III SA/Po 263/16

Dnia 6 lipca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] lutego 2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia M. C. (dalej: "strona") na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...], [...], w przedmiocie odmowy umorzenia w części postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W piśmie z dnia [...] lipca 2015 r. strona wystąpiła o umorzenie postępowania egzekucyjnego w części w jakiej prowadzone jest ono na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...] wystawionych dnia [...] września 1998 r., [...] wystawionego dnia [...] października 1998 r., [...] wystawionego dnia [...] listopada 1998 r., [...] wystawionego dnia [...] grudnia 1998 r., oraz [...], [...] wystawionych dnia [...] lipca 1999 r. - przez II Inspektorat Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. (obecnie II Oddział ZUS w P.), obejmujących należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. wystąpił do wierzyciela z prośbą o wypowiedzenie się w przedmiocie istnienia egzekwowanego obowiązku wynikającego z powyższych tytułów wykonawczych. Wierzyciel pismem z dnia [...] listopada 2015 r. wskazał, że egzekwowany obowiązek istnieje i jest wymagalny. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. odmówił stronie umorzenia postępowania egzekucyjnego we wnioskowanym zakresie. Organ I instancji wskazał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucję skierowano do różnych składników majątku zobowiązanego. Dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, zajęcia ruchomości oraz zajęcia przysługującego zobowiązanemu świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Kwoty uzyskane dotychczas w wyniku zastosowania rzeczonych środków egzekucyjnych zostały rozliczone na poczet powstałych w toku egzekucji kosztów egzekucyjnych oraz należności objętych tytułami wykonawczymi przez różnych wierzycieli, zgodnie z kolejnością zaspokajania wskazaną w art. 115 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny na przestrzeni wielu lat prowadził bowiem egzekucję wobec strony na podstawie tytułów wykonawczych kilku wierzycieli, których należności są zaspokajane w tej samej kategorii co należności ZUS. Zdaniem organu I instancji w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego, w tym podniesione we wniosku przesłanki z art. 59 § 1 pkt. 1 i 3 ustawy. W zażaleniu na postanowienie pierwszoinstancyjne strona wniosła o jego uchylenie wskazując na konieczność zbadania kwestii przeznaczenia środków pieniężnych uzyskanych w toku egzekucji na pokrycie zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi z wniosku. Żalący się podniósł jednocześnie, że postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało przeprowadzone bez jego udziału. Dyrektor Izby Skarbowej, utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji, podzielił stanowisko o braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podkreślając znaczenie zajętego w tej sprawie stanowiska wierzyciela. Organ ten wskazał także, że wbrew twierdzeniom strony nie doszło w dniu [...] lutego 2001 r. do licytacji ruchomości, jako że dłużnik zobowiązał się do uiszczenia w terminie całości dochodzonego egzekucyjnie roszczenia. Dokonano więc pobrań egzekucyjnych od zobowiązanego w dniach [...] oraz [...] lutego 2001 r. na łączną kwotę [...]zł. Finalnie do sprzedaży egzekucyjnej omawianych ruchomości doszło w 2012 roku. Powyższe kwestie były już stronie wyjaśniane. Podobnie była już poddana analizie w latach 2006-2007 i przedstawiana na bieżąco stronie kwestia prawidłowości zarachowania przekazanych przez [...] środków pieniężnych. Wszystkie uzyskane przez organ środki rozliczane były zgodnie ze wskazaną w art. 115 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji kolejnością zaspokojenia. Organ II instancji podniósł przy tym, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie przywołanego przepisu następuje tylko wówczas, gdy obowiązek zostanie wykonany przez wszczęciem postępowania egzekucyjnego, co w sprawie nie miało miejsca. Jednocześnie organ ten nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 3 ustawy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia je poprzedzającego, skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych potwierdzających uregulowanie należności za sporny okres, a także art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez pozbawienie strony udziału w każdym stadium postępowania, uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, zwłaszcza przez organ I instancji. Uzasadniając skargę strona podniosła, że organ błędnie wskazał rodzaj należności podając nieistniejące w 1998 roku składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zdaniem skarżącego w sprawie został uwzględniony wyłącznie interes państwa, a jego twierdzenia i wnioski zostały zaocznie oddalone. Skarżący został przy tym pozbawiony możliwości zapoznania się z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Uniemożliwiono mu złożenie końcowego oświadczenia i wniosków, przeprowadzenia weryfikacji posiadanej dokumentacji, zwłaszcza tej sporządzonej przez poborców skarbowych w lutym 2001 roku. W dalszej części skargi ponownie odwołał się do zaistniałego w jego ocenie nieprawidłowego podziału uzyskanych przez organ egzekucyjny środków, w tym tych wynikających z licytacji ruchomości, przekazanych poborcom skarbowym przez M. [...] i T. C., a także pochodzących od [...] z zajętego rachunku bankowego. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2016 r. nie narusza prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu, który uzasadniałby jego wyeliminowanie z obrotu prawnego stosownie do regulacji art. 145 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). W pierwszej kolejności należy zauważyć, że organ egzekucyjny, zgodnie z wnioskiem skarżącego, przedmiotem rozstrzygania na gruncie kontrolowanej sprawy uczynił kwestię umorzenia postępowania egzekucyjnego w części w jakiej jest ono prowadzone wobec skarżącego na podstawie wyszczególnionych we wniosku tytułów wykonawczych. Problematyka umorzenia postępowania egzekucyjnego uregulowana została z kolei w art. 59 ustawy z dnia [...] czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), który w § 1 przewiduje, iż postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Skarżący we wniosku powołał się przy tym na podstawę wynikającą z przywołanego powyżej art. 59 § 1 pkt. 1 i pkt. 3 u.p.e.a., zwracając zwłaszcza uwagę na kwestię nieprawidłowego zarachowania przez organ egzekucyjny uzyskanych w toku postępowania egzekucyjnego środków pieniężnych celem realizacji zobowiązań objętych rzeczonymi tytułami wykonawczymi. Argumentacja przedstawiona w tym zakresie była podtrzymywana przez skarżącego także w dalszym toku postępowania i podniesiona została również przed tut. Sądem. Skarżący nie zauważa jednakże, że problematyka związana z rozliczeniem wyegzekwowanych kwot pieniężnych nie wpisuje się w żadną z podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego i jego stanowisko w tym względzie - na gruncie kontrolowanej sprawy - musi być uznane za chybione. Podkreślenia zwłaszcza wymaga to, że art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. wprost odnosi się do sytuacji wykonania obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a nie jego przymusowego wykonania na skutek zastosowanych przez organ środków egzekucyjnych już w toku tegoż postępowania. Odmiennemu rozumieniu omawianej regulacji przeczy nie tylko jej literalne brzmienie, lecz także rozwiązanie przyjęte w art. 60 § 1 zd. 1 u.p.e.a., zgodnie z którym umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a., powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Stanowisko skarżącego koncentruje się natomiast na regulacji art. 115 u.p.e.a., która w kontrolowanej sprawie – w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - nie znajdowała zastosowania. Co więcej, podkreślić w tym miejscu trzeba, że podział kwoty uzyskanej z egzekucji jest czynnością egzekucyjną, na którą zobowiązanemu służy skarga zgodnie z art. 54 u.p.e.a. (wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 142/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Także z powyższego powodu nie jest dopuszczalne, aby ów czynność była kwestionowana przez zobowiązanego w ramach innych, przysługujących mu w ramach egzekucji administracyjnej, środków prawnych. Nie jest natomiast rolą Sądu w niniejszej sprawie kontrolowanie tego, czy skarżący w toku postępowania egzekucyjnego o środkach tych był prawidłowo informowany. W tych okolicznościach za bezzasadny uznać trzeba zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: "K.p.a.), które stosownie do art. 18 u.p.e.a. znajdują odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Stawiając ten zarzut skarżący powołuje się na okoliczności pozostające bez istotnego wpływu na wynik kontrolowanej sprawy. Bez znaczenia pozostaje przy tym także błędne określenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia rodzaju składek objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi. Nie mógł odnieść zamierzonego skutku również zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a., zwłaszcza jeżeli zważy się, że podniesiony w ramach tego zarzutu przez skarżącego obowiązek umożliwienia mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, odnosi się do etapu postępowania - przed wydaniem decyzji - a skarżony akt nie tylko nie został wydany w tej formie, lecz nadto rozstrzyga wyłącznie kwestię procesową. Skarżący nie wskazał zresztą istotnych okoliczności, na które miałoby mieć wpływ uchybienie art. 10 § 1 K.p.a. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skargi.