II FZ 177/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Dumas, po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 142/16 w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 23 listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. postanawia: oddalić zażalenie. II FZ 177/17 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 142/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek A. M. (skarżący) o wyłączenie sędziego NSA Pawła Janickiego od orzekania w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 142/16 w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 23 listopada 2015 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej określającej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że pismem złożonym na rozprawie w dniu 11 stycznia 2017 r. skarżący wniósł o wyłączenie sędziego NSA Pawła Janickiego w sprawie o sygn. akt SA/Łd 142/16 wskazując na fakt wydawania niesprawiedliwych, krzywdzących dla podatników z transzy pracowniczej B. w Warszawie SA wyroków. Zdaniem wnioskodawcy, meritum skargi jaka ma być rozpatrzona jest w istotnej części tożsame z przedmiotem skargi rozpatrzonej w dniu 24 października 2006 r. przez sędziego NSA Pawła Janickiego (sygn. akt l SA/Łd 911/06) oraz orzeczeń wydanych z udziałem Sędziego dla innych podatników akcjonariuszy z transzy pracowniczej B. (wyroki o sygn. akt l SA/Łd 796/06, l SA/Łd 886/08 i I SA/Łd 1396/11). W dniu 12 stycznia 2017 r. sędzia NSA Paweł Janicki złożył oświadczenie, iż nie są mu znane żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w sprawie. Oświadczył również, że nie zachodzą podstawy do wyłączenia go z mocy ustawy określone w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W zaskarżonym postanowieniu WSA uznał, że wniosek nie jest zasadny, podnosząc, iż wskazany przez skarżącego sędzia orzekał w innych sprawach, których przedmiotem kontroli były inne decyzje, zaś skarżący nie przedstawił okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonego przez Sędziego oświadczenia co do okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. Sąd podniósł, że rozpatrzenie wniosku o wyłączenie sędziego powinno odbywać się każdorazowo w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy i niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności jednostkowej sprawy. Sąd stwierdził także, że podniesione przez skarżącego okoliczności nie świadczą o spełnieniu którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. W ocenie Sądu, zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego. W zażaleniu na powyższe skarżący zarzucił, że postanowienie rażąco narusza prawo materialne poprzez obrazę art. 19 w zw. z art. 21 p.p.s.a. i wniósł o jego uchylenie. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zwolnienie z kosztów postępowania w razie nieprzyznania racji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 19 p.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego. Przepis ten łącznie z art. 18 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby je wydającej. Stosownie zaś do treści art. 20 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Na okoliczności te Naczelny Sąd Administracyjny zwracał uwagę w innym postanowieniu wydanym wobec skarżącego w tej samej sprawie sądowoadministracyjnej (postanowienie z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt II FZ 777/16) i w zakresie bardziej szczegółowych rozważań na temat instytucji wyłączenia sędziego Sąd odsyła do jego treści. Można przy tym podnieść, że znana jest Sądowi z urzędu okoliczność, iż skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziego (które kolejno były oddalane; tak np. postanowienia NSA w sprawach o sygn. akt II FSK 2987/12, sygn. akt II FSK 1385/13, sygn. akt II FSK 2519/13 - z różnych dat; za to postanowieniem z dnia 11 maja 2017 r., w sprawie o sygn. akt II FSK 1258/14 odrzucono kolejny wniosek o wyłączenie sędziego). Przedstawiona w zażaleniu argumentacja jest niejasna. Nie sposób z niej jednoznacznie wywieść, czy podstaw wyłączenia sędziego skarżący upatruje w tym, że (1) wskazany sędzia orzekał wcześniej w sprawie skarżącego, w tym, (2) jakiego rodzaju orzeczenie wówczas zapadło, czy też w tym, że (3) sędzia orzekał w innych sprawach, których rozstrzygnięcia wykluczają go z orzekania w sprawie niniejszej (tak np. wobec wskazanych na s. 3 uzasadnienia zażalenia orzeczeń WSA w Łodzi). Lektura niektórych fragmentów stanowiska skarżącego prowadzić też może do wniosku, że uważa on, iż wszystkie te okoliczności, każda z osobna, stanowią podstawę wyłączenia sędziego. Zasadne jest więc odniesienie się do każdego z tych twierdzeń. Wymóg taki wynika też z treści samego wniosku. Stwierdzić należy, że na gruncie niniejszej sprawy żadna z ww. okoliczności nie prowadzi do wniosku o spełnieniu którejkolwiek z przesłanek wyłączenia sędziego. W odniesieniu do punktu pierwszego (ad. 1) - Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w ewidentny sposób nie odpowiada taka okoliczność sytuacjom opisanym w art. 18 p.p.s.a. Podobnie, sama z siebie nie wywołuje uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego w sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Jest sprawą oczywistą to, że liczba sędziów w sądach jest skończona. Jako, że nie są to liczby duże, jest sprawą naturalną, że może się zdarzyć, iż niektórzy sędziowie czasem mogą orzekać w różnych sprawach tych samych podmiotów. Ustawodawca nie uznał za stosowne tak uregulować postępowanie przed sądami administracyjnymi, by uznać, że sytuacja taka nie powinna mieć miejsca, a sędziowie w przypadkach takich winni być wyłączeni od orzekania. Dodatkowo podnieść można, że racje przemawiające za takim stanowiskiem są nieprzekonywające. Brak logicznej zależności między tym, że ktoś wypowiadał się już w danej sprawie a tym, że wypowiadając się po raz kolejny będzie czynił to w sposób urągający zasadom bezstronności. W zakresie stanowiska drugiego i trzeciego (ad. 2 oraz ad. 3 - zasadne są łączne wyjaśnienia w tym zakresie) Naczelny Sąd Administracyjny podnosi, że to, iż sędzia wydał już orzeczenie w jakiejś sprawie, w której przedstawił określone stanowisko, nie może rzutować na jego wyłączenie z innej, podobnej sprawy (i to niezależnie od tego, czy była to sprawa tego samego skarżącego). Przyjęcie takiego stanowiska w praktyce paraliżowałoby pracę sądów. Do rudymentów czynności podejmowanych przez sędziów w toku ich pracy należy wszak właśnie zajmowanie określonych stanowisk - w stosunku do sporów, w których dany skład jest wyznaczony do orzekania. Stwierdzić trzeba, że to przyjęcie stanowiska skarżącego godziłoby w wymóg bezstronności - gdyby wykluczać z orzekania w danych sprawach sędziów, którzy wcześniej w innej sprawie wyrazili stanowisko niekorzystne dla skarżącego, in abstracto, doszłoby do nieuzasadnionego wymogami sprawiedliwości manipulowania składem orzekającym. Istotne w tym zakresie są rozważania przedstawione przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. Skarżącym przysługują środki odwoławcze od orzeczeń, które z jakichś powodów, ich zdaniem, winny być uchylone. Jest to o tyle istotne, że skarżący podkreśla kilkakrotnie z jakich przyczyn inne orzeczenia Sędziego nie powinny się ostać. To instancyjność postępowania - w omawianym kontekście - gwarantuje skarżącemu prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy. Art. 19 p.p.s.a., który określa przypadek wyłączenia sędziego w sytuacji zaistnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, nie dotyczy sytuacji niczym nieusprawiedliwionego przekonania i przewidywania przez skarżącego, że rozstrzygnięcie w jego sprawie będzie dlań niekorzystne. Końcowo podkreślenia wymaga, że z akt niniejszej sprawy oraz oświadczenia sędziego, którego wniosek dotyczy, nie wynika, ażeby przy jej rozpoznawaniu realnie zachodziły okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego. Nie wynika z nich, aby istniał stosunek osobisty między sędzią, a którąkolwiek ze stron czy ich pełnomocnikiem, mogący mieć wpływ na jego obiektywizm czy też że wpływ na bezstronność mogłyby mieć zaszłe wcześniej zdarzenia w życiu sędziego. Odnośnie wniosku strony skarżącej o zwolnienie jej z kosztów postępowania, należy uznać go za bezzasadny z uwagi na przyznane skarżącemu prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy nie leży w zakresie jego kompetencji, ale Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Z tych względów na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.