IV SA/Wa 914/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), sędzia WSA Anna Sękowska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2015 nr [...] Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzją nr [...], z dnia [...] stycznia 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.) zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] grudnia 2015 r. M. C. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2015 r. (znak: [...]) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. (znak: [...]) oraz poprzedzającego go orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] października 2014 r. (znak: [...]) w sprawie M. C. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy. Orzeczeniem z [...] lutego 2003 r. (znak: [...]) Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. zaliczył M. C. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. Jako przyczynę niepełnosprawności w treści orzeczenia wskazano § 26 pkt 1 lit. i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 maja 2002 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 66, poz. 604) oznaczający - głuchoniemotę, głuchotę lub obustronne upośledzenie słuchu niepoprawiające się w wystarczającym stopniu po zastosowaniu aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego. W orzeczeniu organ zawarł wskazanie dotyczące spełniania przez zainteresowaną przesłanki określonej w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602, z późn. zm.), uprawniającej do ubiegania się o wydanie karty parkingowej. W wyniku nowelizacji z dniem 1 lipca 2014 r. przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137, z późn. zm.) zmianie uległ zakres podmiotowy dotyczący uprawnionych do uzyskania karty parkingowej. Art. 8 ust. 3a wyżej powołanej ustawy w sposób wyczerpujący określił podmioty uprawnione do ubiegania się o wydanie karty parkingowej. W myśl punktu 1 tego przepisu kartę parkingową wydaje się osobie niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności mającej znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się. Orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z [...] października 2014 r. (znak: [...]) wydanym w wyniku rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w związku z ubieganiem się o wydanie karty parkingowej, Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. zakwalifikował M. C. do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności na stale z powodu schorzeń oznaczonych symbolem przyczyny niepełnosprawności 03-L i 05-R. W treści orzeczenia, w pkt 9 wskazań ustalono, iż zainteresowana nie spełnia przesłanki określonej w art. 8 ust. 3a pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, uprawniającej do ubiegania się o wydanie karty parkingowej. Od ww. orzeczenia zainteresowana złożyła odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...], który orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2015 r. (znak: [...]) utrzymał w mocy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2014 r. (znak: [...]) Powiatowego Zespołu w B. Od wydanego przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2015 r. (znak: [...]) M. C. pismem z dnia [...] lutego 2015 r. złożyła odwołanie do Rejonowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. W dniu [...] lipca 2015 r. do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej wpłynęło pismo Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] lipca 2015 r. (znak: [...]), którym organ przekazał do Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych wniosek M. C. o stwierdzenie nieważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] października 2014 r. (znak: [...]) oraz utrzymującego go w mocy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. (znak: [...]). We wniosku podniesiono, że zarówno Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. jak i Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] wydały rozstrzygnięcie w sprawie zakończonej już decyzją ostateczną, gdyż M. C. orzeczeniem z dnia [...] lutego 2003 r. (znak: [...]) Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. została zaliczona do osób niepełnosprawnych, zatem (...) w myśl art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy rozstrzygniętej ostateczną decyzją administracyjną. Ponadto pełnomocnik strony we wniosku podniósł, iż w przedmiotowej sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Minister Pracy i Polityki Społecznej zawiadomieniem z dnia 13 sierpnia 2015 r. poinformował M. C. o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [....] z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymującego w mocy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] października 2014 r. w sprawie M. C. Pismem z dnia 29 września 2015 r. Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych poinformowało Sąd Rejonowy Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S., że zawiadomieniem z dnia 13 sierpnia 2015 r. Ministra Pracy i Polityki Społecznej zostało na wniosek strony wszczęte postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu w Województwie [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymującego w mocy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu w B. z dnia [...] października 2014 r. W dniu [...] listopada 2015 r. (znak: [...]) Minister Pracy i Polityki Społecznej wydał decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z [...] stycznia 2015 r. oraz poprzedzającego go orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...] października 2014 r. W dniu [...] grudnia 2015 r. do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wpłynął wniosek M. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Po rozpatrzeniu odwołania, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2015 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2016 r. złożyła M. C. wnosząc o jej uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) dalej "p.p.s.a.", uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej ma stwierdzić, że doszło nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powyższe kryteria, Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej podniesionych. Sąd, w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Zaskarżone w niniejszej sprawie orzeczenie zostało wydane przez organ który nie jest właściwy w sprawie, w rozumieniu art. 156 §. 1 pkt 1 k.p.a., co skutkuje koniecznością stwierdzania nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2015 r. Wynika to z następujących uwarunkowań formalnoprawnych sprawy. Organ procedował na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.), zwana dalej "ustawą o rehabilitacji". Właściwym do orzekania w przedmiocie niepełnosprawności są zespoły stosownego stopnia. W myśl art. 6 ust. 1 ustawy: "Powołuje się zespoły orzekające o niepełnosprawności: 1) ·powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja; 2) ·wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja.". Z kolei w świetle art. 6c ust. 8 ustawy o rehabilitacji: "Od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem wojewódzkiego zespołu, który orzeczenie wydał. Jeżeli wojewódzki zespół uzna, że odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, wydaje orzeczenie, w którym uchyla lub zmienia zaskarżone orzeczenie.". Z przytoczonych regulacji wynikają dwa wnioski: 1. wolą prawodawcy było aby sprawy związane z oceną niepełnosprawności były rozpatrywane przez organy wyspecjalizowane, 2. ewentualne spory - z uwagi na specyfikę spraw - mają być rozpatrywane przez sądy powszechne. Powyższe regulacje znajdują zastosowanie zarówno do orzeczeń wydanych w postępowaniu zwykłym, jak i rozstrzygnięć wydanych w postępowaniu nadzwyczajnym. Ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych reguluje tryb orzekania o niepełnosprawności, wskazując organy powołane do tego i sposób wnoszenia odwołań. Dopiero w sprawach nieunormowanych przepisami tej ustawy, zgodnie z art. 66 stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny oraz Kodeks pracy. W przedmiotowej sprawie postępowanie było prowadzone w trybie nadzwyczajnym - dotyczyło stwierdzania nieważności orzeczenia organu I i II instancji, tj. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. (znak: [...]) oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] października 2014 r. (znak: [...]) w sprawie M. C. W tej sytuacji organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń jest Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...]. W ocenie Sądu, nie sposób wywieść z treści ustawy o rehabilitacji, aby organem wyższego stopnia, wobec treści art. 127 § 2 k.p.a. – kompetentnym do rozpatrywania odwołań od orzeczeń wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności - był minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego (wykonujący zadania niełażące do danego działu - Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej). Ustawa o rehabilitacji wymienia wprawdzie w szeregu regulacji zadania ministra właściwego w tych sprawach jednak nie obejmują one uprawnień do rozpatrywania odwołań od decyzji wydanych w I instancji przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Uprawnienia w danym zakresie nie sposób wywodzić również z regulacji ogólnych ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. z 2013 r., poz. 743 ze zm.) – w szczególności wskazania, że dział zabezpieczanie społeczne obejmuje sprawy rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych; (art. 31 ust. 1 pkt 6 in fine), wobec treści art. 36 tej ustawy. Kompetencji organu administracji centralnej w danym zakresie nie sposób także domniemywać. Prawodawca, tworząc organy wyspecjalizowane dwu stopni, i przypisując im określone kompetencje, przesądził, że ewentualne sprawy sporne - z uwagi na ich specyficzny charakter -będą rozpatrywane przed sądami powszechnymi. Przyjęcie w istocie dowolnego założenia, jakoby określone kompetencje przysługiwały w tych sprawach konkretnemu organowi administracji centralnej skutkowałoby, jak w danym przypadku – wobec treści art. 6c ust. 8, gdzie wskazano właściwość sądów powszechnych tylko, co do orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - powstaniem dwu alternatywnych ścieżek kontroli legalności ostatecznych orzeczeń, wydawanych w przedmiocie niepełnosprawności: - przez sądy powszechne, gdy w I instancji orzekają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, - przez sąd administracyjny gdy orzeczenie w I instancji wydaje wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (generalnie orzeczenia w ramach trybu nadzwyczajnego w przedmiocie nieważności - zawsze, bądź wznowienia postępowania zmiany decyzji lub jej wygaśnięcia, gdy uprzednio w ostatniej instancji orzekały wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – art. 150 § 1, art. 154 § 1, art. 155 oraz 162 § 1 k.p.a.). Co kluczowe, postępowania w trybach nadzwyczajnych mogą ze swej istoty dotyczyć na równi kwestii o charakterze formalnym lecz także tych, o charakterze merytorycznym – np. w kontekście rażącego naruszania prawa, ujawnienia nowych dowodów i ich oceny, gdy uprzednio w zakończonym już postępowaniu wnoszono odwołanie itp. Wobec wskazanych okoliczności ani względy prostej wykładni językowej (wskazanie zamkniętego katalogu organów, właściwych w danym rodzaju spraw) ani systemowej bądź celowościowej nie przemawiają za przyjęciem, jakoby właściwym do rozpatrzenia sprawy był organ centralny do spraw zabezpieczenia społecznego - Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Organ administracji, do którego mylnie w rozpatrywanym wypadku skierowano wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia, winien był przekazać je według właściwości organowi kompetentnemu do jego rozpatrzenia (art. 65 ust. 1 k.p.a.). W tym świetle przedwczesne byłoby odniesienie się przez Sąd, co do zasadności merytorycznego rozstrzygnięcia. Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, sformułowane w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.