III SA/Wa 1256/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Waldemar Śledzik, sędzia WSA Jarosław Trelka, Protokolant starszy referent Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi E. B. na zmianę interpretacji indywidualnej Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie przepisów ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) zasądza od Ministra Finansów na rzecz E. B. kwotę 440 zł (słownie: czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Finansów zmienił swoją wcześniejszą interpretację indywidualną z [...] grudnia 2010 r. i uznał za nieprawidłowe stanowisko Skarżącej E.B. w zakresie obowiązku przedkładania pełnomocnictwa. Przypomniał, że w swoim wniosku o wydanie tej interpretacji Skarżąca wskazała, iż otrzymuje od podatników pełnomocnictwa, które zgodnie ze swoją treścią upoważniają do reprezentowania i występowania wobec organów podatkowych w tym do składania wszelkich deklaracji, oświadczeń, wniosków i zgłoszeń; odbioru i kwitowania dokumentów oraz korespondencji w imieniu mocodawcy. Pełnomocnictwa zawierające powyższą klauzulę zostają opłacone i złożone w urzędzie skarbowym. Pomimo tego, urząd skarbowy dla każdego wydania zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach żąda złożenia przez Skarżącą odrębnego pełnomocnictwa. W związku z powyższym Skarżąca zapytała czy składając wnioski o wydanie takiego zaświadczenia musi każdorazowo legitymować się odrębnym pełnomocnictwem i składać je po raz kolejny w organie podatkowym. Odwołując się m. in. do przepisów art. 80a, art. 137 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. zwanej dalej "O.p"), Skarżąca wskazała, że Ordynacja podatkowa przewiduje możliwość działania w ramach tzw. pełnomocnictwa stałego, a zatem wystarczy jednokrotnie złożyć pełnomocnictwo, na mocy którego można wielokrotnie dokonywać pewnych czynności do momentu odwołania pełnomocnictwa. W rezultacie Skarżąca jako pełnomocnik może na mocy treści jednego pełnomocnictwa dokonywać wielu czynności przed organem podatkowym, w tym również wielokrotnie żądać i odbierać zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach, jeżeli pełnomocnictwo zawiera takie zapisy. W interpretacji indywidualnej z [...] grudnia 2010 r. Minister Finansów uznał stanowisko Skarżącej za prawidłowe. Następnie stwierdził nieprawidłowość tej interpretacji. Zauważył, że wniosek o wydanie zaświadczenia wszczyna postępowanie w tej sprawie. Postępowanie to kończy się wydaniem aktu administracyjnego, jakim jest zaświadczenie lub postanowienie o odmowie jego wydania. Wniosek o wydanie zaświadczenia jest więc rozpatrywany w postępowaniu podatkowym. W postępowaniu tym ma odpowiednie zastosowanie art. 137 O.p. Z przepisu tego wynika, że osoba, która zamierza występować w postępowaniu jako pełnomocnik strony, musi złożyć do akt konkretnej sprawy pełnomocnictwo lub jego odpis. W aktach zawsze musi być bowiem dokument, z którego wynika umocowanie do działania, w konkretnej sprawie, w imieniu strony. W postępowaniu podatkowym akta zakłada się od chwili wszczęcia tego postępowania. Oznacza to, że pełnomocnik może reprezentować stronę w tym postępowaniu dopiero po jego wszczęciu. Minister Finansów podkreślił, że takie rozumienie przepisu art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej zostało ukształtowane przez orzecznictwo sądów administracyjnych. W efekcie stwierdził, że w opisanej przez Skarżącą sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o wydanie zaświadczenia jest reprezentowana przez pełnomocnika, to do wniosku o wydanie zaświadczenia powinno być załączone pełnomocnictwo lub urzędowo poświadczony jego odpis. Skarżąca wezwała Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa, a gdy ten podtrzymał swoje stanowisko, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzuciła naruszenie art. 136, art. 137 § 3 i 4, art. 121 § 1, art. 306b § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 98-109 Kodeksu cywilnego. Na tej podstawie wniosła m. in. o uchylenie zmiany interpretacji indywidualnej w całości, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że stanowisko Ministra Finansów nie ma oparcia w przepisach, a przede wszystkim godzi w prawo strony do bycia zastępowaną przez pełnomocnika. Zwróciła uwagę, że w art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej mowa jest o aktach. Przepis ten nie precyzuje zatem, że chodzi o "akta sprawy" czy "akta postępowania". Skarżąca podkreśliła także, że nie można utożsamiać pojęć "sprawa" i "postępowanie". W rezultacie błędne jest żądanie przedkładania pełnomocnictwa do każdej założonej "teczki" w sytuacji, gdy sprawa jest jedna. Zawsze obok postępowania głównego mogą wystąpić postępowania uboczne, np. zabezpieczające, o przywrócenie terminu. Tak samo wywiązując się ze swoich obowiązków podatkowych, strona jest zainteresowana potwierdzeniem, że nie posiada zaległości w podatkach. Sprawa jest jedna. Zjawisko mnożenia postępowań nie ma uzasadnienia. Skarżąca zauważyła, że wszystkie cytaty z orzeczeń przywołane w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa nie dotyczą wydawania zaświadczeń o niezaleganiu w podatkach. Cele zaświadczenia są całkowicie odmienne niż cele postępowania, które rozstrzyga sprawę co do istoty. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie z 3 stycznia 2014 r. Skarżąca wskazała, że nie było w niniejszej sprawie podstaw do zmiany interpretacji. Minister Finansów nie powołał się bowiem na orzecznictwo sądów dotyczące składania pełnomocnictwa wraz z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Sąd przyznając rację stronie skarżącej miał na uwadze przede wszystkim stan faktyczny przedstawiony we wniosku i pytanie, które korespondowało z tym stanem faktycznym. Strona wskazała bowiem, że otrzymuje od podatników pełnomocnictwa, które upoważniają ją do reprezentowania i występowania wobec organów podatkowych, w tym do składania wszelkich deklaracji, oświadczeń, wniosków i zgłoszeń; odbioru i kwitowania dokumentów oraz korespondencji w imieniu mocodawcy. Pełnomocnictwa zawierające powyższą klauzulę zostają opłacone i złożone w urzędzie skarbowym. W związku z powyższym Skarżąca zapytała czy składając wnioski o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach musi każdorazowo legitymować się odrębnym pełnomocnictwem. Minister Finansów w zmienionej interpretacji stwierdził, że każdorazowo składając wniosek o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu strona musi składać razem z wnioskiem pełnomocnictwo lub poświadczony odpis pełnomocnictwa. Przechodząc do meritum, nie ulega wątpliwości, że do wydawania zaświadczeń, o których mowa w dziale VIIIa O.p., zgodnie z art. 306k O.p. stosuje się odpowiednio przepisy z rozdziału 3 działu IV O.p., w tym między innymi przepis art. 137 § 3 O.p. W myśl tej regulacji prawnej w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2010 r., pełnomocnik dołącza do akt (również akt w sprawie zaświadczenia o niezaleganiu) oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Nie mniej jednak, mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie z sytuacją, kiedy organ podatkowy jest w posiadaniu pełnomocnictwa, którego zakres nie budzi wątpliwości i pełnomocnik każdorazowo wskazuje, że działa na podstawie tego właśnie złożonego pełnomocnictwa. W takiej sytuacji niezasadnie Minister Finansów uznał, iż tę wolę można uzewnętrznić tylko poprzez złożenie oryginału albo uwierzytelnionej kopii pełnomocnictwa. Wolę taką można bowiem wyrazić w każdy sposób, jaki dopuszcza prawo cywilne, jeśli tylko w konkretnych okolicznościach faktycznych wola ta zostaje zamanifestowana dostatecznie jasno i wyraźnie. Zatem wobec niewątpliwego, obiektywnego faktu udzielenia pełnomocnictwa dla skarżącej do działania w imieniu podatnika w określonym zakresie konieczna jest ocena, czy ten pełnomocnik wyraził wobec naczelnika urzędu skarbowego wolę skorzystania z udzielonego pełnomocnictwa w konkretnej sprawie o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu. Otóż w tym zakresie, także udzielić należy odpowiedzi pozytywnej – Skarżąca jako pełnomocnik podatnika jednoznacznie, wskazuje na istniejące już w organie pełnomocnictwo a zatem powołuje się wobec organu podatkowego na udzielone pełnomocnictwo i na jego podstawie składa wniosek o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu. Nie ma zatem wątpliwości, że pełnomocnik zamanifestował wobec naczelnika zamiar skorzystania w tym konkretnym postępowaniu z udzielonego mu pełnomocnictwa. W ocenie Sądu, jeśli pełnomocnik zamanifestował swoją wolę skorzystania z pełnomocnictwa, a pełnomocnictwo takie pozostaje w dyspozycji organu jako złożone w jakiejkolwiek innej sprawie (notoria urzędowe), to niedopuszczalnym, skrajnym formalizmem byłoby sprowadzenie art. 137 § 1 zdanie pierwsze Ordynacji podatkowej do technicznego aktu "dołączenia" do akt postępowania takiego pełnomocnictwa po raz kolejny. Istotą art. 137 § 3 O.p nie jest materialna, techniczna czynność przedłożenia dokumentu, lecz ocena, czy w konkretnej sprawie działa skutecznie ustanowiony pełnomocnik. Wyraz "dołącza" użyty w art. 137 § 3 Ordynacji interpretować należy przede wszystkim jako obowiązek wykazania, że danej osobie zostało udzielone pełnomocnictwo, a także obowiązek jednoznacznego oświadczenia, że w konkretnej sprawie pełnomocnik zamierza skorzystać z tego pełnomocnictwa. Jedynie wtedy, gdy organ ma wątpliwości co do faktu udzielenia pełnomocnictwa, możliwa i konieczna jest literalna wykładnia tego wyrazu "dołącza" i zażądanie od osoby powołującej się na swój status pełnomocnika samego dokumentu pełnomocnictwa. Powyższy pogląd został podzielony w wyroku o sygn. akt II FSK 1372/10 z 2011.12.22., z którym Sąd się zgadza. Poza tym, zdaniem Sądu, niniejsza interpretacja pomija też inny kontekst a mianowicie tendencje ustawodawcy polegającą na tworzenie norm prawnych ułatwiających prowadzenie przedsiębiorcom działalności gospodarczej a właściwie trend odformalizowania procedur tam gdzie one nie przystają do rzeczywistości ekonomicznej, a wręcz w nieuzasadniony sposób utrudniają prowadzenie takiej działalności gospodarczej. Zgodnie z tym, co Minister Finansów w niniejszej sprawie uznał, pełnomocnik każdorazowo musiałby udać się do mocodawcy albo notariusza tylko po to, aby dostarczyć fizycznie oryginał lub poświadczoną za zgodność kopię, żeby złożyć wniosek o kolejne zaświadczenie, które bardzo często potrzebne jest do bieżącego okazania innym podmiotom czy też urzędom na daną chwilę, że podatnik nie posiada zaległości. To wymaga czasu, który podmiot powinien poświęcić na wykonywanie działalności gospodarczej a nie biurokracji. Jeszcze raz należy podkreślić, że sprawa dotyczy złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia. Natomiast powoływane przez Ministra Finansów wyroki dotyczyły postępowań podatkowych, egzekucyjnych w konkretnych okolicznościach spraw. Okoliczności tej sprawy były odmienne. Poprzez powyższe stwierdzenia Sąd nie bagatelizuje doniosłego faktu w postępowaniu jakim jest udzielenie pełnomocnictwa przez mocodawcę. Oczywiście nie jest obojętne z punktu widzenia procedury podatkowej, kto występuje w postępowaniu - pełnomocnik czy podatnik. Z tym, że okoliczności niniejszej sprawy nie nasuwały wątpliwości, że pełnomocnik i zakres udzielonego pełnomocnictwa dawały mu prawo do składania kolejnych wniosków o wydanie zaświadczeń o niezaleganiu czy też istniejących zaległościach. Chodziło o to tylko czy organ wiedząc o istniejącym pełnomocnictwie, na które składający wniosek o niezaleganiu powołuje się, może żądać od niego dołączenia do wniosku kolejnego pełnomocnictwa czy też poświadczenia za zgodność z oryginałem istniejącego. Odpowiadając na to pytanie Są stwierdził, że wystarczy powołać się składając wniosek o niezaleganiu na istniejące pełnomocnictwo. Ponadto, Sąd nie rozważał w niniejszej sprawie kwestii obowiązku zapłaty opłaty skarbowej od faktu każdorazowego powołania się na istniejące pełnomocnictwo, bowiem to nie było przedmiotem sprawy. Reasumując, interpretacja z dnia [...] grudnia 2010 r. jest prawidłowa. Natomiast zaskarżona zmiana interpretacji jest nieprawidłowa, z powodów wskazanych powyżej w uzasadnieniu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 146 § 1 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270), orzeczono jak w sentencji.