II GSK 4109/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia del. WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 2156/15 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. B. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 2156/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] lipca 2015 r. w przedmiocie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Dyrektor Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z [...] lutego 2014 r. stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego M. B. z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej jako wspólnika spółki partnerskiej w okresie od [...] stycznia 2012 r. do nadal. Decyzją z [...] lipca 2015 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, po rozpatrzeniu odwołania M. B., utrzymał w mocy powyższą decyzję. Wskazał, że jak wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z [...] listopada 2013 r., M. B. figurował w ewidencji działalności gospodarczej Urzędu Miasta [...] pod nr [...] jako indywidualny przedsiębiorca w okresie od [...] listopada 2008 r. do [...] kwietnia 2012 r. Ponadto w Krajowym Rejestrze Sądowym figuruje jako wspólnik (partner) spółki partnerskiej "[...]" z siedzibą w [...] od [...] stycznia 2012 r. Zgodnie z danymi zgromadzonymi w Systemie Informatycznym ZUS, M. B. jest zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od [...] listopada 2008 r. do [...] kwietnia 2012 r. z tytułu działalności prowadzonej indywidualnie oraz od [...] maja 2012 r. do nadal z tytułu bycia wspólnikiem spółki partnerskiej "[...]". Organ powołał stanowisko SN wyrażone w uchwale z dnia 22 lutego 2006 r. (I UZP 4/05, OSNP z 2006 r. nr 19-20, poz. 304), że wspólnicy spółek osobowych są objęci obowiązkiem ubezpieczenia społecznego na mocy art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; dalej: u.s.u.s.). Wobec powyższego organ uznał, że zarzuty odwołującego nie zasługują na uwzględnienie i zasadne było objęcie go ubezpieczeniem zdrowotnym od [...] stycznia 2012 r. WSA w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję. Sąd zaakceptował stanowisko organów, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej jako wspólnika spółki partnerskiej powstał z chwilą zarejestrowania w KRS spółki partnerskiej "[...]" z siedzibą w [...], tj. z dniem [...] stycznia 2012 r. WSA wskazał, że na tle art. 8 ust. 6 u.s.u.s. prowadzenie działalności pozarolniczej jest pojęciem niepokrywającym się z prowadzeniem działalności gospodarczej, o której stanowi art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2168 ze zm.; dalej u.s.d.g.). Podleganie przez wspólnika spółki osobowej obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności pozarolniczej do dnia zaprzestania jej wykonywania należy więc odnosić do okresu posiadania statusu wspólnika w spółce prowadzącej działalność gospodarczą, tj. wpisu do KRS, niezależnie od rzeczywistego uczestnictwa w działalności takiej spółki oraz faktycznego włączania się w prowadzenie jej spraw. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie decyzji organów obu instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie art. 13 pkt 4 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na niesłusznym przyjęciu, że sam wpis spółki partnerskiej w KRS łączy się dla wspólnika tejże spółki z obowiązkiem podlegania ubezpieczeniom społecznym bez konieczności faktycznego rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej przez spółkę. W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jedyny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego, tj. błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 13 pkt 4 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s., jest chybiony. Zdaniem autora skargi kasacyjnej stanowisko organu, zaakceptowane przez Sąd I instancji, że sam fakt posiania statusu wspólnika spółki partnerskiej – niezależnie od tego, czy faktycznie prowadzi działalność gospodarczą – stanowi samoistną podstawą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jest błędne. Jego zdaniem wykładnia językowa wskazanych wyżej przepisów obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu łączy się z nie tyle z samym wpisem w ewidencji działalności gospodarczej, co z faktycznym rozpoczęciem wykonywania działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego poglądu. Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej, NSA w pierwszej kolejności wskazuje, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581; dalej ustawa o świadczeniach), obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących działalność pozarolniczą powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym. Na podstawie art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach, użyte w ustawie o świadczeniach określenie osoby prowadzącej działalność pozarolniczą, oznacza osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s. W konsekwencji, art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach wyraźnie odsyła do ustawy systemowej w zakresie pojęcia osoby prowadzącej działalność pozarolniczą, które precyzuje – jako przepis szczególny – art. 8 ust. 6 u.s.u.s. Przepis art. 8 ust. 6 u.s.u.s. definiuje osobę prowadzącą pozarolniczą działalność w zakresie zarówno ubezpieczeń społecznych, jak i ubezpieczenia zdrowotnego, co wyraźnie wynika z jego treści. Jako dwie odrębne podstawy uznania danej osoby za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się: w pkt. 1) osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych oraz w pkt. 4) m.in. wspólnika spółki partnerskiej. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest fakt, że skarżący od [...] styczni 2012 r. do wydania decyzji I instancji był wspólnikiem spółki partnerskiej wpisanej w Krajowym Rejestrze Sądowym pod nr [...], co oznacza, że skarżący w tym okresie był osobą prowadzącą pozarolniczą działalność jako wspólnik spółki partnerskiej w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. W związku z powyższym za prawidłowe należało uznać stanowisko Sądu I instancji, że skarżący powinien być objęty ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 1 oraz art. 13 pkt 4 u.s.u.s. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. W konsekwencji – wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie – organ nie powinien był dokonać ustaleń faktycznych, dotyczących tego, czy skarżący faktycznie prowadził działalność, czy też nie. Ta okoliczność, w świetle wskazanych wyżej przepisów, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, gdyż w żaden sposób nie wpływa ona na sytuację prawną skarżącego jako wspólnika spółki partnerskiej w zakresie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Istotne jest wyłącznie to, kiedy skarżący został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego jako wspólnik spółki partnerskiej. Z tą datą bowiem nabył status osoby objętej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego i to bez względu na fakt prowadzenia działalności gospodarczej. Obowiązek ubezpieczenia wspólnika spółki partnerskiej powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego. Obowiązek taki trwa od dnia uzyskania tego statusu do dnia jego utraty i jest niezależny od prowadzenia działalności gospodarczej/osiągania przychodów. Podkreślić należy, że ustawodawca powiązał obowiązek ubezpieczeniowy z określoną normatywnie sytuacją wspólnika (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt SK 4/12). Tak więc rozpoczęcie wykonywania ww. działalności wiąże się bezpośrednio z momentem nabycia praw i obowiązków wspólnika w spółce partnerskiej. Zatem – jak stwierdził w orzecznictwie SN oraz sądy apelacyjne – podleganie przez wspólnika takiej spółki obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności pozarolniczej do dnia zaprzestania jej wykonywania należy odnosić do okresu posiadania statusu wspólnika w spółce prowadzącej działalność gospodarczą, niezależnie od rzeczywistego uczestnictwa w działalności takiej spółki oraz faktycznego włączania się w prowadzenie jej spraw (por. wyroki SN z dnia: 7 grudnia 2012 r., sygn. akt II UK 121/12; 3 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 271/10, także wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt III AUa 1455/14). O ile podleganie ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą wiąże się nierozerwalnie z faktycznym jej prowadzeniem, to posiadanie statusu wspólnika spółki partnerskiej już od momentu wpisu do KRS rodzi obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Bez znaczenia pozostaje kwestia momentu rozpoczęcia faktycznego wykonywania czynności na rzecz spółki. Natomiast odrębną kwestią jest to, czy z tego tytułu skarżący będzie zobowiązany opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Ta kwestia będzie uzależniona od ustalenia, czy skarżący uzyskiwał przychody jako wspólnik jednoosobowej spółki. Jednak ustalenia te należą do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odrębnej sprawie, w której skarżący ma możliwość stosownego działania na podstawie art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach. W sprawie przed organami NFZ, dotyczącej objęcia skarżącego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, ustalenia te nie mają istotnego znaczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 709/10). Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804). NSA, zasądzając na rzecz organu kwotę 360 zł, uwzględnił okoliczność, że pełnomocnik organu, która występowała przed WSA, sporządziła odpowiedź na skargę kasacyjną oraz wzięła udział w rozprawie.