II GSK 5734/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia WSA (del.) Ewa Cisowska - Sakrajda po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 497/16 w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2016 r., w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Naczelnik Urzędu Celnego w N. S. decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 24.000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Decyzja ta została wysłana skarżącemu za pośrednictwem Poczty Polskiej na adres ul. N. [...] w N. S.. Przesyłka powróciła do organu z adnotacją o podwójnym awizowaniu w dniach 19 i 26 czerwca 2015 r. W dniu 27 listopada 2015 r. skarżący wniósł od powyższej decyzji odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Skarżący podniósł, że informację o wydaniu decyzji powziął w dniu 20 listopada 2015 r., w dacie odbioru zawiadomienia o wszczęciu przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. Wskazał również, że decyzja została wysłana pod adres prowadzonej przez niego do dnia 30 czerwca 2013 r. działalności gospodarczej. Okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności zgłosił do właściwego rejestru. Ponadto podniósł, że zamieszkuje pod adresem innym niż prowadził działalność. Dyrektor Izby Celnej w K. objętym skargą postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w N. S. z dnia [...] czerwca 2015 r. Organ wskazał, że skarżący dochował przesłanek związanych z terminem wniesienia wniosku, gdyż wniosek został wniesiony w siódmym dniu liczonym od dnia powzięcia informacji o wydaniu decyzji nakładającej karę pieniężną. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożył odwołanie, natomiast nie uprawdopodobnił, że niedochowanie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z wyłączeniem jego winy -nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność uchybienia terminowi bez swojej winy. Wskazując na treść art. 148 § 1 i art. 150 Ordynacji podatkowej, organ uznał, że okoliczność nieprowadzenia przez skarżącego od czerwca 2013 r. działalności gospodarczej pod adresem, na który została skierowana korespondencja zawierająca decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r., nie stanowiła okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ze względu na niepowiadomienie organu o zmianie adresu do doręczeń. O tym, że skarżący miał wiedzę o toczącym się postępowaniu w sprawie nałożenia kary pieniężnej przed datą 20 listopada 2015 r., zdaniem organu świadczył złożony przez skarżącego podpis na potwierdzeniu odbioru postanowienia z dnia 28 stycznia 2013 r. o wszczęciu postępowania w sprawie, potwierdzenie odbioru postanowienia z dnia 4 lutego 2013 r. o włączeniu do akt sprawy materiału dowodowego oraz potwierdzenie odbiór postanowienia z dnia 12 lutego 2013 r. o zawieszeniu postępowania. Organ stwierdził, że skoro skarżący nie zawiadomił organu o zmianie swojego adresu należało uznać decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r. za doręczoną pod dotychczasowym adresem. Doręczenie nastąpiło z dniem 3 lipca 2015 r. Termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 17 lipca 2015 r. Wniesienie odwołania w dniu 27 listopada 2015 r., nastąpiło zatem z uchybieniem terminu. Sąd I instancji oddalając skargę na to postanowienie, za niesporne uznał, że w związku z doręczeniem skarżącemu, w trybie zastępczym decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r., gdzie termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 17 lipca 2015 r., wniesienie przez skarżącego odwołania dopiero w dniu 27 listopada 2015 r. zostało dokonane z uchybieniem terminu. Sąd podzielił stanowisko organu, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania z własnej winy, w konsekwencji czego zasadnym była odmowa przywrócenia mu terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. Wskazał również, że w złożonym w dniu 27 listopada 2015 r. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżący zainicjował postępowanie wpadkowe w sprawie przywrócenia terminu, zmierzając jednocześnie do wykazania, że decyzja z dnia [...] czerwca 2015 r. nie weszła do obrotu prawnego wskutek dokonania przez organ doręczenia powołanej decyzji w sposób nieprawidłowy i niezgodny z przepisami. Sąd wskazał w tym zakresie na stanowisko strony, że w dacie przyjętej przez organ jako doręczenie decyzji pierwszej instancji, 3 lipca 2015 r., wszelkie doręczenia pod tym adresem nie były skuteczne, gdyż adres przestał być aktualny, przy czym skarżący nie kwestionował okoliczności niezawiadomienia organu o zmianie adresu. Sąd I instancji stwierdził, że skarżący we wniosku o przywrócenie terminu nie wytyka organowi podatkowemu błędnego zastosowania przepisu art. 150 Ordynacji podatkowej, ale podaje przyczyny nieodebrania przez niego korespondencji kierowanej na adres prowadzonej działalności, co nie stanowi okoliczności, których zaistnienie mogłoby doprowadzić do obalenia domniemania doręczenia przesyłki wynikającego z powołanego przepisu, a w konsekwencji nie stanowi okoliczności, która może być rozpatrywana w kontekście zawinienia w uchybieniu terminu. Wskazał, że kwestia ciążącego na stronie obowiązku poinformowania organu o zmianie adresu nie może być w ogóle rozpatrywana w kategoriach przesłanki wskazującej na brak winy w uchybieniu terminu. Organ podatkowy nie ma bowiem obowiązku informowania podatnika o skutkach zaniechania zawiadomienia organu o zmianie adresu. Nie jest również upoważniony do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Sąd podkreślił, że z treści art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej nienależna, czego skarżący nie dowiódł. W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podała art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej: p.p.s.a.). A. G. skargą kasacyjną zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuznanie za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy naruszenia przez Dyrektora Izby Celnej w K. art. 148 § 1 i 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej, polegające na uznaniu, że doręczenie przesyłki było skuteczne i nastąpiło w miejscu pracy skarżącego, podczas gdy korespondencja w przedmiocie wszczęcia egzekucji została wysłana na adres zamieszkania; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuznanie za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy naruszenia przez Dyrektora Izby Celnej w K. art. 146 Ordynacji podatkowej polegające na uznaniu, że skarżący winien zawiadamiać organ o zmianie adresu miejsca pracy, skoro zamknął on działalność gospodarcza w ogóle i okoliczność ta jest weryfikowana w jawnej i powszechnie dostępnej bazie CEIDG oraz z uwagi na to, że organ był w posiadaniu jego adresu zamieszkania (innego niż miejsce prowadzenia działalności), na który wysłał wiadomość o wszczęciu egzekucji a co za tym idzie, że organ mógł wysłać korespondencję na dowolnie wybrane przez siebie adresy bez jakiejkolwiek konkretnej przyczyny uzasadniającej taką praktykę; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuznanie za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy naruszenia przez dyrektora Izby Celnej w K. art. 162 ust. 1 i 2 Ordynacji podatkowej polegające na uznaniu, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania; - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przejawiające się tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej oddalił skargę pomimo, że zebrany materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. (Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego, a to że skarżący nie poinformował organu o zmianie adresu, podczas gdy organ był w posiadaniu miejsca zamieszkania skarżącego i na tenże adres organ wysłał zawiadomienie o wszczęciu egzekucji i zajęciu rachunku, a przecież do tego czasu skarżący nie informował organu o zmianie adresu a także, że organ nie poczynił starań by sprawdzić dane w CEIDG); - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nie odniesienie się do wszystkich zarzutów sformułowanych przez stronę w skardze, w szczególności pominięcie kwestii obowiązku organów do działania w sposób budzący zaufanie do obywateli oraz w sposób uporządkowany i zgodny z prawem a co za tym idzie WSA w K. akceptuje niczym nie uzasadnioną dowolność działania organu w zakresie wyboru miejsca doręczania tak niezmiernie ważnych decyzji czy postanowień; - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominiecie w uzasadnieniu wyroku zagadnienia czy organ w ogóle był uprawniony do tego by wysłać korespondencję na adres nieaktualnego miejsca prowadzenia działalności jeżeli był w posiadaniu adresu zamieszkania. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dyrektor Izby Celnej w K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, albowiem podniesione w niej zarzuty oraz ich motywy nie podważają skutecznie orzeczenia Sądu I instancji. Zauważyć należy na wstępie, że zarówno wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołana od decyzji z dnia 17 czerwca 2015 r., nakładającej na niego karę pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, skarga jak i skarga kasacyjna w swej istocie koncentrują się na wykazaniu, że wymieniona decyzja nie została stronie doręczona w sposób prawidłowy, a tym samym nie weszła do obrotu prawnego. W ramach tego stanowiska, sformułowane w punktach 1 i 2 skargi kasacyjnej zarzuty skupiają się na niezasadnym zaakceptowaniu przez Sąd I instancji uchybień procesowych, jakich w ocenie strony dopuścił się organ – Dyrektor Izby Celnej w K., uznając za skuteczne doręczenie przesyłki zawierającej powołaną decyzję "w miejscu pracy skarżącego" – miejscu prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, którą zaprzestał prowadzić w dniu 30 czerwca 2013 r., przy jednoczesnym doręczeniu mu korespondencji związanej z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na adres domowy – adres zamieszkania. Skarżący wywodzi przy tym, że organ miał możliwość, a wręcz powinien, w związku z zaprzestaniem prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, co zostało ujawnione i wynikało z informacji zawartych w bazie CEIDG, ustalić właściwy adres do doręczeń tym bardziej, że w postępowaniu egzekucyjnym korespondencja kierowana była na odpowiedni adres. Takie działanie organu w przedmiotowej sprawie, a więc wysłanie korespondencji z decyzją na nieaktualny adres, inny niż adres kierowanej do strony korespondencji z postępowania egzekucyjnego, cechowało się w ocenie strony "dowolnością". Stanowisko to jak i oparte na nim zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., nie znajdują uzasadnienia, jak i co do zasady zastosowania w sprawie o przywrócenie uchybionego terminu w sytuacji gdy skarżący nie kwestionuje, jak i nie kwestionował uprzednio w toku sprawy, naruszenia art. 150 Ordynacji podatkowej, poprzez wskazanie na wadliwość doręczenia zastępczego i podjętych na podstawie tego przepisu działań zmierzających do doręczenia stronie decyzji, a więc podważenia domniemania doręczenia w trybie powołanej regulacji, które mogłoby być rozważane w aspekcie okoliczności (przyczyn) uchybienia terminu. Nie można również przypisać organowi administracji naruszenia wymienionych w zarzucie 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej przepisów art. 148 § 1 i 2 oraz art. 146 Ordynacji podatkowej, w sposób w jaki wywodzi strona. Nie ulega wątpliwości w świetle powołanego art. 146 § 1 ustawy, że na stronie postępowania, jej przedstawicielu i pełnomocniku ciąży obowiązek zawiadomienia organu o zamianie adresu pod który dokonuje się doręczeń. W § 2 tego przepisu określono natomiast konsekwencje niedopełnienia tego obowiązku – w razie niedopełnienia obowiązku przewidzianego w § 1, w przypadku doręczenia pisma za pośrednictwem operatora pocztowego (...), pismo uważa się doręczone pod dotychczasowym adresem z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 150 § 1 pkt 1, a pismo pozostawia się w aktach. Nie jest w sprawie również spornym, że skarżący obowiązku tego nie dopełnił, co wynika z analizy akt sprawy i argumentacji zawartej w pismach procesowych strony, pomimo, że miał świadomość toczącego się w stosunku do niego postępowania w przedmiocie nałożenia kary, a co wynika z potwierdzenie odbioru postanowienia z dnia 28 stycznia 2013 r. o wszczęciu postępowania w sprawie, potwierdzenie odbioru postanowienia z dnia 4 lutego 2013 r. o włączeniu do akt sprawy materiału dowodowego oraz potwierdzenie odbiór postanowienia z dnia 12 lutego 2013 r. o zawieszeniu postępowania. Skoro postępowanie w przedmiocie kary za urządzanie gry na automacie poza kasynem gry toczyło się na podstawie ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 471), której art. 91 przewiduje odpowiednie zastosowanie w sprawach kar pieniężnych, przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, to skarżący wiedząc o toczącym się wobec niego tego rodzaju postępowaniu, powinien był kończąc działalność gospodarczą, w konsekwencji zamieniając potencjalny adres do doręczeń, wskazać organowi stosowanie do wymogu określonego w przywołanym art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej, nowy – aktualny adres do doręczeń. Nie czyniąc tego powinien mieć na uwadze negatywne konsekwencje, jakie uchybienie temu obowiązkowi mogło wywołać, w tym przede wszystkim konsekwencje opisane wprost w § 2 art. 146 Ordynacji podatkowej. Podniesiona okoliczność doręczenia stronie na jej aktualny adres korespondencji związanej z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym nie ma wobec powyższego żadnego wpływu na skuteczność zastępczego doręczenia skarżącemu decyzji w sprawie nałożenia na niego kary za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, tym bardziej, że wbrew temu co podnosi strona w motywach skargi kasacyjnej, a na co słusznie wskazują Sąd I instancji i organ, ustawa – Ordynacja podatkowa nie nakłada na organy prowadzące na jej podstawie postępowanie obowiązku poszukiwania aktualnych danych adresowych strony i konieczności informowania strony o obowiązku wynikającym z art. 146 § 1 tej ustawy. Powyższe rozważania, w aspekcie zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej motywacji, czynią również niezasadnym zarzut sformułowany w punkcie 3 petitumu skargi kasacyjnej, w ramach którego strona podnosi bezzasadne zaakceptowanie przez Sąd I instancji naruszenia przez Dyrektora Izby Celnej w K. art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji w uzasadnieniu swojego wyroku, zasadniczą i sporną w sprawie przesłanką przywrócenia terminu, określoną w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej była przesłanka uprawdopodobnienia braku winy strony postępowania w uchybieniu terminu. Również trafnie Sąd I instancji stwierdził, za organem, że strona w istocie uchybiła terminowi do wniesienia dowołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w N. S. z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie nałożenia kary, z własnej winy. Jak już wskazano, strona skarżąca kasacyjnie, uzasadniając wniosek o przywrócenie uchybionego terminu w istocie nie zmierzała do podważenia prawidłowości doręczenia zastępczego lecz wskazywała na przyczyny nieodebrania przez nią korespondencji zawierającej wskazane rozstrzygnięcie, wadliwie polemizując z organem w zakresie podjętych przez niego czynności doręczenia decyzji przy jednoczesnym uchybieniu przez siebie obowiązkowi, o którym mowa w art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej. Nie wskazała, a tym bardziej nie wykazała również żadnej okoliczności, na podstawie której można było uznać, iż faktycznie uchybienie terminu do wniesienia odwołania w sprawie było wynikiem zdarzeń, na które nie miała wpływu lub których nie mogłaby usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Brak było wobec tego podstaw do uznania, że Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., nie stwierdzając uchybienia przez organ przepisom procesowym – art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Nie jest także zasadny kolejny z zarzutów skargi kasacyjnej, pomieszczony w punkcie 3 jej petitum, dotyczą naruszenia przez Sąd art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Ponownego podkreślenia wymaga, czego w ramach tego zarzutu autor skargi kasacyjnej zdaje się nie zauważać, że przedmiotowe postępowanie opierało się na przepisach procesowych zawartych w ustawie Ordynacja procesowa, a co związane było z przepisem art. 91 ustawy o grach hazardowych. Wobec tego już sama konstrukcja zarzutu opierająca się o przepisy ustawy nie mającej w sprawie zastosowanie – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, usuwa niniejszy zarzut spod możliwości kontroli. Sąd I instancji nie dokonywał, bowiem kontroli objętego skargą rozstrzygnięcia organu administracji w aspekcie prawidłowości lub wadliwości zastosowania w sprawie wymienionych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Na marginesie zauważyć należy, a o czym też była już mowa, organ nie miał obowiązku poszukiwania za stronę jej aktualnego adresu do doręczeń wobec ciążącego na niej obowiązku informowania organu o zamianie tego adresu. Posiadanie zaś aktualnego adresu do korespondencji w postępowaniu egzekucyjnym nie powodowało automatycznie, jak podnosi strona, jego użycia w innym postępowaniu, w którym dotychczasowa korespondencja doręczana była skutecznie na adres prowadzonej przez skarżącego działalności, a o zmianie adresu do doręczeń strona organu nie poinformowała, mając świadomość o toczącym się postępowaniu w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Z opisanych powyżej przyczyn za niezasadny uznać należy zarzut z punktu 6 skargi kasacyjnej, w który strona wytyka Sądowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu kwestii "uprawnienia organu do wysłania korespondencji na adres nieaktualnego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej" jak również zarzut pomieszczony w punkcie 5 petitum skargi kasacyjnej, w którym strona zarzuca nieodniesienie się do wszystkich poniesionych przez nią zarzutów, w tym "dowolności działań organu w zakresie wyboru miejsca doręczania". Reasumując, stwierdzić należy, że Sąd I instancji dokonał niewadliwej kontroli postanowienia Dyrektora Izby Celne w K., odmawiającego skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania do decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, zasadnie podzielając stanowisko organu, iż strona nie wykazała przesłanki braku winy w uchybieniu terminu, o której mowa w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 wyroku. O kosztach postanowiono w oparciu o art. 204 pkt 1 p.p.s.a., jak w punkcie 2 wyroku.