I GSK 994/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Lidia Ciechomska- Florek Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Po 1026/15 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienie zgłoszenia celnego oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrokiem z 27 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Po 1026/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a", oddalił skargę [...] (Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z 13 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia zgłoszenia celnego. Sąd pierwszej instancji wskazał, że spór w sprawie dotyczy tego, czy organy celne w sposób prawidłowy stwierdziły, że pomimo uzyskania w ciągu 150 dni potwierdzenia wywozu i wygenerowania w systemie komunikatu IE-599, potwierdzającego wywóz, zamknięcie procedury nastąpiło w sposób niezgodny z prawem. Organy celne ustaliły, że 1 lipca 2010 r. na podstawie zgłoszenia celnego złożonego w Oddziale Celnym w Kaliszu wjechał na Ukrainę pojazd z ładunkiem 760 sztuk bloków z betonu komórkowego [...] o masie [...] kg – nie zaś jak strona skarżąca wykazała w zgłoszeniu celnym zgłoszonym w formie elektronicznej nr MRN [...] z 2 czerwca 2010 r. towar w postaci brzeszczotów w zwojach. Pomimo wezwania przez organ celny strony do przedstawienia dowodów alternatywnych – względem komunikatu [...] , który został jej udzielony wskutek niedopełnienia obowiązków służbowych przez funkcjonariuszy celnych dokonujących odpraw granicznych towarów eksportowanych na Ukrainę, które mogłyby potwierdzić fakt wyprowadzenia towarów poza obszar celny Unii Europejskiej strona nie przedstawiła takich dowodów, stąd organy orzekły o unieważnieniu zgłoszenia celnego. Według Spółki otrzymany przez nią komunikat IE-599 cały czas zachował swoją aktualność i wyklucza zastosowanie art. 796 e ust. 2 i art. 796 da rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 253 z 11 października 1993 r., ze zm. – "RWKC"). Zdaniem skarżącej po otrzymaniu komunikatu nie była i nie jest zobowiązana do przedstawienia żadnych dowodów alternatywnych. Jej zdaniem taki obowiązek dotyczy sytuacji nie otrzymania komunikatu. Zgłoszenie celne zostało dokonane z wykorzystaniem Systemu Kontroli Eksportu (ECS). W systemie tym dokumentem potwierdzającym wywóz towarów poza terytorium Unii jest komunikat [...] podpisany przez system ECS przy użyciu klucza do bezpiecznej transmisji danych. Komunikat [...] zawiera dane zgłoszenia z momentu zwolnienia zgłoszenia do procedury wywozu oraz informację o potwierdzeniu wywozu lub zatrzymaniu towaru na granicy. Komunikat [...] jest wysyłany do zgłaszającego przez urząd celny wywozu. W sytuacji braku możliwości udokumentowania faktu wywozu towaru poza obszar celny Unii, dopuszczalne jest przedstawienie dowodów alternatywnych potwierdzających fakt wyprowadzenia danego towaru Sąd podzielił stanowisko organów, że zgłoszenie wywozu nawet potwierdzone w formie elektronicznej odpowiedzi elektronicznymi komunikatami wymaganymi w systemie ECS, nie stanowi zwolnienia towaru zgodnie z art. 162 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE nr L 302/1 z 19 października 1992 r. – "WKC"), jeśli nie został spełniony materialnie podstawowy wymóg zwolnienia, czyli wywóz towaru poza teren Unii Europejskiej. W ocenie Sądu, decydujące znaczenie należy przypisać kwestii materialnego opuszczenia przez towar granicy Unii, zgodnie z art. 162 WKC. Dokumenty formalne określone przepisami RWKC mają zaś służyć odzwierciedleniu rzeczywistych zdarzeń. Za równoznaczną, w rozumieniu art. 796 e ust. 2 RWKC, z otrzymaniem komunikatu "wyniki kontroli w urzędzie wyprowadzenia" – także komunikatu [...], należy uznać sytuację, w której formalny dokument został wygenerowany, jednak nie odzwierciedla on rzeczywistości. Spółka zaś, pomimo szczegółowego pouczenia, nie przedstawiła żadnych dowodów alternatywnych, o których mowa w art. 796 da ust. 4 RWKC, że deklarowany do wywozu towar w postaci brzeszczotów w zwojach został wywieziony poza obszar celny Unii zgodnie zapisem w zgłoszeniu celnym wywozowym. Wbrew twierdzeniu skarżącej żaden przepis nie ogranicza maksymalnego czasu, w którym administracja celna może domagać się dowodów alternatywnych. 2. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Spółka wniosła o uchylenie wyroku i umorzenie postępowania ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 1. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie prawa materialnego polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 162 WKC w zw. z art. 796 e ust. 1 i ust. 2 i art. 796 da ust. 2 RKWC poprzez dowolne przyjęcie, że skarżąca spółka będąca eksporterem towaru otrzymując w ramach systemu kontroli eksportu (ECS) potwierdzenie jego wywozu poza obszar Wspólnoty postępując zgodnie z obowiązującymi procedurami, których przestrzeganie przez Spółkę zostało potwierdzone wygenerowaniem komunikatu "[...]" 1 lipca 2010 r., może mimo to zostać zobowiązana po kilku latach (w 2015 r.) do wykazania innymi dokumentami wywozu towaru poza UE, chociaż nie zaistniały przesłanki określone art. 796 da ust. 2 RKWC, a tym samym nie było podstaw do unieważnienia zgłoszenia celnego zaewidencjonowanego pod pozycją [...]; 2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 134 p.p.s.a. w związku z art. art. 7 i 77 k.p.a. przez brak podjęcia wszelkich czynności mających na względzie również "słuszny interes obywateli" a więc również Spółki, a także nie zachowanie wymaganej wnikliwości przy ocenie materiału dowodowego, co spowodowało, że uwadze Sądu uszła istotna okoliczność, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy i wyrok, a mianowicie to, że organ celny wszczął postępowanie dotyczące wyprowadzenia towaru w urzędzie celnym w D., natomiast w wydanej decyzji wskazał, że brak jest dowodów, na wywóz towaru w urzędzie celnym w H., co może wskazywać, że unieważnienie zgłoszenia celnego nie ma uzasadnionych podstaw formalnych i prawnych. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna okazała się niezasadna w związku, z czym podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca. Oznacza to związanie NSA zarzutami i wnioskami środka prawnego, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu pierwszej instancji, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć. Skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. to jest na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 134 p.p.s.a. w związku z art. art. 7 i 77 k.p.a. i na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 162 WKC w zw. z art. 796 e ust. 1 i ust. 2 i art. 796 da ust. 2 RKWC. 3.2. Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów naruszenia przepisów postępowania na wstępie należy wskazać, że w postępowaniach celnych nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. W postępowaniach tych natomiast na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne zastosowanie mają przepisy art. 12, art. 138 a § 4, art. 141-143, art. 168, art. 170 oraz działu IV rozdziałów 2, 5, 6, 9, 10, 11 - z wyłączeniem art. 200, oraz rozdziałów 21-23 Ordynacji podatkowej (...). Z uzasadnienia skargi wynika, że skarżąca zarzuca Sądowi I instancji niedopełnienie obowiązku skontrolowania prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez organ celny i w konsekwencji przyjęcie stanu faktycznego, który organ celny ustalił bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, bez jego właściwej oceny i niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Wszystkie wskazane wyżej zarzuty w okolicznościach tej sprawy są bezzasadne, bowiem dokonane w sprawie ustalenia faktyczne w oparciu o należycie zgromadzone i ocenione dowody są prawidłowe. Skarga kasacyjna w istocie wskazuje na deficyty w materiale dowodowym sprawy (brak przeprowadzenia rewizji) oraz kwestionuje prawidłowość dokonanych w sprawie przez organy celne ustaleń faktycznych, które zostały w pełni zaakceptowane przez Sąd I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie, na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów, przyjął obalenie domniemania wiarygodności urzędowego komunikatu [...] wskazującego na fakt wyprowadzenia towaru objętego zgłoszeniem celnym poza obszar celny Wspólnoty. Poza sporem jest, że 2 czerwca 2010 r. w oddziale celnym w K. Spółka zgłosiła do procedury wywozu towar w postaci brzeszczotów w zwojach w ilości [...] mb. o łącznej wartości [...] EUR. Zgłoszenie to zostało zarejestrowane w systemie informatycznym ECS pod numerem MRN [...] i towar zwolniono do procedury wywozu. Z kolei, na podstawie informacji uzyskanych od ukraińskiej administracji celnej ustalono, że 2 lipca 2010 r. wjechał na Ukrainę przez przejście drogowe w H. pojazd nr rejestracyjny [...], na którym znajdował się towar w postaci bloczków betonowych [...] , a nie towar określony w zgłoszeniu wywozowym nr MRN [...] co zostało wykazane podczas rewizji celnej, po stronie ukraińskiej, która wbrew twierdzeniom skargi została przeprowadzona. W konsekwencji wpływu na fakt, że towaru potwierdzonego po stronie polskiej, po stronie ukraińskiej na pojeździe nie było, nie zmienia okoliczność, że przedłożone po stronie ukraińskiej dokumenty sprzedażowe zostały sfałszowane. 3.3. Wymaga wyjaśnienia, że komunikat [...] wskazujący, że towar objęty zgłoszeniem celnym opuścił obszar celny Wspólnoty, nie ma przesądzającego znaczenia dla stwierdzenia wywozu towaru w sytuacji, gdy istnieją wiarygodne dowody potwierdzające, że do takiego wywozu towaru poza obszar celny Wspólnoty nie doszło. Także dokument zgłoszenia celnego nr MRN [...] nie dokumentuje wywozu towaru, gdyż potwierdza on tylko dokonanie zgłoszenia w urzędzie celnym wyjścia (oddział celny w Kaliszu), wskazuje na rodzaj i ilość towaru, który miał być przedmiotem wywozu. Nie stanowi jednakże dowodu na faktyczny wywóz towaru poza granice Wspólnoty. Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 191 Ordynacji podatkowej organy celne mają prawo ocenić, czy wygenerowany komunikat [...] w konfrontacji z innymi dowodowymi zebranymi w sprawie jest dowodem wiarygodnym, czy też należy mu odmówić mocy dowodowej i wezwać zgłaszającego do przedstawienia alternatywnych dowodów potwierdzających fakt wyprowadzenia danego towaru, o których mowa w art. 796 da ust. 4 RWKC. Należy wskazać przy tym, że żaden przepis nie ogranicza maksymalnego czasu, w którym administracja celna może domagać się dowodów alternatywnych na okoliczność faktycznego wywozu towaru. Termin wskazany w art. 796 da ust. 1 RWKC jest terminem skierowanym do organu celnego po upływie, którego organ celny może podjąć czynności zmierzające do zbadania prawidłowości zakończenia procedury i umożliwić stronie przedłożenie dowodów alternatywnych, w sytuacji stwierdzenia braku komunikatu potwierdzającego wywóz, czy zakwestionowania legalności komunikatu, co miało miejsce w niniejszej sprawie. 3.4. W konsekwencji rzeczą skarżącego w niniejszej sprawie było wykazanie, że towar, który został objęty zgłoszeniem celnym wywozowym, został wyprowadzony poza obszar celny Wspólnoty. Ciężar udowodnienia tego faktu spoczywał na skarżącym, przy czym z treści art. 796 da ust. 4 RWKC wynika, że dla wykazania faktu wywozu towaru wystarczyło przedstawienie jednego z dokumentów, o których mowa w tym przepisie. Strona mogła także przedłożyć zupełnie inny, niewymieniony w tym przepisie dokument. Istotne, by dokument, na który się powołuje był wiarygodny, a więc miał postać oryginału lub potwierdzonej za zgodność z oryginałem kserokopii. Dokument taki musi również pozwalać na identyfikację wywiezionego towaru w taki sposób, by możliwe było bez żadnych wątpliwości stwierdzenie, że dotyczy tego samego towaru, który został zgłoszony do procedury wywozu. Ocena mocy dowodowej i wiarygodności danego dokumentu należy natomiast do organu celnego, który potwierdza wyprowadzenie towarów eksporterowi lub zgłaszającemu, jeżeli jest przekonany, że dowody przedstawione zgodnie z art. 796 da ust. 4 RWKC są dostateczne (art. 796 e ust. 1 lit. b RWKC). Strona nie przedstawiła jednak dowodów dokumentujących rzeczywisty wywóz towaru poza obszar celny. W odpowiedzi na wezwanie organu wyjaśniła jedynie, że w archiwum firmy przechowywane jest potwierdzenie wywozu [...] dla przedmiotowego zgłoszenia oraz że podjęła próby skontaktowania się z przedsiębiorcą z Białorusi, który zakupił od Spółki towar opisany w zgłoszeniu celnym, jednak dane kontaktowe okazały się nieaktualne i nie udało się skontaktować z kontrahentem. Nie narusza zatem wskazanych w skardze przepisów postępowania stanowisko Sądu I instancji podzielające ocenę organów celnych, że skarżący nie przedstawił wiarygodnych dowodów potwierdzających dokonanie wyprowadzenia poza obszar Wspólnoty towarów objętych dokonanym przez niego zgłoszeniem celnym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym stanie rzeczy Sąd I instancji miał podstawy do stwierdzenia, że organy celne były uprawnione na podstawie art. 796 e ust. 2 i 3 RWKC do uznania, że towar objęty przedmiotowym zgłoszeniem celnym nie opuścił obszaru celnego Unii, a w konsekwencji zachodziły podstawy do unieważnienia zgłoszenia celnego. 3.5. Nieuzasadnione są ponadto zarzuty naruszenia prawa materialnego. Prawidłowa jest bowiem wykładnia Sądu I instancji, że zgodnie z art. 162 WKC warunkiem materialnym zwolnienia towaru do wywozu jest opuszczenie przez towar obszaru celnego Wspólnoty w tym samym stanie, w jakim się on znajdował w chwili przyjęcia do wywozu. Należy zgodzić się z poglądem Sądu I instancji, że zgłoszenie wywozu nawet potwierdzone w formie elektronicznej odpowiednim elektronicznym komunikatem, wygenerowanym w systemie ECS, nie stanowi o zwolnieniu towaru zgodnie z wymogami art. 162 WKC, jeśli nie został spełniony materialnie podstawowy wymóg zwolnienia, czyli wywóz tego towaru poza obszar Unii Europejskiej. Prawidłowo też Sąd I instancji za równoznaczną z otrzymaniem komunikatu "wyniki kontroli w urzędzie wyprowadzenia" oraz komunikatu IE-599, uznał sytuację, w której formalny dokument został wygenerowany, jednak nie odzwierciedla on rzeczywistości (art. 796 e ust. 2 RWKC). W konsekwencji nie ma też znaczenia, czy komunikat IE-599 został udzielony stronie skarżącej w wyniku niedopełnienia obowiązków służbowych przez funkcjonariuszy celnych dokonujących odpraw granicznych. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem jednoznacznie, że towar wskazany w zgłoszeniu celnym nie opuścił obszaru celnego Unii. 3.6. Z przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., obowiązany był oddalić skargę kasacyjną, o czym orzekł w sentencji wyroku.