II FZ 777/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Łd 142/16 w przedmiocie: wniosku o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Joanny Grzegorczyk - Drozdy w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 23 listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie wznowienie postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. postanawia oddalić zażalenie 1. Postanowieniem z 15 czerwca 2016 r., I SA/Łd 142/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek A. M. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Joanny Grzegorczyk - Drozdy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 23 listopada 2015 r., [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wskazał, że wobec złożonego przez skarżącego wniosku o wyłączenie sędziego w tej sprawie sędzia Joanna Grzegorczyk - Drozda złożyła oświadczenie z którego wynika, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, o których mowa w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a".), uzasadniające jej bezstronność w tej sprawie. Okoliczności sprawy, a także treść złożonego przez sędziego oświadczenia, jak i okoliczności powołane w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku nie spełniają przesłanek wyłączenia sędziego sądu administracyjnego. Zdaniem sądu pierwszej instancji, twierdzenie strony, iż w sprawie I SA/Łd 368/10, miało miejsce jawne przyzwolenie sędziego na rażące łamanie prawa, jest oczywiście bezpodstawne. 2. W zażaleniu na powyższe skarżący zarzucił, że postanowienie rażąco narusza prawo materialne poprzez obrazę art. 18 § 1 pkt 6 i 6a, art. 19, art. 20, art. 163 § 2 p.p.s.a. i wniósł o jego uchylenie, jako rażąco naruszającego prawo. Skarżący wniósł także o zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zwolnienie z kosztów postępowania w razie nie przyznania racji skarżącym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 19 p.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego. Przepis ten łącznie z art. 18 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby je wydającej. Stosownie zaś do treści art. 20 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, a także inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości, co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). Strona, domagając się zastosowania instytucji wyłączenia sędziego, powołała się na to, że wskazana sędzia brała udział w rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, sprawy I SA/Łd 368/10, którego rozstrzygnięcie podtrzymał Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II FSK 2546/10. Okoliczności wskazane wyżej nie mogły także w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniać uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego w tym postępowaniu. Dodatkowo niniejsza kwestia została już wyjaśniona przez sąd pierwszej instancji, którego stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje. Wniosek o wyłączenie sędziego nie może być oparty na subiektywnym przekonaniu strony, że skoro sędzia wydał w innej sprawie niekorzystny wyrok, to uczyni to także w jej sprawie. Strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, iż to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania, że okoliczności te dalej istnieją i również dla obiektywnego obserwatora wynik postępowania w sprawie osądzonej przez sędziego, którego wniosek dotyczył, będzie zależny od tych właśnie okoliczności (związanych ze stosunkiem osobistym, ekonomicznym). Instytucja wyłączenia sędziego nie ma bowiem służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia, a zapobiegać wszelkim sytuacjom, w których powstałaby wątpliwość co do bezstronności sędziego. Podkreślenia wymaga, że z akt niniejszej sprawy oraz oświadczenia sędziego, którego wniosek dotyczy, nie wynika, ażeby przy jej rozpoznawaniu realnie zachodziły okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego. Nie wynika z nich, aby istniał stosunek osobisty między sędzią, a którąkolwiek ze stron czy ich pełnomocnikiem, mogący mieć wpływ na jego obiektywizm czy też że wpływ na bezstronność mogłyby mieć zaszłe wcześniej zdarzenia w życiu sędziego. Zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego za bezzasadne należy uznać twierdzenie skarżącego, że "wyznaczenie do oceny wniosku skarżącego sędziów z tego samego wydziału, wielokrotnie już orzekających również w sprawach podatnika, jest niedopuszczalnym precedensem i samodzielnie stanowi o konieczności uchylenia wydanego postanowienia". W tym miejscy skarżący wskazał na osobę sędziego WSA Teresy Porczyńskiej. Wniosek o wyłączenie sędziego powinien odnosić się do określonego sędziego i wskazywać na istnienie takich okoliczności, które mogą rodzić wątpliwość co do jego bezstronności, dlatego też powyższe twierdzenie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, realizującą zasadę bezstronności sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Celem omawianej instytucji jest eliminowanie okoliczności, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Natomiast nie można przesłanek dotyczących wyłączenia sędziego interpretować rozszerzającego albowiem mogłoby to by być wykorzystywane, jako instrument wpływu na skład orzekający w danej sprawie. Odnośnie wniosku strony skarżącej o zwolnienie jej z kosztów postępowania, należy uznać go za bezzasadny z uwagi na przyznane skarżącemu prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy nie leży w zakresie jego kompetencji, ale Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Z tych względów na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.