II FSK 651/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA (del.) Zbigniew Romała (sprawozdawca), Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. S. A. z siedzibą w G. (obecnie A S. A. z siedzibą w W.) od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 828/16 w sprawie ze skargi B. S. A. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 4 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchla zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 4 maja 2016 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 16 marca 2016 r. o numerze [...] 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz A. S. A. z siedzibą w W. kwotę 1157 (słownie: tysiąc sto pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 828/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B. S.A. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 4 maja 2016 r. w przedmiocie określenia nieprzekazanej przez dłużnika kwoty zajętej wierzytelności. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej: "Naczelnik", "organ egzekucyjny", "organ pierwszej instancji") na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] do majątku T. P. (dalej: "zobowiązany") organ egzekucyjny wystawił w dniu 24 października 2013 r. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Zawiadomienie to doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. B.S.A. z siedzibą w G. (dalej: "Bank", "skarżący") w dniu 28 października 2013 r., zaś zobowiązanemu w dniu 5 listopada 2013 r. Pismem z dnia 8 listopada 2013 r. Bank poinformował organ egzekucyjny, że saldo rachunku zobowiązanego jest niewystarczające do rozpoczęcia realizacji zawiadomienia o zajęciu (kwota środków zgromadzonych na zajętym rachunku jest mniejsza od minimalnej kwoty potrzebnej Bankowi do rozpoczęcia realizacji zajęcia, uwzględniając należne Bankowi opłaty oraz prowizje). Jednocześnie Bank wskazał, że rozpoczął monitoring wpływów na ww. rachunek w celu kompletnej realizacji zajęcia. Pismem z dnia 12 października 2015 r. organ egzekucyjny, na podstawie art. 36 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.) - dalej: "u.p.e.a.", wezwał Bank do przekazania informacji o operacjach pieniężnych uznających na rachunku bankowym zobowiązanego za okres od października 2013 r. do października 2015 r., saldzie początkowym i końcowym w tym samym okresie, wysokości kwoty wolnej od zajęcia na dzień przyjęcia do realizacji zajęcia egzekucyjnego oraz o stanie konta w chwili przyjęcia do realizacji zajęcia. W odpowiedzi Bank przesłał wykaz uznań na rachunku zobowiązanego, z którego wynikało, że od 28 października 2013 r. do 12 listopada 2013 r. na konto zobowiązanego wpłynęło 7 przelewów o łącznej wartości 331.820 zł; saldo na rachunku na dzień 28 października 2013 r. wynosiło 107,77 zł, zaś na dzień 9 października 2015 r. 611,89 zł. Bank poinformował ponadto, że rachunek jest kontem prowadzonym dla działalności gospodarczej zobowiązanego, nie przysługuje mu zatem przywilej kwoty wolnej od zajęć egzekucyjnych. Pismem z dnia 26 stycznia 2016 r. organ egzekucyjny wezwał Bank do przekazania pełnej informacji o wszystkich operacjach pieniężnych na rachunku bankowym zobowiązanego za okres od października 2013 r. do stycznia 2016 r., o saldzie początkowym i końcowym w dniach 28 października 2013 r. i 25 stycznia 2016 r. Wezwano również Bank do wskazania przyczyn braku realizacji zajęcia z dnia 24 października 2013 r. oraz osoby odpowiedzialnej za brak realizacji zajęcia. W odpowiedzi Bank przekazał żądane przez organ egzekucyjny informacje w zakresie historii rachunku zobowiązanego. W piśmie z dnia 8 lutego 2016 r. skazano, że na dzień 28 października 2013 r. saldo początkowe wynosiło 187,77 zł, a końcowe 107,77 zł, z kolei na dzień 25 stycznia 2016 r. saldo początkowe i końcowe wynosiło 596,89 zł. Bank wyjaśnił również, że zajęcie rachunku zostało dokonane dopiero w dniu 8 listopada 2013 r. z powodów technicznych i organizacyjnych związanych z ogromnym napływem pism dotyczących zajęć, a jako osobę odpowiedzialną za ten stan rzeczy wskazano M.H.. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2016 r. organ egzekucyjny, na podstawie art. 168e u.p.e.a., nałożył na M. H. (jako wskazaną przez Bank osobę odpowiedzialną u dłużnika zajętej wierzytelności za realizację zajęć rachunków bankowych na dzień 28 października 2013 r.) karę pieniężną w kwocie 3.800 zł za niewykonanie obowiązku wynikającego z art. 80 § 1 u.p.e.a. i utrudnienie w ten sposób prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego. Z kolei postanowieniem z dnia 16 marca 2016 r. Naczelnik, na podstawie art. 91, art. 71a § 9 i art. 71b u.p.e.a., określił wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności (Bank) na rzecz organu egzekucyjnego kwoty 110.634,31 zł wraz z należnymi odsetkami z tytułu zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności. W wyniku wniesionego na powyższe rozstrzygnięcie zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach (dalej: "Dyrektor", "organ odwoławczy") postanowieniem z dnia 4 maja 2016 r. utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., niezbędne jest, aby dłużnik zajętej wierzytelności uchylał się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, a uchylenie to było "bezpodstawne". Ponadto przed wydaniem takiego postanowienia konieczne jest przeprowadzenie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych wskazanych w art. 71a § 1 u.p.e.a., chyba że materiał dowodowy sprawy pozwala na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności. Podkreślono, że w przypadku dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, u którego możliwość przeprowadzenia ww. kontroli jest ustawowo wyłączona (art. 71a § 1 u.p.e.a), wystarczające jest zgromadzenie w sprawie materiału dowodowego, o którym mowa wyżej, by móc wydać postanowienie w oparciu o art. 71a § 9 tej ustawy. Odwołując się do orzecznictwa wskazano, że nie mogło być celem racjonalnego ustawodawcy uniemożliwienie organowi egzekucyjnemu wydania w stosunku do banku jako dłużnika zajętej wierzytelności postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty; żaden przepis nie zawiera wprost zakazu wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty - skierowanego do banku jako dłużnika zajętej wierzytelności. Dyrektor podał, że w sprawie nie jest sporne to, czy Bank nie przekazał organowi egzekucyjnemu kwoty wynikającej z zajęcia rachunku bankowego z dnia 24 października 2013 r. Kwota ta bezsprzecznie znajdowała się na rachunku bankowym zobowiązanego po dacie jego zajęcia w dniu 28 października 2013 r., a dalszy jej transfer z tego rachunku nastąpił nie na konto organu egzekucyjnego, lecz na rzecz innych podmiotów. Zaznaczono, że Bank nie kwestionuje tych okoliczności, przyznając się do ich zaistnienia w piśmie z dnia 8 lutego 2016 r., stwierdzając, że nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku i z jego winy zajęcie rachunku nastąpiło dopiero w dniu 8 listopada 2013 r. Nie odwołano się również od postanowienia z dnia 25 lutego 2016 r., którym nałożono na M. H. karę (uiszczoną w dniu 9 marca 2016 r.). Organ odwoławczy podniósł, że kwestią sporną jest natomiast to, czy mimo zaistnienia ww. okoliczności, wydanie zaskarżonego postanowienia było w ogóle uprawnione, ze względu na brak przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności oraz brak przesłanki bezpodstawnego uchylania się przez Bank od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Dyrektor wskazał, że art. 71a § 1 u.p.e.a. wyłącza banki spod kontroli prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego. Nie było (i nie jest) zatem ani wymagane, ani prawnie możliwe przeprowadzenie przedmiotowej kontroli w Banku odnośnie do realizacji zajęcia dokonanego zawiadomieniem z dnia 24 października 2013 r. W sytuacji, gdy dłużnikiem zajętej wierzytelności jest bank, wystarczające jest zebranie materiału dowodowego, z uwzględnieniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 18 u.p.e.a. pozwalającego na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego. Odwołując się do judykatury organ odwoławczy podniósł, że użyty w art. 71a § 1 u.p.e.a. zwrot "bezpodstawnie uchyla się" oznacza tyle co "bez podstawy prawnej". Uzasadnieniem dla uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. potrącenie, przedawnienie). W ocenie Dyrektora, zebrany przez organ egzekucyjny materiał dowodowy sprawy, uwzględniający treść przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., pozwalał na stwierdzenie, że w niniejszej sprawie doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego. Wierzytelność została bowiem zajęta pismem z 24 października 2013 r., doręczonym Bankowi 28 października 2013 r., a Bank uznał to zajęcie pismem z 8 listopada 2013 r. Oznacza to, że nie było żadnych podstaw prawnych, aby po 28 października 2013 r. Bank przekazał środki będące na rachunku zobowiązanego jakiemukolwiek innemu podmiotowi niż organ egzekucyjny. A tak się właśnie w niniejszej sprawie stało, gdyż od 28 października do 12 listopada 2013 r. na zajęty rachunek bankowy zobowiązanego wpłynęły przelewy uznające w łącznej wysokości 331.090 zł, a następnie w tych samych dniach z przedmiotowego rachunku Bank zrealizował przelewy na konta i wypłaty do rąk podmiotów niebędących organem egzekucyjnym kwot o łącznej wartości (bez prowizji Banku) 331.159 zł. Zdaniem organu odwoławczego, nie stanowi realizacji zobowiązania, a więc wykonania tego obowiązku prowadzącego w konsekwencji do braku przedmiotu zajętej wierzytelności z uwagi na jego wygaśnięcie, przekazanie przez Bank po 28 października 2013 r. środków z rachunku zobowiązanego podmiotowi (podmiotom) innemu (innym) niż organ egzekucyjny. W ocenie Dyrektora, w przedmiotowej sytuacji nie jest istotne, czy Bank jest lub nie jest dłużnikiem zobowiązanego w dacie wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a, bowiem istota sprawy sprowadza się do faktu, że Bank - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych i mimo uznania zajęcia - nie przekazał do dnia dzisiejszego zajętych przez organ egzekucyjny środków, będących na rachunku zobowiązanego, do organu egzekucyjnego, umożliwiając ich transfer do osób trzecich. Nie można zatem przyjąć, że nie było podstaw do określenia na dzień 16 marca 2016 r. kwoty stanowiącej zajętą wierzytelność, od której przekazania bezpodstawnie uchylał i uchyla się nadal Bank jako dłużnik zajętej wierzytelności z rachunku bankowego. W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje fakt, że sporna kwota nie znajduje się obecnie na rachunku bankowym zobowiązanego. Organ odwoławczy zaakcentował, że w art. 71a § 9 u.p.e.a. ustawodawca za istotne uznał to, czy dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie, czyli bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, uchyla się od wykonania zajęcia. W niniejszej sprawie tak się stało, gdyż Bank bez podstawy prawnej nie przekazał spornej kwoty do organu egzekucyjnego, przyznając ten fakt w korespondencji prowadzonej z organem egzekucyjnym. Podkreślono, że nie mogło być celem racjonalnego ustawodawcy położenie akcentu na czas teraźniejszy ("uchyla się"), użyty w redakcji art. 71a § 9 u.p.e.a., gdyż w dobie komputerów, bankowości elektronicznej i błyskawicznego obrotu pieniądzem w każdej sferze życia, nie tylko bankowej, wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia w dniu, w którym dłużnik zajętej wierzytelności miałby jeszcze nieprzekazaną kwotę "u siebie" (na koncie, w kasie) byłoby praktycznie niemożliwe. Wydanie takiego postanowienia następuje bowiem po przeprowadzeniu kontroli lub zgromadzeniu materiału dowodowego, co wymaga odpowiedniego czasu. Czas ten jest z całą pewnością dłuższy niż realizacja przelewu, wypłaty lub zapłaty przez bank i innych dłużników zajętych wierzytelności, dokonana celem przetransferowania zajętych środków tak, by następnie móc skutecznie kwestionować możliwość wydania postanowienia w oparciu o literalnie czytany art. 71a § 9 u.p.e.a., w którym posłużono się zwrotem "uchyla się", a nie "uchylił się". Zauważono, że organ egzekucyjny, wydając postanowienie w danym dniu, nie ma i nie może mieć wiedzy o tym, czy środki, które zajął, są w tym dniu jeszcze u dłużnika zajętej wierzytelności, czy zostały już przez niego przekazane podmiotowi trzeciemu. Regulacja z art. 71a § 9 u.p.e.a., gdyby stosować ją literalnie, byłaby martwa, co pozostawałoby w sprzeczności z racjonalnością ustawodawcy. Końcowo Dyrektor wskazał, że konieczność zastosowania w rozpatrywanym stanie faktycznym regulacji z art. 71a § 9 u.p.e.a., nie zaś regulacji z art. 168c tej ustawy, wynika z tego, że przepisy te regulują uprawnienia dla dwóch różnych podmiotów. Pierwszy z nich dotyczy bowiem uprawnień wierzyciela, któremu umożliwia się dochodzenie szkody wyrządzonej mu przez dłużnika zajętej wierzytelności poprzez niewykonanie lub nienależyte wykonanie ciążących na nim obowiązków związanych z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego. Z kolei drugi określa uprawnienia przysługujące w zaistniałej sytuacji organowi egzekucyjnemu. W skardze na postanowienie organu odwoławczego Bank, wnosząc o uchylenie zarówno zaskarżonego, jak i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, zarzucił mu naruszenie art. 71a § 1 i 9 u.p.e.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia: 1. w sytuacji, gdy po stronie Banku nie wystąpiła przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, o której mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., w szczególności w dacie wydania zaskarżonego postanowienia oraz w dacie wydania postanowienia przez organ pierwszej instancji Bank nie był dłużnikiem zobowiązanego (dłużnika głównego) w odniesieniu do kwoty wskazanej w treści postanowienia, tj. 110.634,31 zł; 2. pomimo braku przeprowadzenia w sprawie kontroli prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego w trybie art. 71a § 1-7 u.p.e.a., podczas gdy z przepisów tych jednoznacznie wynika, że postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9, może zostać wydane jedynie po przeprowadzeniu takiej kontroli; 3. w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, podczas gdy z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że w stosunku do banku organ egzekucyjny nie może wydać postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono również naruszenie art. 7, art 77 § 1 i art 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. wadliwe ustalenie, że Bank bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy okoliczności sprawy potwierdzają, że Bank nie dopuścił się bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że niedopuszczalne jest wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., w sytuacji, gdy na rachunku bankowym zobowiązanego nie znajdowała się kwota określona postanowieniem wydanym na podstawie tego przepisu. Odwołując się do orzecznictwa podniesiono, że sytuacja faktyczno-prawna, której efektem jest zastosowanie art. 71a § 9 u.p.e.a., nie jest celem samym w sobie, lecz etapem poprzedzającym przymusowe wyegzekwowanie zajętej wierzytelności od jej dłużnika, którym może być także bank, na rzecz organu egzekucyjnego. Przepis ten powinien być jednak interpretowany zgodnie z jego literalnym brzmieniem, co dotyczy w szczególności użytego w czasie teraźniejszym sformułowania "uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności". Wskazuje na to art. 71b u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. W rezultacie, w świetle tych regulacji, aby mogło dojść do ściągnięcia zajętej wierzytelności od jej dłużnika na rzecz organu egzekucyjnego, musi być uprzednio wystawiony względem dłużnika zajętej wierzytelności tytuł wykonawczy na istniejącą na rachunku zajętą wierzytelność. W przeciwnym razie procedura przewidziana w art. 71b u.p.e.a., której celem jest ściągnięcie tej wierzytelności, nie miałaby racji bytu. Zdaniem skarżącego, postanowienie o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., odnosi się do zajętej wierzytelności, która istnieje na rachunku jej dłużnika w dacie wydania tego postanowienia. Jeżeli wierzytelność ta nie istnieje, to bez względu na przyczynę tego stanu rzeczy nie może dojść do wydania ww. postanowienia. Toteż mimo wadliwości postępowania banku, nie można już zasadnie czynić dłużnikowi zajętej wierzytelności zarzutu bezpodstawnego uchylania się od jej przekazania, jeżeli w dacie postanowienia, o którym mowa w art 71a § 9 u.p.e.a., wierzytelność ta nie istniała. Podkreślono, że postanowienie o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., samo przez się nie ma charakteru restrykcyjnego. Wzywając Bank omawianym postanowieniem do uiszczenia kwoty 110.634,31 zł w sytuacji, gdy kwota ta nie znajdowała się już na rachunku Banku, organ egzekucyjny wszedł w kompetencję sądu cywilnego, rozstrzygającego sprawy, o których mowa w art. 168c u.p.e.a. Nawiązując do argumentacji organu odwoławczego, że art. 168c i art. 71a § 9 u.p.e.a. regulują uprawnienia dwóch różnych podmiotów, strona skarżąca zauważyła, że organ prowadzi egzekucję nie dla siebie, lecz dla wierzyciela, tak więc i czynności określone w art. 71a § 9 u.p.e.a. realizuje dla wierzyciela. Autor skargi zwrócił także uwagę, że na gruncie egzekucji cywilnej komornik nie może wydać orzeczenia nakazującego bankowi zapłatę z własnych środków zajętej wierzytelności. Jeżeli bank sprzeniewierzył się obowiązkom wynikającym z zajęcia, to wierzyciel ma prawo dochodzić stosownego odszkodowania, ale tylko w sytuacji, gdy w żaden inny sposób nie może zaspokoić swej wierzytelności. Właśnie w tym celu ustawodawca wprowadził art. 168c u.p.e.a regulujący odpowiedzialność dłużnika zajętej wierzytelności. Dłużnik zajętej wierzytelności, który nie wykonał lub nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki związane z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego wierzytelności lub prawa majątkowego, odpowiada za wyrządzone przez to wierzycielowi szkody na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380 ze zm.) - dalej: "k.c.". Opierając się na poglądach doktryny podniesiono, że przekazanie podczas prowadzonego postępowania egzekucyjnego zajętej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązanemu, wbrew zajęciu egzekucyjnemu, uprawnia organ podatkowy (wierzyciela publicznoprawnego) do wystąpienia na podstawie art. 168c u.p.e.a. na drogę postępowania cywilnego z roszczeniem odszkodowawczym. Jest to zasada obowiązująca w obu postępowaniach (cywilnym i administracyjnym) i należy postulować, aby orzecznictwo sądowe było w tym zakresie jednolite. Nie można bowiem akceptować sytuacji, gdy organ mając do dyspozycji różne środki egzekucyjne ogranicza się tylko do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i nie jest zobowiązany wykazać, że egzekucja z innych składników majątkowych zobowiązanego nie była możliwa. Dyrektor w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wyrokiem z dnia 23 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 828/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA w Gliwicach", "Sąd pierwszej instancji") oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w sprawie nie jest kwestionowane, iż Bank - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych i mimo uznania zajęcia - nie przekazał do dnia dzisiejszego zajętych przez organ egzekucyjny środków, znajdujących się na rachunku zobowiązanego, do organu egzekucyjnego, umożliwiając ich transfer do osób trzecich. Spór koncentruje się wokół dopuszczalności wydania w stanie faktycznym sprawy postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Zdaniem WSA w Gliwicach, wyłączenie banków z zakresu kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego nie wyklucza dopuszczalności wydania wobec nich postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Sąd zauważył, że regulacja ta zawiera w swej treści elementy, które powinny zostać ustalone w wyniku kontroli, aby organ egzekucyjny uzyskał uzasadnienie do wydania postanowienia, o którym mowa w tym przepisie. Kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a., została określona przez ustawodawcę jako uprawnienie organu egzekucyjnego dla zabezpieczenia realizacji celów, jakie zostały określone w postępowaniu egzekucyjnym. Celem tego postępowania jest jedynie ustalenie okoliczności wskazujących, czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od bezpodstawnego przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia. Jeżeli więc cel, dla którego przeprowadzenie kontroli zostało przewidziane, zostaje zrealizowany bez konieczności jej przeprowadzenia, a w szczególności gdy sam dłużnik zajętej wierzytelności informuje organ egzekucyjny o przekazaniu zobowiązanemu ściśle określonej kwoty i jednocześnie wskazuje okoliczności, które doprowadziły do jej przekazania, to można uznać, że nieprzeprowadzenie kontroli, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a., nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia, o jakim mowa w art. 71a § 9 tej ustawy. Odwołując się do judykatury Sąd pierwszej instancji podniósł, że wykładnia językowa art. 71a § 1 i 9 w zw. z art. 1a pkt 3 u.p.e.a. nie sprzeciwia się temu, aby adresatem postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., uczynić bank. Wyłączenie określone w art. 71a § 1 u.p.e.a. dotyczy bowiem jedynie możliwości przeprowadzenia kontroli, co jest uzasadnione ochroną tajemnicy bankowej. Zdaniem Sądu, brak jest jednak wystarczających podstaw, aby banki nie ponosiły skutków bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności. Taka wykładnia wymienionych przepisów stanowiłaby niczym nieusprawiedliwione uprzywilejowanie banków względem innych dłużników zajętych wierzytelności. Za bezpodstawne WSA w Gliwicach uznał twierdzenie strony skarżącej, że wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., jest dopuszczalne tylko do czasu, kiedy na rachunku bankowym dłużnika głównego znajdują się środki pieniężne. W ocenie Sądu, taka wykładnia godziłaby w skuteczność stosowania powszechnego środka egzekucyjnego, jakim jest wymieniona w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. egzekucja z rachunków bankowych. Aprobata stanowiska strony skarżącej prowadzi bowiem do konstatacji, że bank (bez konsekwencji wynikających z art. 71a § 9 u.p.e.a.) może, wbrew uznanemu zajęciu, rozdysponować zajęte środki pieniężne na rzecz innych niż organ egzekucyjny podmiotów, a odpowiedzialność banku z tego tytułu wynika wówczas jedynie z regulacji zawartej w art. 168c u.p.e.a., której dochodzenie wymaga wykazania szkody. W ślad za organem Sąd pierwszej instancji powtórzył, że w dobie powszechnej cyfryzacji, bankowości elektronicznej i błyskawicznego obrotu środkami pieniężnymi w każdej sferze życia, wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia wobec banku w momencie, w którym zajęta wierzytelność pozostawałaby nadal na rachunku bankowym dłużnika głównego, byłoby wielokrotnie niemożliwe. W opinii Sądu, postulowana przez stronę skarżącą stricte językowa wykładnia art. 71a § 9 u.p.e.a., koncentrująca się wyłącznie wokół wyrażenia "uchyla się" (aktualnie - w dacie wydania postanowienia, a nie "uchylił się", bezpodstawnie rozdysponowując całość zajętych środków z rachunku bankowego na rzecz innych podmiotów) prowadziłaby do niedopuszczalnego uprzywilejowania banków. Skoro żaden przepis u.p.e.a. nie zawiera wprost zakazu wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty - skierowanego do banku, jako dłużnika zajętej wierzytelności, to uwzględniać należy aktualne realia wynikające z upowszechnienia bankowości elektronicznej. Podsumowując WSA w Gliwicach podniósł, że dla zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. konieczne jest: zajęcie (w stosownym trybie) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu (co w sprawie bezspornie nastąpiło poprzez zawiadomienie o zajęciu z 24 października 2013 r., doręczone Bankowi 28 października 2013 r., zaś zobowiązanemu 5 listopada 2013 r.) oraz bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, co w niniejszej sprawie zostało przyznane przez Bank w piśmie z 8 lutego 2016 r., w którym wyjaśniono, że zajęcie rachunku zostało dokonane dopiero 8 listopada 2013 r. z powodów technicznych związanych z ogromnym napływem pism dotyczących zajęć. Sąd podkreślił przy tym, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania jej egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). Użyty w art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować zatem jako przesłankę prawną, a nie faktyczną, w związku z czym niedopatrzenie pracownika Banku niewątpliwie nie może świadczyć o tym, że Bank miał podstawy do niezrealizowania zajęcia. Skoro zatem Bank - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych i mimo uznania zajęcia - nie przekazał zajętych przez organ egzekucyjny środków, znajdujących się na rachunku dłużnika, do organu egzekucyjnego, umożliwiając ich transfer do osób trzecich, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., było zasadne. Skargę kasacyjną od ww. wyroku wywiódł A. S.A. z siedzibą w W. (w ramach działalności przejętej od B. S.A. z siedzibą w G. od dnia 4 listopada 2016 r.), reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego W. Z., wnosząc o uchylenie zarówno zaskarżonego wyroku, jak i wydanych w sprawie postanowień oraz zasądzenie na swoją rzecz od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez brak uwzględnienia skargi pomimo tego, że postanowienie organu egzekucyjnego wydane zostało z naruszeniem art. 71a § 9 u.p.e.a., tj. w sytuacji, gdy po stronie Banku nie wystąpiła przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, w szczególności w dacie wydania zaskarżonego postanowienia oraz w dacie wydania postanowienia przez organ pierwszej instancji Bank nie był dłużnikiem posiadacza rachunku w odniesieniu do kwoty wskazanej w treści postanowienia, a prawidłowa ocena powyższego naruszenia przepisów u.p.e.a. winna skutkować uwzględnieniem skargi przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 168c u.p.e.a. poprzez brak uwzględnienia skargi pomimo tego, że zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego wydane zostało z naruszeniem art. 168c u.p.e.a. który to przepis ustala zasady odpowiedzialności (na podstawie przepisów k.c.) dłużnika zajętej wierzytelności za szkody wyrządzone wierzycielowi na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania ciążących na nim obowiązków, o których mowa w art. 69a § 1 u.p.e.a., lub obowiązków związanych z realizacją egzekucyjnego lub zabezpieczającego zajęcia wierzytelności lub prawa majątkowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podtrzymano argumentację zaprezentowaną w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zaakcentowano, że w chwili otrzymania przez Bank postanowień z dnia 16 marca 2016 r. i z dnia 4 maja 2016 r. na rachunku zobowiązanego nie było środków umożliwiających wykonanie zajęcia. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, organ egzekucyjny nie może wydać orzeczenia nakazującego bankowi zapłaty z własnych środków zajętej wierzytelności, nawet jeżeli bank sprzeniewierzył się swym obowiązkom wynikającym z zajęcia. W takiej sytuacji wierzyciel ma prawo dochodzić stosownego odszkodowania, ale tylko w sytuacji, gdy w żaden inny sposób nie może zaspokoić swojej wierzytelności. Właśnie w tym celu ustawodawca wprowadził art. 168c u.p.e.a. regulujący odpowiedzialność dłużnika zajętej wierzytelności. Zarzucono, że wykładnia proponowana przez WSA w Gliwicach w zaskarżonym wyroku różnicuje w sposób nieuprawniony i bez adekwatnej potrzeby sytuację prawną banku w postępowaniu egzekucyjnym cywilnym i administracyjnym. Dyrektor, reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego T. M., w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wnosząc o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Rozpatrując sprawę na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, tj. treścią przytoczonych w niej podstaw kasacyjnych oraz treścią i zakresem zawartego w niej wniosku, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza zatem, że zakres kontroli orzeczenia wydanego w pierwszej instancji wyznacza sama strona wnosząca ten środek zaskarżenia. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego. Na tle przedstawionego stanu faktycznego sprawy błędne jest stanowisko organu egzekucyjnego, zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji, że istnieje możliwość wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., w sytuacji, gdy na rachunku bankowym nie znajdowała się kwota określona postanowieniem wydanym na podstawie tego przepisu. Podzielając zatem zasadność wskazanego w punkcie 1 skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a. należy w pierwszej kolejności wskazać na prymat interpretacji tego przepisu przez pryzmat wykładni językowej. Z uwagi na wysoce ingerencyjny charakter przepisów u.p.e.a. w chronione Konstytucją RP wolności i prawa obywatelskie wspomniany przepis musi być interpretowany, zgodnie z jego literalnym brzmieniem, w sposób ścieśniający, nie zaś rozszerzający. Dopiero gdyby wykładnia językowa dała wynik nie dający się zaakceptować w świetle zasad prawa i chronionych wartości musi być ona wspierana przez wykładnię systemową i funkcjonalną. Jednakże na gruncie omawianego przepisu taka potrzeba nie zachodzi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt II GSK 845/14 (LEX nr 1982679) przepis ten powinien być interpretowany zgodnie z jego literalnym brzmieniem. Dotyczy to w szczególności użytego w czasie teraźniejszym sformułowania zawartego w art. 71a § 9 u.p.e.a. "uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności", które Sąd pierwszej instancji, akceptując stanowisko organów, uznał za równoważne sformułowaniu użytemu w czasie przeszłym - "uchylił się od przekazania zajętej wierzytelności". Tym sposobem Sąd pierwszej nadał mu restrykcyjny charakter, co w realiach sprawy doprowadziło także do naruszenia przepisu art. 168c u.p.e.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sytuacja faktyczno-prawna, której efektem jest zastosowanie art. 71a § 9 u.p.e.a., nie jest celem samym w sobie, lecz etapem poprzedzającym przymusowe wyegzekwowanie zajętej wierzytelności od jej dłużnika, którym może być także bank, na rzecz organu egzekucyjnego. Wskazuje na to art. 71b u.p.e.a., w myśl którego, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. W rezultacie, w świetle powyższych przepisów, aby mogło dojść do ściągnięcia zajętej wierzytelności od jej dłużnika na rzecz organu egzekucyjnego, musi być uprzednio wystawiony względem dłużnika zajętej wierzytelności tytuł wykonawczy na istniejącą na rachunku zajętą wierzytelność. W przeciwnym razie procedura przewidziana w art. 71b u.p.e.a., której celem jest ściągnięcie tej wierzytelności, nie ma racji bytu. Postanowienie o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., odnosi się do zajętej wierzytelności, która istnieje na rachunku jej dłużnika w dacie wydania tego postanowienia. Natomiast, jeżeli wierzytelność ta nie istnieje, to bez względu na przyczynę tego stanu rzeczy, nie może dojść do wydania wspomnianego postanowienia. Zatem nie można już zasadnie czynić dłużnikowi zajętej wierzytelności zarzutu bezpodstawnego uchylania się od jej przekazania, jeżeli w dacie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., wierzytelność ta nie istniała. Reasumując, skoro zatem postanowienie o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., samo przez się nie ma charakteru restrykcyjnego, to organ egzekucyjny nie był upoważniony do wezwania skarżącego Banku do uiszczenia kwoty 110.634,31 zł, w sytuacji gdy kwota ta nie znajdowała się już na rachunku Banku. Podobną argumentację przedstawił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 19 października 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 536/11 (ONSAiWSA 2013, z. 5, poz. 88 i LEX nr 1380711). W ocenie WSA w Bydgoszczy regulacja ta wymaga istnienia wierzytelności. Dłużnik zajętej wierzytelności musi mieć faktyczną możliwość przekazania wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Taka możliwość nie istnieje, jeżeli wierzytelność ta wygasła na skutek jej zapłaty zobowiązanemu, nawet gdy nastąpiło to wbrew zajęciu egzekucyjnemu. Powyższe potwierdza także treść art. 71b u.p.e.a., w którym postanowiono, że jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. Podkreślenia w treści art. 71b u.p.e.a. wymaga to, że na mocy postanowienia z art. 71a § 9 tej ustawy możliwa jest egzekucja zajętej wierzytelności lub jej części. Regulacja ta bowiem wprost stanowi, że "zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej". Warunkiem koniecznym wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty jest istnienie wierzytelności. Do takiej wykładni omawianego przepisu przekonuje treść art. 168c u.p.e.a., z którego wynika, że dłużnik zajętej wierzytelności, który nie wykonał albo nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki związane z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego wierzytelności lub prawa majątkowego, odpowiada za wyrządzone przez to wierzycielowi szkody na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. W przekonaniu Sądu przekazanie zajętej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązanemu wyczerpuje przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w tym artykule. Tym samym, w przypadku przekazania zajętej wierzytelności zobowiązanemu - organowi podatkowemu, który występuje w roli wierzyciela - ze względu na poniesioną szkodę z tytułu nieuprawnionego przekazania wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności przysługuje prawo żądania odszkodowania na podstawie przepisów prawa cywilnego. Potwierdzeniem wskazanej drogi dochodzenia rekompensaty z tytułu poniesionej szkody przez wierzyciela publicznoprawnego od dłużnika zajętej wierzytelności na podstawie art. 168c u.p.e.a. w sytuacji przekazania zajętej wierzytelności zobowiązanemu są poglądy prezentowane w literaturze przedmiotu (por. R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2004, s. 597; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Wrocław 2008, s. 97; D. Kijowski, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz do art. 168c, LEX 2015). Natomiast jedynie pośrednio zasadny jest samodzielnie sformułowany w pkt 2 skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 168c u.p.e.a., zgodnie z którym dłużnik zajętej wierzytelności, który nie wykonał lub nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki związane z realizacją zajęcia egzekucyjnego wierzytelności lub prawa majątkowego, odpowiada za wyrządzone przez to wierzycielowi szkody na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Interpretacja czy zastosowanie tego przepisu nie była przedmiotem wypowiedzi WSA w Gliwicach. Przepis ten nie był także podstawą wydania zaskarżonego postanowienia. Organ egzekucyjny i Sąd pierwszej instancji jedynie błędnie przyjęły, że przewidziane przepisem art. 168c u.p.e.a. prawo wierzyciela do odszkodowania od dłużnika zajętej wierzytelności nie wyklucza możliwości wydania przez organ egzekucyjny postanowienia, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty i w dalszej kolejności możliwości ściągnięcia jej w trybie egzekucji administracyjnej, nawet w sytuacji gdy dłużnik zajętej wierzytelności w dniu wydania postanowienia nie dysponuje już kwotą wierzytelności. Z uwagi na brak naruszenia w sprawie przepisów postępowania, a jedynie przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a., którego naruszenie trafnie zarzuciła skarga kasacyjna, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, a także zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego od organu administracji na rzecz strony skarżącej orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804).[pic]