II OSK 155/17
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2018-12-12
Skład orzekający: Andrzej Wawrzyniak, Andrzej Jurkiewicz, Agnieszka Wilczewska-Rzepecka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja nakazująca rozbiórkę samowoli budowlanej może być skierowana do aktualnego właściciela nieruchomości, który nabył ją w dobrej wierze, podczas gdy inwestorem był poprzedni właściciel, który wybudował obiekt bez wymaganego pozwolenia?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że decyzja nakazująca rozbiórkę może być skierowana do aktualnego właściciela nieruchomości, nawet jeśli samowolę budowlaną popełnił poprzedni właściciel. Sąd podkreślił, że art. 52 Prawa budowlanego nie wprowadza sztywnej hierarchii adresatów decyzji, a wybór zależy od okoliczności sprawy. W sytuacji, gdy inwestor utracił prawo do gruntu, obowiązek rozbiórki może obciążać aktualnego właściciela, zwłaszcza gdy nastąpił podział nieruchomości do użytkowania.Stan faktyczny
E. i J. S. nabyli nieruchomość z ośmioma budynkami, przekonani, że są to altany bytowo-gospodarcze. Dowiedzieli się później, że budynki zostały wzniesione przez poprzedniego właściciela (inwestora) bez wymaganego pozwolenia na budowę. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wydał decyzję nakazującą rozbiórkę tych budynków, kierując ją do aktualnych właścicieli. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił ich skargi. E. i J. S. złożyli skargę kasacyjną, zarzucając m.in. błędne skierowanie decyzji rozbiórkowej do nich, a nie do inwestora.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.) Protokolant asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. S. i J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 265/16 w sprawie ze skarg E. S. i J. S. oraz M. P., R. N., J. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala skargę kasacyjną
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 265/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalił skargi E. S., J. S., M. P., R. N., J. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła E. S. i J. S. Na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej "p.p.s.a"), zaskarżyli w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu z dnia 27 października 2016r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili:
1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 52 w zw. z art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2016 r. poz. 290) dalej p.b. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie co skutkowało przyjęciem przed Sąd I instancji, że decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. jest zgodna z prawem albowiem decyzja o nakazaniu rozbiórki winna być skierowana do podmiotu, który posiada prawo do dysponowania przedmiotową nieruchomością podczas gdy Sąd ten przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji w ogóle nie rozważył czy w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające skierowanie decyzji o nakazaniu rozbiórki do inwestora - Pana J. K.,
2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz w zw. z art. 80 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nie dokonanie przez Sąd I instancji kompleksowej oceny pod kątem zgodności działania organu administracji z prawem i w konsekwencji uznanie przez ten Sąd, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji podczas gdy organ wydając zaskarżoną decyzję w sposób zupełnie dowolny i nie znajdujący oparcia w zasadach logiki ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, czego konsekwencją było skierowanie decyzji o nakazie rozbiórki do aktualnych właścicieli przedmiotowych nieruchomości, pomimo wskazania przez ten organ, iż to inwestor wykonał przedmiotowe budynki bez wymaganego pozwolenia na budowę,
3. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nie dokonanie przez Sąd I instancji kompleksowej oceny pod kątem zgodności działania organu administracji z prawem i w konsekwencji uznanie przez ten Sąd, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji podczas gdy organ nie prowadził postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników - skarżących do władzy publicznej albowiem pomimo tego że inwestor wykonał przedmiotowe budynki bez wymaganego pozwolenia na budowę, a skarżący w momencie nabywania przedmiotowego budynku byli przekonani,, iż nabywają nieruchomość zabudowaną ośmioma budynkami bytowo-gospodarczymi (altany bytowe) - a tym samym uzasadnione było przekonanie skarżących, że nie będą ponosić kosztów rozbiórki, albowiem w przeciwnym razie stanowiłoby to nieuzasadnione zwolnienie inwestora, który działał bez wymaganego pozwolenia na budowę, od ponoszenia takich kosztów - to organ uznał, iż w niniejszej sprawie adresatem decyzji nakazującej rozbiórkę w/w budynku powinni być skarżący.
W konkluzji wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy na podstawie art. 188 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. w sprawie o sygnaturze [...] i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta [...] z dnia [...] września 2015 r. w sprawie o sygnaturze [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazali, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 27 października 2016 r. w sprawie o sygnaturze IV SA/Po 265/16 oddalił skargę J. i E. małżonków S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. (znak sprawy [...]) w przedmiocie nakazania m.in. skarżącym rozbiórki budynku mieszkalnego oznaczonego na załączniku do w/w decyzji jako nr 6, wybudowanego na działce nr [...] w miejscowości W. (gm. D.), bez wymaganego pozwolenia na budowę. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wskazał m.in., że "za słuszną należy uznać argumentację organów, że w okolicznościach sprawy na właścicielach nieruchomości ciąży obowiązek doprowadzenia samowoli budowlanej do stanu zgodnego z prawem". Z takim stanowiskiem skarżący kasacyjnie nie mogą się zgodzić. W pierwszej kolejności - odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego – E. i J. S. wskazali, że nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest fakt, iż skarżący nabyli przedmiotowy budynek od J. K. będąc przekonani, iż nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] jest zabudowana ośmioma budynkami bytowo-gospodarczymi (altany bytowe). Powyższe wynikało z treści umowy sprzedaży (§ 1 lit. d umowy sprzedaży z dnia 29 lipca 2011 r. zawarta w formie aktu notarialnego Rep, A nr [...]), jak również ze zgłoszenia zamiaru budowy z dnia 22 czerwca 2010 r. Skarżący dowiedzieli się o wykonaniu przedmiotowych budynków bez wymaganego pozwolenia na budowę dopiero w toku postępowania wszczętego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta [...] w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych na działce nr [...] w miejscowości W. bez wymaganego pozwolenia na budowę. Dowód: (odpis aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia 29 lipca 2011 r. – w aktach sprawy, pismo Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie zawiadomienia o przeprowadzeniu w dniu 16 maja 2012 r. czynności kontrolnych na działce nr [...] – w aktach sprawy, postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., znak sprawy [...] – w aktach sprawy). W ocenie skarżących - mając na uwadze powyższe okoliczności - nie powinno budzić wątpliwości, iż adresatem decyzji nakazującej rozbiórkę przedmiotowych budynków winien być jedynie ówczesny właściciel i inwestor - Pan J. K.. Skarżący nie powinni bowiem być obciążeni kosztami rozbiórki, albowiem dokonali oni zakupu przedmiotowej nieruchomości (altany) w dobrej wierze. Zgodnie bowiem z ugruntowanym stanowiskiem judykatury "Nakaz rozbiórki może zostać skierowany do inwestora w sytuacji, gdy inwestor wybudował samowolnie obiekt budowlany bez zgody właściciela nieruchomości. W takim bowiem przypadku nałożenie nakazu rozbiórki na właściciela nieruchomości byłoby dla niego nieuzasadnionym obciążeniem, narażałoby na kosztu i dolegliwa procedurę, stanowiłoby również nieuzasadnione zwolnienie inwestora, który działał w warunkach samowoli budowlanej i to on powinien ponieść. wszystkie niedogodności związane z wykonaniem rozbiórki" (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt IIOSK1234/08). Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w ogóle nie ustosunkował się do w/w okoliczności, pomimo tego, iż kontrola sądu administracyjnego polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (w niniejszej sprawie zgodności z prawem decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r.). Sąd I instancji ograniczył się jedynie do sformułowania ogólnej tezy, iż adresatami decyzji, o których mowa w art. 52 p.b. mogą być: inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego oraz, że jeżeli inwestor nie dysponuje tytułem prawnym do nieruchomości to taka decyzja winna być skierowana do podmiotu posiadającego aktualnie prawo do dysponowania nieruchomością albowiem w przeciwnym razie decyzja taka byłaby niewykonalna. Sąd I instancji uznał tym samym, iż decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. jest zgodna z prawem. W licznym jednak orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, iż w pewnych sytuacjach nakaz rozbiórki może zostać skierowany również do inwestora, który nie jest właścicielem nieruchomości, na której zrealizowano obiekt budowlany. W ocenie skarżących przy ocenie legalności przedmiotowej decyzji Sąd I instancji winien rozważyć czy w niniejszej sytuacji nie zaistniały pewne szczególne okoliczności uzasadniające skierowanie w/w decyzji do inwestora, a nie do aktualnych właścicieli nieruchomości. Tymi szczególnymi okolicznościami w niniejszej sprawie jest bez wątpienia wybudowanie przez inwestora w/w budynków na przedmiotowej nieruchomość bez wymaganego pozwolenia na budowę, a następnie wprowadzenie skarżących w błąd co do rodzaju tych budynków. Nie sposób zgodzić się również z twierdzeniem Sądu I instancji jakoby nakazanie rozbiórki przedmiotowej nieruchomości podmiotowi, który nie posiada obecnie prawa do dysponowania nieruchomością czyniłoby taką decyzje niewykonalną. Oceniając więc zgodność przedmiotowej decyzji z prawem jedynie powołując się na kwestię ewentualnej niewykonalności decyzji (jak się okazuje rozbieżną w orzecznictwie sądów administracyjnych) jest nie wystarczająca, a tym samym Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 52 w zw. z art. 48 p.b. poprzez ich błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie co skutkowało przyjęciem przed Sąd I instancji, że decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. jest zgodna z prawem albowiem decyzja o nakazaniu rozbiórki winna być skierowana do podmiotu, który posiada prawo do dysponowania przedmiotową nieruchomością podczas gdy Sąd ten przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji w ogóle nie rozważył czy w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające skierowanie decyzji o nakazaniu rozbiórki do inwestora - Pana J. K.. Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, pełnomocnik skarżących wskazuje, że zasadą jest, iż Sąd I instancji w toku rozpoznawania sprawy powinien dokonać jej kompleksowej oceny pod kątem zgodności działania organu administracji z prawem. Sąd ten winien więc zbadać czy ocena dokonana przez organ zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego była prawidłowa i uzasadnia twierdzenie, że decyzja ta jest zgodna z prawem. Organ jest bowiem zobowiązany do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zasada prawdy obiektywnej nakłada więc na organy obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy pod względem faktycznym i prawnym w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. Następnie organ dokonuje oceny dowodów. Aby jednak ocena ta była swobodna, a nie dowolna organ winien m.in. przeprowadzić takie rozumowanie, w wyniku którego ustali okoliczności faktyczne zgodne z zasadami logiki. W niniejszej sprawie organ ustalił, że "inwestor wykonał budynki inne niż określone w zgłoszeniu z dnia 22 maja 2010 r., mianowicie budynki dla wykonania których konieczne było uzyskanie decyzji o pozwoleniu na budowę" (str. nr 3 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Pomimo jednak ustalenia w/w okoliczności w niniejszej sprawie organ uznał, iż adresatem decyzji nakazującej rozbiórkę przedmiotowych budynków winni być aktualni właściciele. Wysnucie jednak tak daleko idącego wniosku ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jest niepoprawne logiczne, skoro jednocześnie organ ten ustalił, że inwestor wykonał przedmiotowe budynki bez wymaganego pozwolenia na budowę, a skarżący w momencie nabywania przedmiotowego budynku byli przekonani, iż nabywają nieruchomość zabudowaną ośmioma budynkami bytowo-gospodarczymi (altany bytowe), a nie budynkami mieszkalnymi. W ocenie skarżących mając na uwadze powyższe uchybienia organu Sąd I instancji nie mógł uznać, że decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. jest zgodna z prawem, a tym samym Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 134 p.p.s.a., w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. które to naruszenie ma istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nie dokonanie przez Sąd I instancji kompleksowej oceny pod kątem zgodności działania organu administracji z prawem i w konsekwencji uznanie przez ten Sąd, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji podczas gdy organ wydając zaskarżoną decyzję w sposób zupełnie dowolny i nie znajdujący oparcia w zasadach logiki ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, czego konsekwencją było skierowanie decyzji o nakazie rozbiórki do aktualnych właścicieli przedmiotowych nieruchomości, pomimo wskazania przez ten organ, iż to inwestor wykonał przedmiotowe budynki bez wymaganego pozwolenia na budowę. Jednocześnie organ swoim działaniem nadużył zaufania do władzy publicznej. Nabycie bowiem nieruchomości już ze stojącymi budynkami oraz wskazanie tych budynków jako budynków (altan) gospodarczo-bytowych nie budziło wątpliwości. Jednak okoliczności, które zostały ujawnione w późniejszym okresie, iż ówczesny sprzedający/inwestor wykonał przedmiotowe budynki bez wymaganego pozwolenia na budowę było dla skarżących wiedzą nabytą po zakupie, którego przecież dokonali w dobrej wierze. Wskazać należy, iż w świetle zaufania działanie organów administracji publicznej zmierzające do "zwyciężenia" obywatela przez wyzyskanie jego błędów nie zasługuję na uwzględnienie i stanowi nadużycie art. 8 kpa. W ocenie skarżących Sąd I instancji naruszył więc również art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 134 p.p.s.a. w z w. z art. 8 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nie dokonanie przez Sąd I instancji kompleksowej oceny pod kątem zgodności działania organu administracji z prawem i w konsekwencji uznanie przez ten Sąd, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji podczas gdy organ nie prowadził postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników - skarżących do władzy publicznej albowiem pomimo tego że inwestor wykonał przedmiotowe budynki bez wymaganego pozwolenia na budowę, a skarżący w momencie nabywania przedmiotowego budynku byli przekonani, iż nabywają nieruchomość zabudowaną ośmioma budynkami bytowo-gospodarczymi (altany bytowe) - a tym samym uzasadnione było przekonanie skarżących, że nie będą ponosić kosztów rozbiórki albowiem w przeciwnym razie stanowiłoby to nieuzasadnione zwolnienie inwestora, który działał bez wymaganego pozwolenia na budowę, od ponoszenia takich kosztów - to organ uznał, iż w niniejszej sprawie adresatem decyzji nakazującej rozbiórkę w/w budynku powinni być skarżący.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna złożona w przedmiotowej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. tj. na naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania, ale wszystkie jej zarzuty sprowadzają się do kwestionowania adresata decyzji rozbiórkowej. Co do zasady to w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego. Ponieważ trzy zarzuty dotyczą tego, że to nie do skarżących kasacyjnie powinna być kierowana decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. (znak sprawy [...]) w przedmiocie nakazania m.in. skarżącym rozbiórki budynku mieszkalnego oznaczonego na załączniku do tej decyzji jako nr 6, wybudowanego na działce nr [...] w miejscowości W. (gm. D.) bez wymaganego pozwolenia na budowę będą one rozpoznane łącznie.
Jako błędnie skonstruowany należało uznać zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 8 k.p.a. "mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nie dokonanie przez Sąd I instancji kompleksowej oceny pod kątem zgodności działania organu administracji z prawem i w konsekwencji uznanie przez ten Sąd, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji...". Wskazany przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a oraz art.145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a (zarzut z punktu 1 skargi) nie mógł być naruszony przez sąd I instancji gdyż nie stanowił on podstawy orzekania. Sąd wojewódzki oddalił skargi na podstawie art.151 p.p.s.a i wbrew zarzutom przeprowadził wnikliwą i kompleksową kontrolę zaskarżonej decyzji. Podkreślić także należy, że niezrozumiałym jest, na tle niniejszej sprawy, przywoływanie przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy", o jakim mowa we wskazanym przepisie oznacza bowiem jedynie to, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym, jak również stwierdzić np. nieważność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jego uchylenie. Zakresem rozpoznania sądu stają się więc wszystkie czynności i akty wydane w danej sprawie administracyjnej, niezależnie od tego, w jakim stadium postępowania i w jakim trybie, zostały podjęte. W niniejszym przypadku z całą pewnością Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli przedmiotowej sprawy, w jej granicach, mając na uwadze, że nie jest on związany ani zarzutami, ani podstawą prawną. Przy czym wskazać należy, że strona nie wyjaśniła, poza jego wskazaniem, w czym upatruje, mając na uwadze dyspozycję ww. przepisu, jego naruszenia w niniejszej sprawie. W przedmiotowej sprawie to, że 8 budynków, co do których wydano nakaz rozbiórki jest samowolą budowlaną ani to, że zrealizowana zabudowa nie da się pogodzić z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie jest kwestionowane, prawidłowo zatem organy prowadziły postępowanie w trybie art. 48 prawa budowlanego. Słusznie przyjął sąd wojewódzki za organem nadzoru budowlanego II instancji, że skoro z aktu notarialnego z 29 stycznia 2015 r. nr Repertorium A. [...] wynika, że dokonano podziału nieruchomości do użytkowania zgodnie z załącznikiem do aktu notarialnego to każdy ze współwłaścicieli nieruchomości nr [...] może być zobowiązany jedynie do rozbiórki obiektu znajdującego się na tej części nieruchomości, co do której zakupił udziały i co do którego przysługuje mu prawo wyłącznego użytkowania. J. i E. S. przysługuje prawo wyłącznego korzystania z budynku oznaczonego numerem 6. Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej (jest to jedyna istota sporu w sprawie) wskazują, że decyzja winna być kierowana do J. K. jako sprawcy samowoli. Adresata decyzji rozbiórkowej wskazuje wyraźnie art. 52 prawa budowlanego stanowiąc - inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany na swój koszt dokonać czynności nakazanych w decyzji, o której mowa w art. 48, art. 49b, art. 50a oraz art. 51. Ustawodawca nie wprowadza w tym przepisie sztywnej hierarchii osób do których kierowana ma być taka decyzja. To w orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, że kolejność wyliczenia podmiotów nie jest przypadkowa, a zatem adresatem obowiązku wynikającego z art. 48 prawa budowlanego powinien być na ogół inwestor, ale taki który posiada prawo dysponowania nieruchomością na cele budowlane lub jest jej właścicielem (vide wyroki NSA: sygn. akt. II OSK714/16 z 6 grudnia 2017r., II OSK2324/15 z 16 maja 2017r., II OSK 704/15 z 14 grudnia 2016r.). Wskazany wyżej przepis wprost pozwala na nałożenie obowiązku na aktualnego właściciela działki. Nie można zgodzić się ze skarżącymi kasacyjnie, że orzecznictwo sądowe jest sprzeczne co do interpretacji art. 52 prawa budowlanego. Podkreślić należy, że wybór adresata decyzji ze wskazanej regulacji zależy zawsze od okoliczności konkretnej sprawy. W doktrynie jak i orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, że jeżeli inwestor po dokonaniu samowoli utraci prawo do gruntu, a więc i uprawnienie do wykonania decyzji rozbiórkowej to właściwe organy mają obowiązek obciążenia wykonaniem nakazu rozbiórki aktualnego właściciela nieruchomości (np. wyrok NSA z 26 marca 2018r. sygn. akt II OSK 2446/17). Już tylko na marginesie stwierdzić należy, że powołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrok NSA z 23 lipca 2009 r. ze sprawy II OSK 1234/08 jako "ugruntowane stanowisko judykatury" dotyczy zupełnie innego stanu faktycznego. We wskazanej sprawie sąd wyjaśnił, że "w pewnych okolicznościach nakaz rozbiórki może zostać skierowany również do inwestora, który nie jest właścicielem nieruchomości, na której zrealizowano obiekt budowlany". Dotyczyło to sytuacji, kiedy nieustalone było prawo własności nieruchomości na której posadowiony był budynek podlegający rozbiórce gdyż toczyła się sprawa o zasiedzenie. Odnosząc się do kwestii wprowadzenia w błąd E. i J. S. przy zakupie przedmiotowego budynku to są to ewentualne roszczenia cywilne, które mogą być dochodzone przed sądem powszechnym. Mając zatem na uwadze, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło