku rejestracji a nie jako przesłankę obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Ten drugi obowiązek istnieje bowiem niezależnie od posiadania dowodu ich rejestracji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, który stwierdził, że w sprawie nie doszło do naruszenia § 5 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Przepisy te stanowią odpowiednio: ust. 1 dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia; ust. 2 operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Z żadnej wypowiedzi Sądu I instancji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd ten przyjął, że dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników (imienne książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników) stanowiły dowód zarejestrowania odbiorników dłużej niż przez okres 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia. Sąd I instancji prawidłowo zaś stwierdził, że obowiązek nadania nowego numeru identyfikacyjnego i powiadomienia użytkownika nie miał wpływu na fakt zarejestrowania odbiorników rtv. To autor skargi kasacyjnej stara się przypisać nadaniu numeru identyfikacyjnego i powiadomieniu dłużnika inne skutki aniżeli te, które wprost określone zostały w rozporządzeniu, a mianowicie utrata mocy dowodowej dotychczasowych imiennych książeczek opłat abonamentowych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela także pogląd Sądu I instancji, który stwierdził, że użyte w § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych wyrażenie "powiadomienie" oznacza, że przesłanie zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej, bez potwierdzenia odbioru, na prawidłowy adres strony, czyniło zadość wymogom określonym w § 5 ust. 2. Normodawca nie określił bowiem żadnej szczególnej formy tego powiadomienia, zastrzegł jedynie, aby odpowiadało ono wzorowi określonemu w załączniku nr 2 do rozporządzenia. W konsekwencji należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie oddalił skargę, aprobując stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, że w sprawie nie zaistniała przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718).