II SA/Wa 315/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędziowie WSA Andrzej Góraj, Anna Mierzejewska, Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku K. P. z dnia [...] października 2015 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.) odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2015 r. W uzasadnieniu podał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 powołanej ustawy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, iż za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania ww. art. 83, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli jednej osoby. W niniejszej sprawie organ nie stwierdził istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym, spowodowane było okolicznościami, na które strona nie miała wpływu. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 50 lat życia wnioskodawca posiada udowodniony okres składkowy wynoszący 9 lat i 25 dni oraz 5 miesięcy i 29 dni okres nieskładkowy. W ocenianym do uprawnień dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku o świadczenie w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w rybie zwykłym, udowodniono 3 lata, 10 miesięcy i 5 dni tych okresów. Prezes ZUS wskazał, że w okresach od [...].04.1989 r. do [...].12.1990 r., od [...].01.1992 r. do [...].10.1999 r., od [...].04.2000 r. do [...].03.2006 r. oraz od [...].04.2009 r. do [...].06.2014 r., tj. przez okres łączny wynoszący 20 lat nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ podał, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec strony w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r. od dnia [...] kwietnia 2015 r. Wcześniej orzeczona częściowa niezdolność do pracy od [...] grudnia 2011 r. nie wykluczała możliwości podjęcia zatrudnienia, a jedynie ją ograniczała. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi K. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Nadto wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi oraz dokumentów posiadanych przez ZUS. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a także naruszenie przepisów prawa, tj. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu podał m.in., że we wrześniu 2011 r. nastąpił pierwszy poważny atak choroby. W grudniu 2011 r. był hospitalizowany. Od zdiagnozowania [...] skarżący nie mógł pracować. W dniu [...] lutego 2012 r. Komisja Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] wydała orzeczenie o całkowitej niezdolności skarżącego do pracy. Orzeczenie wydano na rok. W marcu 2013 r. skarżący uzyskał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i możliwości zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. W lutym 2015 r. Komisja Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie wydała orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia. Dodatkowo wskazał odnosząc się do zarzutów skargi, iż sama niezdolność do pracy, nawet w powiązaniu z najbardziej szczególną i wyjątkową sytuacją życiową, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia. Trudna sytuacja materialna, choć brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, gdyż nie jest to świadczenie socjalne, przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie w dniu 28 czerwca 2016 r. na podstawie art. 106 P.p.s.a. postanowił przeprowadzić dowód z dokumentów załączonych do skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się bowiem – zgodnie z art. 124 powołanego już wyżej aktu prawnego, przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. Nie można przy tym zapominać o obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestnicząc w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzje zostały podjęte bez wyjaśnienia okoliczności, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy na gruncie stosowanego przepisu materialnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. W ocenie Prezesa ZUS podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku był niewystarczający okres składkowy i nieskładkowy w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem ustalenia całkowitej niezdolności do pracy, a także przerwy w stażu ubezpieczeniowym, trwające w opisanych okresach, z zaznaczeniem, że w okresach tych wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Zdaniem Prezesa ZUS, tak ustalone okoliczności faktyczne nie pozwalają na przyjęcie, że K. P. nie nabył uprawnień do renty w drodze wyjątku wskutek szczególnych okoliczności, a tym samym nie istniały obiektywne przeszkody w podjęciu zatrudnienia w celu zabezpieczenia w przyszłości świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W ocenie Sądu, organ nie dokonał wnikliwej analizy poczynionych ustaleń z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. Organ stwierdził, że w ocenianym dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku udowodniono tylko 3 lata 10 miesięcy i 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych, zaś częściowa niezdolność do pracy istniejąca od [...] grudnia 2011 r. nie wykluczała objęcia zatrudnienia, a jedynie ją ograniczała. Należy zgodzić się z organem, że częściowa niezdolność do pracy ogranicza, a nie wyłącza możliwość wykonywania pracy, jednakże organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności z tym związanych. W kontekście danych o stanie zdrowia wnioskodawcy zawartych w samym tylko orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r. zabrakło w niniejszej sprawie wszechstronnego i pełnego rozważenia przez organ okoliczności, które mogły mieć wpływ na niewypracowanie przez wnioskodawcę świadczenia w trybie zwykłym i mogłyby zostać uznane za okoliczności szczególne. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien przeprowadzić postępowanie administracyjne, realizując zasadę prawdy obiektywnej, a w ramach tego postępowania winien rozważyć, czy istotnie stan zdrowia wnioskodawcy nie uniemożliwiał mu faktycznie od grudnia 2011 r. podjęcie zatrudnienia, albowiem z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2012 r. wynika, że skarżący zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności od stycznia 2012 r. wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku ze wskazaniem w decyzji, że wnioskodawca m.in. od grudnia 2011 r. do [...] czerwca 2014 r. nie wykazał szczególnych okoliczności, które uniemożliwiały my wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym, organ winien rozważyć, czy strona wymagając stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby (mając ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji) była obiektywnie w stanie podjąć zatrudnienie. Organ weźmie też pod uwagę sytuację zdrowotną i działania lecznicze, którym w tym czasie poddawany był wnioskodawca (od września 2011 r.) opisane przez skarżącego w skardze, a także liczne pobyty szpitalne (od grudnia 2011 r.) wskazane w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2015 r. Nadto odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że ukończył kurs księgowości komputerowej oraz języka niemieckiego w stopniu zaawansowanym i poszukiwał pracy stosownie do jego warunków zdrowotnych, organ powinien wezwać stronę do wskazania dowodów potwierdzających te poszukiwania od marca 2013 r. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.