I OZ 1087/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II SO/Ke 6/16 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] października 2015 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie. 2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II SO/Ke 6/16, oddalił wniosek M. W. o wyłączenie następujących Sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie: [...] od orzekania w sprawie sygn. akt II SA/Rz 1685/15. W jego uzasadnieniu podał, że M. W. w treści sprzeciwu z dnia 17 lutego 2016 r. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2016 r. zawarła wniosek o wyłączenie ww. Sędziów od rozpoznawania sprawy z jej skargi na sprecyzowane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie. M. W. wskazała na lokalne i koleżeńskie powiązania Sędziów WSA w Rzeszowie z "sędziami" SKO w Rzeszowie, którzy mają zaprzyjaźnionych Sędziów w WSA w Rzeszowie oraz NSA w Warszawie. Sędziowie ci – zdaniem wnioskodawczyni – wcześniej orzekając w SKO w Rzeszowie, mają obecnie możliwość wpływania na podejmowane czynności i wydawane rozstrzygnięcia w sprawach dotyczących skarg na decyzje tego organu. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OW 62/16, Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Sędziowie WSA w Rzeszowie, z wyjątkiem przebywającego na długotrwałym zwolnieniu lekarskim sędziego K. W., złożyli pisemne oświadczenia, z których wynika, że M. W. od 2010 roku wniosła skargi w 11 sprawach. W sprawach tych (niekiedy wielokrotnie) występowała o wyłączenie sędziów od orzekania formułując zarzut braku ich obiektywizmu. W związku z powyższym sędziowie, dla dobra wymiaru sprawiedliwości, wnieśli o wyłączenie ich od rozpoznania niniejszej sprawy na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., nie stwierdzając innych podstaw wyłączenia. Rozpoznając ten wniosek Sąd meriti, powołując się na art. 18, art. 19 i art. 20 § 1 P.p.s.a. wskazał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności sędziów. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego wynikająca z obaw, w szczególności niesprecyzowanych, co do jego osoby. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, jak też orzekającego w danej jednostce organizacyjnej, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziego. Wobec powyższego, wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji we wniosku. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że wniosek o wyłączenie sędziego musi określać osobę (tożsamość) sędziego, którego dotyczy, oraz wskazywać zindywidualizowane przyczyny wyłączenia. Jeżeli wniosek odnosi się do większej liczby sędziów, wszyscy oni muszą być oznaczeni przez wskazanie imion i nazwisk, a przyczyny wyłączenia powinny odnosić się do każdego z nich. Skarżąca w swoim wniosku wprawdzie wymieniła imiona i nazwiska sędziów, których wniosek dotyczy, jednak przyczyny wyłączenia określiła już ogólnie, nie odnosząc się personalnie do żadnego z sędziów. Sąd meriti podniósł również, że orzekanie w przeszłości w SKO w Rzeszowie przez sędziów WSA w Rzeszowie, jako okoliczność mająca mieć wpływ na bezstronność tych sędziów, powodowałoby konieczność ich wyłączania w każdej sprawie, której stroną jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie. Zwrócił także uwagę na oświadczenia ww. Sędziów (z wyjątkiem pozostającego na długotrwałym zwolnieniu lekarskim sędziego K. W.), w których wnieśli oni o wyłączenie ich od rozpoznania niniejszej sprawy. Treść powyższych oświadczeń nie wskazuje jednakże, w ocenie Sądu I instancji, aby pomiędzy sędziami WSA w Rzeszowie, a wnioskodawczynią zachodziły okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności, a tylko takie mogą być podstawą uwzględnienia wniosku na podstawie art. 19 P.p.s.a. Również wnioskodawczyni nie wskazała na żadne dowody mogące uprawdopodobnić formułowane zarzuty, a tym samym uzasadnić wątpliwości co do bezstronności sędziów. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek o wyłączenie sędziów na podstawie art. 22 § 2 i 3 w zw. z art. 19 P.p.s.a. Na postanowienie to M. W. złożyła zażalenie domagając się jego uchylenia i orzeczenia jak we wniosku. Podniosła, iż wskazani Sędziowie sami wnieśli o ich wyłączenie, a złożone oświadczenia w tym przedmiocie są wiążące dla Sądu i winny zostać uwzględnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Instytucja wyłączenia sędziego regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I P.p.s.a. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.). Wskazać należy, że aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła skutkować jego wyłączeniem musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę, którą to argumentację należy odnieść do stanu konkretnej sprawy. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności Sędziów w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy, nadto zarzutów dowolnych, bo niepopartych faktami. Mając na uwadze wywody skarżącej, stwierdzić należy, że nie wskazała ona obiektywnych i realnych podstaw wyłączenia Sędziów, uzasadniających taką wątpliwość. Przedstawione we wniosku okoliczności mają subiektywny charakter i nie stanowią przesłanki uzasadniającej wyłączenie na podstawie art. 19 P.p.s.a. Twierdzenia skarżącej o rzekomych koleżeńskich powiązaniach pomiędzy Sędziami Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie a pracownikami SKO w Rzeszowie i Sędziami Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zostały poparte żadnymi dowodami - poza subiektywnym przeświadczeniem strony skarżącej - mogącymi uprawdopodobnić formułowane zarzuty, a tym samym uzasadniać wątpliwości co do bezstronności sędziów. Rzekome powiązania, które nie mogą wynikać li tylko z orzekania poprzednio w tym organie, nie skutkują automatycznie taką konkluzją. Odnośnie podstawy wyłączenia z art. 19 P.p.s.a., należy stwierdzić, że w orzecznictwie wypracowano stanowisko, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama wątpliwość strony w tym zakresie, bądź wyłącznie utrata zaufania co do bezstronności sędziego, czy przekonanie o jego stronniczości. Uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego nie uzasadnia również prowadzenie przez niego rozprawy z naruszeniem przepisów postępowania, czy też niewłaściwa postawa sędziego oraz wadliwe prowadzenie rozprawy w innej sprawie. Przytaczając utrwalone stanowisko, zaprezentowane m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2012 r. (sygn. akt II OZ 559/12, publ. CBOSA), podkreślić należy, że rolą art. 19 P.p.s.a. jest zapewnienie obiektywizmu sądu, ale nie może być ona traktowana jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów tylko dlatego, że ich orzeczenia nie odpowiadają subiektywnemu pojmowaniu przez stronę ochrony jej własnych interesów. Inaczej rzecz ujmując składy sędziowskie nie mogą być "dobierane" według subiektywnego odczucia strony, przekonanej o nietrafności orzeczenia wydanego przez sędziego lub z jego udziałem, o prowadzeniu przez niego postępowania stronniczo, których to twierdzeń strona nie popiera okolicznościami obiektywnymi. Dotyczy to również sytuacji, w której wniosek popierają sami sędziowie, o ile brak jest przytoczonych znamion cytowanego przepisu i podstaw do wyłączenia z urzędu. Przeto odnośnie złożonych przez objętych żądaniem Sędziów oświadczeń, stwierdzić należy, że żadne z nich nie zawiera twierdzeń, iż faktycznie występują w sprawie okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności, jak i inne podstawy wyłączenia. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). To stanowisko należy podzielić. Takich okoliczności podważających obiektywizm w sprawie niniejszej nie wskazano. Natomiast druga część złożonych przez Sędziów oświadczeń może świadczyć wyłącznie o dostrzeżeniu przez nich faktu negatywnego oceniania ich przez skarżącą i pozostawieniu oceny zasadności wniosku do uznania sądu rozpoznającego żądanie wyłączenia. Nie daje to jednakże podstawy do twierdzenia, jakoby z tego powodu sędziowie utracili obiektywizm i cechę bezstronności w orzekaniu w sprawach skarżącej lub też, że sami chcą się ze sprawy wyłączyć. Zasygnalizowali oni jedynie taką możliwość i pozostawili ją uznaniu - decyzji Sądu orzekającego w sprawie. Zaskarżonym w niniejszym postępowaniu orzeczeniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach nie uznał jednakże za zasadne aby Sędziów, których dotyczył wniosek skarżącej wyłączyć i konkluzję tę należy uznać za słuszną. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie występują jakiekolwiek okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia. W stosunku do żadnego z sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie, których dotyczy wniosek, nie zachodzą bowiem okoliczności, o jakich mowa w art. 18 P.p.s.a. Należy również podnieść, że twierdzenia powołane przez stronę skarżącą we wniosku oraz zawarte w aktach pisma i dokumenty nie wskazują w żaden sposób na prawdopodobieństwo wystąpienia takich okoliczności. Ponadto strona skarżąca nie uprawdopodobniła zaistnienia okoliczności uzasadniających wyłączenie na podstawie art. 19 P.p.s.a. Co mając na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. ----------------------- 5