I GZ 245/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bogdan Fischer po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2024r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "F. we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 1025/15 w zakresie odrzucenia wniosku o zmianę postanowienia w przedmiocie przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi: "F." we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem podlegającej zwrotowi do budżetu gminy postanawia: oddalić zażalenie F. we W. (dalej: skarżąca, strona skarżąca) pismem z dnia 12 września 2015 r. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], w przedmiocie określenia kwoty dotacji przypadającej do zwrotu. Na wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanowieniem z dnia 6 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 1025/15, referendarz sądowy przyznał stronie prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Wyznaczony z urzędu pełnomocnik wywiódł skargę kasacyjną od wyroku tut. Sądu z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt III S/VWr 1025/15, która wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt I GSK 1627/18, został oddalona. Pismem z dnia 30 września 2020 r. pełnomocnik ustanowiony z urzędu wniósł o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu udzielonej skarżącej w postępowaniu kasacyjnym w kwocie 3.600,00 zł (4.428,00 zł wraz z podatkiem VAT) oraz zwrotu udokumentowanych wydatków w wysokości 10,40 zł, oświadczając jednocześnie, iż koszty te nie zostały zapłacone. Postanowieniem z dnia 13 października 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 1025/15, starszy referendarz sądowy przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w kwocie 2.767,50 zł, w tym 23% VAT oraz zwrot niezbędnych udokumentowanych wydatków w kwocie 10,40 zł. Pełnomocnik wniósł sprzeciw od ww. postanowienia w wyniku czego, Sąd postanowieniem z dnia 6 listopada 2020 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 1025/15, zmienił zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 13 października 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 1025/15, w ten sposób, że przyznał adwokatowi wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w kwocie 3.321,00 zł, w tym 23% VAT oraz zwrot niezbędnych udokumentowanych wydatków w kwocie 10,40 zł. Należne wynagrodzenie zostało przelane pełnomocnikowi na podstawie wystawionej przez niego faktury VAT nr 7/U/2020, przesłanej do Sądu w dniu 8 stycznia 2021 r. W dniu 28 maja 2024 r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika, który na podstawie art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) lub art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a. ", ewentualnie art. 165 lub art. 224 p.p.s.a., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., akt SK 90/22, wniósł o zmianę (względnie uchylenie) rozstrzygnięcia o kosztach, zawartego w postanowieniu z dnia 6 listopada 2020 r. przez przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w miejsce niekonstytucyjnej stawki i kwoty 3.321,00 zł, w zgodnej z Konstytucja kwoty 4.050,00 zł plus VAT ewentualnie zasądzenie uzupełniających kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu a niniejszej sprawie w kwocie 1.350,00 zł plus VAT, stanowiącej różnicę pomiędzy kosztami zasądzonymi na podstawie uznanych za niekonstytucyjne przepisów i stawki rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w kwocie 2.700,00 zł plus \/AT, a prawidłową stawką minimalną i zgodnymi z Konstytucją wskazanymi przez Trybunał Konstytucyjny kosztami nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które winny być zasądzone na rzecz pełnomocnika z urzędu w niniejszej sprawie w wysokości 4.050,00 zł plus VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 26 czerwca 2024 r., odrzucił wniosek o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 1025/15. Sąd I instancji wskazał, że wniosek ten jest niedopuszczalny. Uzasadniając wskazał na brzmienie przepisów art. 64 § 1 i 2, art. 58 § 1 pkt 3 i art. 260 § 1 p.p.s.a. oraz art. 190 ust. 4 w. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Podkreślił, że postępowanie zainicjowane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, jest bowiem związane ze skargą do sądu administracyjnego. Postanowienie rozstrzygające żądanie przyznanie wynagrodzenia nie kończy więc postępowania sądowego i z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania. Brak związku pomiędzy postanowieniem o kosztach a orzeczeniem merytorycznym kończącym sprawę ze skargi oznacza, że skarga o wznowienie postępowania i zmiana kwestionowanego postanowienia o kosztach udzielonej pomocy prawnej nie opiera się na ustawowej przesłance wznowienia postępowania i podlega odrzuceniu na podstawie art. 280 § 1 w zw. z art. 16 § 2 p.p.s.a. Niedopuszczalne jest w takiej sytuacji stosowanie wprost art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji. Następnie skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu złożyła zażalenie, w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zmianę (względnie uchylenie) rozstrzygnięcia o kosztach, zawartego w postanowieniu z dnia 6.11.2020 r. Uzasadniając swoje stanowisko ponownie wskazano na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22 (Dz.U. z 2024 r., poz. 300), w którym orzekł o niezgodności z Konstytucją wysokości stawek wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2023 r. poz. 2631) - w tym będących podstawą przyznania w niniejszej sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - orzekając o niezgodności z Konstytucją § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2023 r. poz. 2631), w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964, ze zm.) z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądowych (art. 170 p.p.s.a.). Tym niemniej ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszcza możliwość obalenia prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego lub wojewódzkich sądów administracyjnych między innymi w wyniku wznowienia postępowania sądowego. Skarga o wznowienie postępowania traktowana jest jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, mający na celu wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu i doprowadzenie do ponownego rozpoznania sprawy. Skoro instytucja wznowienia postępowania sądowego jest instytucją wyjątkową, to przepisy określające warunki, w których może nastąpić uchylenie lub zmiana takich orzeczeń, muszą być zatem, jako wyjątek od wspomnianej reguły, interpretowane ściśle Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. W doktrynie i judykaturze zgodnie przyjęto, że na podstawie powyższego przepisu dopuszczalne jest wznowienie postępowania zarówno zakończonego prawomocnym wyrokiem, tj. orzeczeniem, które rozstrzyga sprawę (art. 132 p.p.s.a.), jak i postanowieniem, z tym, że musi to być postanowienie w inny sposób kończące postępowanie sądowoadministracyjne (art. 160-165, art. 173 § 1 p.p.s.a.) (por. K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, Sam. Ter. 2002, nr 10, s. 24 i n., i P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, s. 529, postanowienie NSA z 22 listopada 2005 r., I OZ 1051/05, postanowienie WSA w Krakowie z 31 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 357/10). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w przepisach art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie. W powołanym powyżej przepisie art. 270 p.p.s.a. chodzi o zakończenie postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Powołany przepis dotyczy prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Do takich orzeczeń należą wyroki, tj. orzeczenia, które rozstrzygają sprawę merytorycznie (art. 132 p.p.s.a.) oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 160-165, art. 173 § 1 p.p.s.a.) [por. K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, "Samorząd Terytorialny" 2002, nr 10, s. 24 i n.; J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 270; P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, s 529; B. Adamiak, J. Borkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Wolters Kluwer, s. 466]. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lutego 2023 r. o sygn. akt II GZ 168/22 (dostępne w CBOSA) wyjaśnił, że w art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie. Warto w tym miejscu zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I GZ 2/06 przyjął możliwość żądania wzruszenia w drodze wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania wprost na podstawie art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, ale w sprawie, w której zostało ono wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego później przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny. Jednocześnie dodano, że żądanie takie byłoby dopuszczalne jedynie wówczas, gdyby występował związek między treścią postanowienia niekończącego postępowania, a treścią orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Tak sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie występuje. Rację ma zatem Sąd I instancji, który wskazał, ze wydane w ramach sprawy o sygn. akt III SA/Wr 1025/15 postanowienie zmieniające postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 13 października 2020 r., sygn. akt IlI SA/Wr 1025/15, w zakresie przyznania adwokatowi Krzysztofowi Wróblewskiemu wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy, nie kończy postępowania sądowego, lecz jest jedynie orzeczeniem o charakterze incydentalnym (wpadkowym). Identyczny charakter ma postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 1025/15 wydane w wyniku rozpoznania sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 października 2020 r., sygn. akt IlI SA/Wr 1025/15. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowi bowiem wniosku z art. 63 p.p.s.a. – nie wszczyna odrębnej sprawy sądowoadministracyjnej. Postępowanie z takiego wniosku nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, lecz jest związane ze skargą do sądu administracyjnego. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.