I SA/Wa 277/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: WSA Bożena Marciniak WSA Joanna Skiba Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi D. Ż. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] umarzającą postępowanie. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Ww. decyzją Wojewoda [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. Z. nieruchomości położonej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła D. Z. Minister Skarbu Państwa rozpatrując sprawę stwierdził, że Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. zawiesił na wniosek W. Z. działającej przez pełnomocnika D. Z. postępowanie w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za majątek pozostawiony poza obecnymi granicami RP. Pełnomocnik wnioskodawczyni D. Z. powyższe postanowienie odebrała w dniu 4 sierpnia 2010 r. W dniu [...] maja 2013 r. W. Z. zmarła. W dniu [...] kwietnia 2015 r. Sąd Rejonowy [...] w sprawie sygn. akt [...] wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po W. Z., które stało się prawomocne w dniu 29 kwietnia 2015 r. Minister wskazał, że z powyższego wynika, iż jedyna strona niniejszego postępowania zmarła w trakcie 3-letniego terminu wskazanego w art. 98 § 2 k.p.a. W dacie pomiędzy śmiercią strony, a wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nastąpiła więc zmiana podstawy prawnej dokonanego zawieszenia na obligatoryjną wynikającą z treści art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. Zdaniem organu odwoławczego w okolicznościach przedmiotowej sprawy przyczyna obligatoryjna zawieszenia postępowania ustała z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, czyli w dniu 29 kwietnia 2015 r. i zaczął kontynuować swój bieg trzyletni termin do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. postępowania. Minister wskazał, że bieg terminu 3-letniego rozpoczął się w dniu [...] lipca 2010 r., tj. w dniu wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania. Bieg terminu został wstrzymany z chwilą śmierci strony w dniu [...] maja 2013 r. i rozpoczął dalszy bieg z chwilą uprawomocnienia się w dniu 29 kwietnia 2015 r. postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Ostatnim dniem w ocenie organu na wniesienie wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania był więc dzień 14 lipca 2015 r. Do tego dnia spadkobiercy zmarłej strony nie wnieśli podania w trybie art. 98 § 2 k.p.a. Minister dodał, że w postanowieniu o zawieszeniu postępowania strona została pouczona o konsekwencjach niezłożenia wniosku w terminie wskazanym w art. 98 § 2 k.p.a., a więc o tym, że upływ tego terminu skutkuje tym, że wniesione podanie uważa się za wycofane. W tej sytuacji zdaniem Ministra umorzenie niniejszego postępowania jako bezprzedmiotowego jest zasadne. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła D. Z. podnosząc, że nie miała świadomości, że śmierć W. Z. nie przerywa trzyletniego terminu zawieszenia, a Wojewoda [...] nie wskazał jednoznacznie daty, kiedy upłynął termin zawieszenia postępowania. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. W niniejszej sprawie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2015 r. umorzył postępowanie, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., bowiem uczestnicy postępowania W. Z. i D. Z. nie złożyli wniosku o jego podjęcie - w przewidzianym w art. 98 § 2 k.p.a. 3-letnim terminie, tj. od dnia jego zawieszenia na wniosek jedynej wówczas strony postępowania W. Z., która została poinformowana o skutkach niezłożenia wniosku o podjęcie postępowania w ww. terminie. Skarżąca zakwestionowała fakt upływu tego terminu, wskazując na okoliczność w postaci śmierci wnioskodawczyni, jeszcze przed jego upływem oraz stwierdzenie praw do spadku po zmarłej, prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego po upływie powyżej wskazanego terminu, jak również na okoliczność odbioru postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku także po upływie tegoż terminu. Oceniając stanowisko organu wskazać należy, że zgodnie z art. 98 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. Natomiast, jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane (§2 ww. art.). Poza sporem pozostają okoliczności, iż strona wystąpiła z wnioskiem o zawieszenie postępowania oraz fakt jego zawieszenia postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., na które strona nie wniosła zażalenia. Nie jest też kwestionowana śmierć wnioskodawczyni postępowania oraz jedynej jego uczestniczki w maju 2013 r. Strona ta utraciła zatem z dniem swojej śmierci osobowość prawną i nie mogła być od tego dnia stroną niniejszego postępowania o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie. W tym miejscu powołać należy treść art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a. Zawieszenie postępowania na tej podstawie ma zatem charakter obligatoryjny, a organ ma obowiązek zawieszenia postępowania i podejmowania czynności tylko w celu jego podjęcia. Stanowi o tym art. 99 k.p.a. wskazujący na obowiązek organu administracji, który z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 1-3 zawiesił postępowanie wszczęte z urzędu, dotyczący poczynienia niezbędnych kroków w celu usunięcia przeszkody do dalszego prowadzenia postępowania. Ustawodawca uznał zatem, że przyczyny zawieszenia postępowania, określone w art. 97 § 1 pkt 1-3, stanowią przeszkodę w dalszym prowadzeniu postępowania. Skoro śmierć strony postępowania powoduje obligatoryjną konieczność jego zawieszenia, do czasu usunięcia tej przeszkody, tj. wskazania lub zgłoszenia się następców prawnych strony - to nie można w wykładni przepisu art. 98 § 2 k.p.a. pomijać tej okoliczności. Zawieszenie postępowania na wniosek strony, o którym mowa w art. 98 § 1 k.p.a., nie jest obligatoryjne w tym sensie, że ustawodawca nie wskazuje, iż musi wystąpić sytuacja, która uniemożliwia jego prowadzenie. Wynika to, m.in. ze stanowiska orzecznictwa, że złożenie przez stronę wniosku o zawieszenie postępowania, w sytuacji, gdy w sprawie występuje wielość stron, nie powoduje niejako automatycznego zawieszenia tego postępowania, gdyż sformułowanie zawarte w przepisie art. 98 § 1 kpa "nie sprzeciwiają się inne strony", należy rozumieć jako oświadczenie woli pozostałych stron, wyrażające zgodę na zawieszenie postępowania (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt II SA/Op 378/14, opubl. LEX 1542211). Z tego też powodu, w przypadku zawieszenia postępowania na wniosek, nie występuje przesłanka, która w sposób obiektywny uniemożliwia organowi dalsze jego prowadzenie. Konsekwencją powyższych konstatacji jest to, że ustawodawca uznał, iż śmierć strony, w przypadku braku możliwości wezwania jej następców prawnych, powoduje konieczność obligatoryjnego zawieszenia postępowania w sprawie i nie może być ono prowadzone. W sytuacji zaś zawieszenia postępowania na wniosek strony taka obiektywna przeszkoda w jego prowadzeniu nie występuje. W sytuacji, która wystąpiła w niniejszej sprawie, tj. gdy postępowanie zostało zawieszone w oparciu o wniosek strony - a więc fakultatywnie, a następnie jego jedyna strona zmarła, należy uznać, że następuje konieczność zmiany podstawy prawnej zawieszenia takiego postępowania z fakultatywnej na obligatoryjną. Powyższe wynika z faktu, iż śmierć strony, na wniosek której zostało zawieszone postępowanie, powodowałoby stan, w którym organ nie mógłby podejmować czynności prowadzących do jego podjęcia. Nie poszukiwałby następców prawnych osoby zmarłej, bowiem nie jest do tego zobligowany wskazanym uprzednio przepisem art. 99 k.p.a. Brak systemowej wykładni art. 98 k.p.a. i jego literalne odczytanie prowadziłby do swoistego rodzaju "bezradności" organu, który nie miałby podstaw do podejmowania żadnych czynności w celu jego zakończenia - a ewentualne zakończenie sprawy nastąpiłoby bez udziału następców prawnych osoby zmarłej. Rozstrzygając powyższą kwestię nie można pominąć także brzmienia art. 1025 § 2 k.c. kreującego domniemanie, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą. Dokument ten stanowi więc podstawę, w oparciu o którą organ może podjąć zawieszone postępowanie. Należy zatem przyjąć, iż w dacie pomiędzy śmiercią strony, a wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej nastąpiła zmiana podstawy dokonanego zawieszenia – tj. na przyczynę obligatoryjnie powodującą taki stan. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przyczyna obligatoryjna zawieszenia postępowania ustała z chwilą wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej wnioskodawczyni. Od tego też dnia odpadła obligatoryjna przyczyna zawieszenia postępowania - a kontynuował swój bieg trzyletni termin do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego, na podstawie art. 98 § 1 k.p.a., postępowania. Zatem umorzenie postępowania uznać należy za zasadne, bowiem termin 3 letni przerwał swój bieg z powodu śmierci strony z dniem [...] maja 2013 r. do dnia wydania prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, tj. do dnia [...] kwietnia 2015 r., a następnie rozpoczął swoją kontynuację. Za takim stanowiskiem przemawia także fakt, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazany termin, określony w art. 98 § 2 k.p.a., jest terminem prekluzyjnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1961/13, opubl. LEX nr 1485263). Oznacza to, iż w przypadkach, w których następcy prawni zostaliby ustaleni dopiero po upływie 3 letniego terminu, w istocie nie mieliby oni żadnych możliwości uczestniczenia w postępowaniu. W tych okolicznościach decyzję umarzającą postępowanie należy uznać za uzasadnioną i odpowiadającą prawu, a wyliczony przez organ termin upływu 3-letniego terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania (po odliczeniu okresu od daty śmierci W. Z. w dniu [...] maja 2013 r. do daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku po niej w dniu [...] kwietnia 2015 r.) za prawidłowy. Dodać należy, że skarżąca pomimo wezwania jej przez organ I instancji do przedłożenia dokumentu, z którego wynikałoby następstwo prawne po zmarłej W. Z. (pismo z dnia 23 września 2014 r.) dokumentu takiego nie złożyła, nie poinformowała także organu o wydaniu przez Sąd Rejonowy [...] w dniu [...] kwietnia 2015 r. postanowienia o stwierdzenie nabycia praw do spadku po W. Z., pomimo zobowiązania się do powyższego w piśmie z dnia 20 października 2014 r. Z akt sprawy wynika natomiast, że organ I instancji wskutek własnych działań we wrześniu 2015 r. uzyskał odpis aktu zgonu W. Z. oraz prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. o stwierdzeniu nabycia spadku. W interesie zaś m.in. skarżącej było zadbanie o przedłożenie organowi niezbędnych dokumentów. Powoływanie się przez skarżącą na brak wiedzy w tym zakresie nie może odnieść zamierzonego skutku, ponieważ nie wykazała się ona należytą starannością w trosce o własne interesy. Przy czym nie można zapominać, że to właśnie skarżąca jako pełnomocnik W. Z. złożyła wniosek o zawieszenie postępowania i ona otrzymała postanowienie o zawieszeniu postanowienia, w którym zawarto pouczenie o skutkach niezłożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania we wskazanym w art. 98 § 2 k.p.a. terminie. Podnoszony przez skarżącą zarzut dotyczący bardzo długiego czasu trwania postępowania w niniejszej sprawie również nie może odnieść zamierzonego skutku, ponieważ w niniejszym postępowaniu Sąd bada jedynie prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia, a nie długość trwania postępowania, które mogłoby być przedmiotem kontroli Sądu w odrębnym postępowaniu, ale dopiero po złożeniu skargi na bezczynność czy przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.