I SA/Wa 233/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka oddala skargę. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania I. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2015 r., nr [...], odmawiającą przyznania I. S. świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dzieci: K. L. oraz F. L. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. złożyła I. S., reprezentowana przez radcę prawnego. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z dnia [...] września 2015 r. I. S. wystąpiła do Prezydenta [...] o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dzieci: K.L. oraz F. L. Decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...], po rozpatrzeniu ww. wniosku, Prezydent [...] odmówił I.S. przyznania prawa do świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dzieci: K. L. i F. L. W uzasadnieniu ww. decyzji, powołując się na art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2015 r. Dz. U. poz. 114, ze zm.) organ wyjaśnił, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni udzielono świadczeń zdrowotnych tylko raz w całym okresie ciąży – w 18 tygodniu, w trakcie drugiego trymestru ciąży, co wynikało z załączonego do wniosku zaświadczenia lekarskiego. Wobec powyższego, w ocenie organu, nie zostały spełnione przesłanki do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Odwołanie od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2015 r. złożyła I.S. podnosząc, że z uwagi na częste wymioty do lekarza internisty zgłosiła się już w piątym lub szóstym tygodniu ciąży. Wówczas nie wiedziała, że jest w ciąży, a wizyta zakończyła się zdiagnozowaniem grypy żołądkowej. Dopiero ok. 14-15 tygodnia ciąży skarżąca zdecydowała się na wizytę u ginekologa w prywatnym gabinecie lekarskim, która miała miejsce w 18 tygodniu ciąży. Wtedy dowiedziała się, że jest w ciąży. Od tego momentu odbywała regularne wizyty u ginekologa (do dnia porodu co najmniej cztery). Skarżąca wskazała również w odwołaniu, że cały czas była przekonana, że brak pracy i brak ubezpieczenia jest przeszkodą w uzyskaniu świadczeń medycznych, a na odpłatne świadczenia nie było jej stać. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania I. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2015 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że jedną z przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia jest spełnienie wymogu określonego w art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Celem powyższego uregulowania prawnego, polegającego na dodatkowym wsparciu finansowym rodziców w związku z narodzinami dziecka, jest zmotywowanie kobiet zachodzących w ciążę do jak najwcześniejszego zgłoszenia się do lekarza lub położnej, a następnie do systematycznego zgłaszania się na kolejne badania kontrolne. Realizacja tego celu następuje wówczas, gdy kobieta ciężarna udaje się do właściwego lekarza lub położnej, celem przeprowadzenia pierwszego badania kontrolnego. W przypadku stwierdzenia, że warunek ten nie jest spełniony, organ obowiązany jest odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ II instancji zaznaczył, że ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] sierpnia 2015 r. wynika, że wnioskodawczyni pozostawała pod opieką medyczną dopiero od 18 tygodnia ciąży. W ocenie organu odwoławczego, przekonanie skarżącej, że jej dolegliwości są spowodowane grypą żołądkową i niepoddanie się wcześniej badaniom, które wynikało z konieczności odbycia płatnej wizyty u ginekologa, nie stanowią okoliczności, należących do szczególnych okoliczności osobniczych, fizjologicznych, czy zdrowotnych zwalniających kobietę ciężarną, ubiegającą się o przyznanie przedmiotowej zapomogi, z obowiązku pozostawania pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. złożyła I. S., reprezentowana przez radcę prawnego, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie: a) art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie tylko i wyłącznie literalnej wykładni przepisu, nie uwzględniając wykładni celowościowej, co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, b) art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 71 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez zróżnicowanie sytuacji prawnej skarżącej jako kobiety w ciąży ze względu na stan zdrowia, sytuację materialną, c) art. 7 i art. 77 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, nie odniesienie się do zarzutów strony jak i zaoferowanego przez nią na etapie postępowania odwoławczego nowego dowodu w postaci historii zdrowia i choroby. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2015 r. W uzasadnieniu skargi zarzuciła organowi całkowite uchylenie się od obowiązku odniesienia się do zarzutów strony jak i przedstawionego przez nią na etapie postępowania odwoławczego nowego dowodu w postaci historii zdrowia i choroby. Wskazała, iż w dokumencie tym widnieje informacja, że skarżąca zgłosiła się do lekarza internisty [...] października 2014 r., a następnie [...] listopada 2014 r. w związku ze złym samopoczuciem, bólem brzucha oraz wymiotami. Wizyty te odbyły się przed 10 tygodniem ciąży skarżącej, której wówczas nie była ona świadoma. Z powyższego wynika, że skarżąca pozostawała pod opieką medyczną (lekarzy chorób wewnętrznych, którzy początkowo diagnozowali ją pod kątem dolegliwości żołądkowych) w okresie uprawniającym do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Dodała, iż zleconych podstawowych badań laboratoryjnych nie była w stanie wykonać ze względu na brak środków finansowych, a były one pełnopłatne. Dopiero ok. 14-15 tygodnia ciąży, z powodu braku krwawienia miesiączkowego, które po urodzeniu pierwszego dziecka było bardzo nieregularne, skarżąca zdecydowała się na wizytę u ginekologa. Skarżąca podniosła, iż z pewnością szybciej zorientowałaby się że jest w ciąży, gdyby wykonała badania kontrolne zlecone przez lekarza internistę. Była jednak przez cały czas przekonana, że brak pracy i ubezpieczenia uniemożliwia jej uzyskanie dostępu do świadczeń medycznych, a na odpłatne nie było jej stać. Podkreśliła, że pozostawała pod opieką lekarza od momentu stwierdzenia ciąży aż do rozwiązania. Następnie powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca wskazała, iż konieczne jest przeprowadzenie takiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która gwarantowałaby możliwość korzystania z tej formy pomocy także kobietom, które z niezawinionych przez siebie przyczyn (takich jak brak rozeznania co do ciąży, nierozpoznanie ciąży przez lekarza, brak środków finansowych na wykonanie odpłatnych badań lekarskich) nie były w stanie znaleźć się pod opieką medyczną - w związku z rozpoznaną ciążą - przed upływem 10 tygodnia ciąży, a które w późniejszym okresie były objęte systematyczną opieką (w każdym trymestrze ciąży). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. nie narusza przepisów prawa. Przedmiotem kontroli sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2015 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...]z dnia [...] października 2013 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dzieci Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. z 2015 r. poz. 114, zwanej dalej "ustawą o świadczeniach rodzinnych"). Zgodnie z tym przepisem, jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Przy tym, zgodnie z art. 15b ust. 6 tej ustawy, pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Na wstępie wskazać trzeba, iż zasadniczym celem wprowadzenia przyjętego przez ustawodawcę rozwiązania polegającego na dodatkowym wsparciu finansowym rodziców w związku z narodzinami dziecka jest zmotywowanie kobiet zachodzących w ciążę do jak najwcześniejszego zgłoszenia się do lekarza lub położnej, a w następnej kolejności - systematycznego zgłaszania się na kolejne badania kontrolne. Realizacja tego celu następuje wówczas, gdy kobieta ciężarna udaje się do właściwego lekarza lub położnej celem przeprowadzenia pierwszego badania kontrolnego. W aktach sprawy znajduje się, dołączone przez skarżącą do wniosku z [...] września 2015 r., zaświadczenie lekarskie wystawione przez specjalistę ginekologa – położnika z [...] sierpnia 2015 r. Z jego treści wynika, że skarżąca pozostawała pod opieką medyczną od 18 tygodnia ciąży do porodu. W ww. zaświadczeniu wskazano ponadto, iż skarżącej udzielono świadczenia zdrowotnego w drugim trymestrze ciąży tj. w dniu [...] lutego 2015 r. Powyższe zaświadczenie, sporządzone według wzoru opublikowanego w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010 r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod tą opieką (Dz. U. Nr 183, poz. 1234), jest dla organu dowodem pozwalającym uznać czy spełnione zostały przesłanki umożliwiające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Treść takiego zaświadczenia podlega ocenie organu, w szczególności jeśli informacje w nim podane są kwestionowane lub mogą budzić wątpliwości. W niniejszej sprawie nie wystąpiły jednak okoliczności, które mogłyby poddać w wątpliwość treść ww. zaświadczenia z [...] sierpnia 2015 r., z którego wynika, że skarżąca nie dochowała warunku pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. W tym miejscu wskazać trzeba, iż Sądowi znana jest linia orzecznicza sądów administracyjnych, na którą powołuje się skarżąca w skardze do sądu, wedle której przy stosowaniu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zachodzi konieczność dokonania przez organy ustaleń zarówno w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawania w tym okresie pod opieką lekarską), jak również dołożenia przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece. Nie można bowiem wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego w art. 15b ust. 5 powołanej ustawy terminu poddania się opiece medycznej. W powołanym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż do takich niezależnych od kobiety przyczyn można zaliczyć okoliczności o charakterze faktycznym, np. długi okres oczekiwania na wizytę lekarską pomiędzy datą rejestracji a wyznaczoną datą wizyty, albo okoliczności o charakterze biologicznym, np. brak możliwości rozeznania przez kobietę ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania osobnicze, fizjologiczne, czy zdrowotne (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 14 marca 2014 r., II SA/Po 1022/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 20 listopada 2013 r., II SA/Kr 156/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 7 listopada 2013 r., II SA/Sz 735/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 7 listopada 2013 r., II SA/Ol 801/13, opublikowane w bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie jednak żadna ze wspomnianych wyżej przyczyn nie zaistniała. Jak wynika z wyjaśnień skarżącej, już w piątym lub szóstym tygodniu ciąży, o której wówczas nie wiedziała, miała wymioty. Ponieważ utrzymywały się przez kilka dni z rzędu udała się na prywatną konsultację lekarza internisty który zdiagnozował jej dolegliwości jako grypa żołądkowa i zalecił wykonanie badań. Z załączonej do odwołania i skargi historii zdrowia i choroby wynika, iż skarżąca odbyła pierwszą wizytę u lekarza internisty w dniu [...] października 2014 r., gdzie zalecono leczenie objawowe. Następnie, wobec złego samopoczucia, odbyła w dniu [...] listopada 2014 r. drugą wizytę u internisty, gdzie skierowano ją na podstawowe badania laboratoryjne. W wywiadzie z tej wizyty lekarz zapisał również, iż "od 2 tygodni spóźnia się miesiączka", a w zaleceniach wskazał na konieczność wykonania testu ciążowego. Skarżąca wskazała, iż nie zdecydowała się na wykonanie zaleconych badań wyłącznie z uwagi na brak środków finansowych. Wyjaśniła, że gdyby wykonała te badania, to zapewne szybciej zorientowałaby się, że jest w ciąży. Powodem zaniechania wykonania zaleceń lekarza było również to, iż poprawiło się jej samopoczucie. Jak wyjaśniła, "nic jednak nie działo się z jej zdrowiem, a po ustaniu wymiotów nie zdawała sobie sprawy z bycia w ciąży". Z powyższego wynika iż niepoddanie się wcześniejszej opiece właściwego ze względu na ciążę lekarza lub położnej wynikało z przeświadczenia skarżącej, że jej dolegliwości spowodowane są grypą żołądkową. Ponadto, skarżąca nie poddała się zaleconym badaniom laboratoryjnym, gdyż były one odpłatne, potem zaś nastąpiła znaczna poprawa jej samopoczucia. Powołane przyczyny te nie należą jednak, w ocenie Sądu, do szczególnych okoliczności osobniczych, fizjologicznych czy zdrowotnych zwalniających kobietę ciężarną z obowiązku poddania się opiece właściwego ze względu na ciążę lekarza lub położnej. Podsumowując, w ocenie Sądu, prawidłowo organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na niedopełnienie przez skarżącą obowiązku poddania się w ustawowym terminie opiece właściwego ze względu na ciążę lekarza lub położnej, a także z uwagi na brak szczególnych okoliczności uzasadniających jego niedopełnienie - organ I instancji zasadnie orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. W związku z powyższym, mimo, iż skarżąca spełniła pozostałe przesłanki uzyskania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, tj. dochód jej rodziny nie przekraczał kryterium dochodowego określonego w art. 15b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a wniosek o przyznanie tego świadczenia został wniesiony w terminie, niespełnienie warunku pozostawania pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży wykluczało przyznanie jej żądanej zapomogi. Wydanie zatem w tej sytuacji przez Prezydenta [...] decyzji z [...] października 2015 r., utrzymanej w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] grudnia 2015 r., o odmowie przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu rodzenia się dzieci odpowiada prawu, a podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 15b ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. oraz art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 71 ust. 1 i 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. nie zasługują na uwzględnienie. Sąd nie podzielił również podniesionego w skardze zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Organy orzekające w sprawie - wbrew twierdzeniu skarżącej - wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy i dokonały ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia na podstawie trafnej analizy zebranych dowodów, nie uchybiając w tym względzie zasadom ustanowionym w art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.