III SA/Kr 539/15
WyrokWSA w Krakowie2015-10-23
Skład orzekający: Barbara Pasternak, Janusz Bociąga, Janusz Kasprzycki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zasiłek celowy przyznany na skutek klęski żywiołowej, gdy szkoda została w całości pokryta przez ubezpieczyciela, jest świadczeniem nienależnie pobranym?Ratio decidendi
Świadczenie pieniężne przyznane na skutek klęski żywiołowej, gdy szkoda została w całości pokryta przez ubezpieczyciela, jest świadczeniem nienależnie pobranym. Brak poinformowania organu o otrzymaniu odszkodowania stanowi podstawę do uznania zasiłku za nienależnie pobrany, zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej.Stan faktyczny
P. K. wystąpił o zasiłek celowy na zakup budynku mieszkalnego po tym, jak jego dom został uszkodzony przez osuwisko i przeznaczony do rozbiórki. Wójt Gminy przyznał zasiłek celowy w wysokości 233.266 zł. Okazało się jednak, że dom był ubezpieczony, a P. K. otrzymał od ubezpieczyciela odszkodowanie w wysokości 300.000 zł. Organy administracji uznały, że zasiłek został nienależnie pobrany, co zostało potwierdzone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. P. K. zaskarżył tę decyzję, argumentując, że wypłata odszkodowania nie oznacza, że nie poniósł straty.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2015 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 marca 2015r. nr [ ] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia skargę oddala
Prawomocną decyzją z dnia 11 kwietnia 2011 r. nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nakazał P. i M. małż. K. dokonanie na własny koszt rozbiórki nieużytkowanego budynku mieszkalnego, zlokalizowanego na działkach nr [...] i [...] w miejscowości I, w Gminie L, z uwagi na fakt, że obiekt ten został objęty kartą rejestracyjną osuwiska. W związku bowiem z ulewnymi deszczami, które miały miejsce w maju 2010 r., na terenie w/w Gminy wystąpiły procesy osuwiskowe. Z uwagi na powyższe, P. K. wystąpił o przyznanie mu zasiłku celowego w wysokości 6.000 zł a pismem z dnia 4 października 2010 r. zwrócił się do Wójta Gminy L o wypłatę (cyt.) "obiecanych pieniędzy w kwocie 300.000 zł na zakup budynku mieszkalnego w innej gminie".
W odpowiedzi, Wójt Gminy L powiadomił P. i M. małż. K., że - stosownie do ich pisma z dnia 22 września 2010 r. - zostali ujęci w wykazie do przyznania pomocy, z uwzględnieniem zasad przekazanych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, wariant II zasiłek celowy do 300.000 zł. W związku z wnioskiem P. K. o przyznanie z pomocy społecznej zasiłku celowego w kwocie 300.000 zł na zakup budynku mieszkalnego w innej gminie, został sporządzony w dniu 15 listopada 2010 r. przez rzeczoznawcę majątkowego operat szacunkowy określający wartość odtworzeniową przeznaczonego do rozbiórki budynku mieszkalnego, z którego wynikało, że wartość odtworzeniowa budynku na I dekadę maja 2010 r., poprzedzającą procesy osuwiskowe na terenie gminy L, wynosiła 303.246 zł. W rezultacie decyzją z dnia [...] 2011 r. Wójt Gminy L przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy w wysokości 233.266 zł z przeznaczeniem na zakup budynku mieszkalnego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że – w myśl z art. 110 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - gmina, realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę a do zadań wojewody należy ustalanie sposobu wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej przez jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie zaś z wytycznymi Wydziału Polityki Społecznej Urzędu Wojewódzkiego , zawartymi w piśmie z dnia 13 października 2010 r. oraz z dnia 29 października 2010 r., "pomoc osobom uprawnionym przysługuje na odbudowę albo budowę wyłącznie jednego budynku mieszkalnego, albo zakup jednego lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony". Zdaniem więc organu, wobec okoliczności, że podczas powodzi w maju 2010 r. oraz obfitych opadów deszczu, budynek mieszkalny nr [...] w I, zajmowany przez rodzinę P. K. (żona i studiujący syn) został uszkodzony na skutek osunięcia się ziemi i w rezultacie - jako usytuowany na osuwisku - został przeznaczony do rozbiórki, P. K. spełniał przesłanki do przyznania mu zasiłku celowego w wysokości 233.266 zł. Rozpoznając sprawę w trybie instancji odwoławczej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Na wyżej przedstawioną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego P. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzucił organowi naruszenie art. 7, 11, 77 § 1, art. 80, 84 i 107 K.p.a. art. 40 w zw. z art. 22 pkt 1 i art. 110 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a także art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyznanie mu zasiłku w wysokości naruszającej zasadę równości obywateli wobec prawa. Na rozprawie przed Sądem Wojewódzkim w dniu 9 sierpnia 2012 r., udzielając odpowiedzi na pytanie Sądu, skarżący oświadczył, że dom był ubezpieczony na kwotę 300.000 zł w PZU i w związku z tym, otrzymał od ubezpieczyciela taką kwotę, tytułem odszkodowania za zniszczenie domu. Stwierdzając – na zasadzie art. 134 § 2 i art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 207 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.) – nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji Wójta Gminy L z dnia [...] 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że decyzje organów obu instancji rażąco naruszały prawo, (cyt.) "w tym w szczególności (...) art. 40 ustawy o pomocy społecznej, który to przepis jako niezbędny warunek przyznania zasiłku celowego związanego z klęską żywiołową uznaje istnienie straty, a taka – wobec pokrycia w całości powstałej szkody przez PZU – nie powstała w rodzinie strony skarżącej. Sąd I instancji powołując się również na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 425/12, w którym wyrażono pogląd, że zasiłek celowy z pomocy społecznej dla powodzian, na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych po zniszczeniu domu, może zostać odebrany, jeśli ten, kto go otrzymał, faktycznie nie utracił jedynego miejsca zamieszkania, akcentował, iż organy obu instancji nie dostrzegły, iż dochody skarżącego pięciokrotnie przewyższały kryterium dochodowe, ustalone na potrzeby przyznawania pomocy społecznej, bowiem w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego wpisano, iż dochód rodziny skarżącego wynosił kwotę 5.500 zł (miesięcznie). Chociaż zatem art. 40 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w związku ze stratą poniesioną w wyniku klęski żywiołowej niezależnie od dochodu, to jednak – wg Sądu - organy w żaden sposób nie wyjaśniły, z jakich względów przyznały go rodzinie dysponującej konkretnym majątkiem i dochodami kilkakrotnie przewyższającymi kryterium dochodowe.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł P. K. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 czerwca 2013 r. sygn. akt I OSK 521/13 oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu NSA podniósł, że na tle ustawy o pomocy społecznej pojęcie "szkody" i "straty" może być rozumiane w sposób tożsamy. Omawiana ustawa ma na celu niwelowanie różnic w procesie zaspokajania podstawowych potrzeb mieszkańców danej społeczności. Z tego powodu świadczenia, udzielane w ramach pomocy społecznej, dotyczą z reguły osób najuboższych, znajdujących się w trudnych dla nich do przezwyciężenia warunkach. Oprócz tej grupy osób, ustawa stwarza także możliwości do udzielenia pomocy osobom, niezależnie od wysokości dochodu, które zostały dotknięte skutkami wypadków losowych czy klęski żywiołowej. Pojęcie szkody nie jest ustawowo zdefiniowane i stanowi oczywiście głównie instytucję prawa cywilnego. Nie oznacza to jednak, że nie może być stosowane przez inne gałęzie prawa i to w znaczeniu takim, jakie nadaje mu, w poszczególnych aktach prawnych, ustawodawca. Przyjmując jednak nawet cywilistyczne ujęcie szkody, to - w świetle tego, co wyżej zostało powiedziane – należy uznać, że sformułowanie "poniesienia straty", użyte w art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej odnosi się do tej części szkody, którą stanowi różnica pomiędzy majątkiem poszkodowanego przez klęskę żywiołową w momencie przed i po doznaniu szkody. Szkodą w tym przypadku są zatem w istocie rzeczy tzw. rzeczywiste straty (damnum emergens). Skoro P. K. otrzymał od ubezpieczyciela odszkodowanie z tytułu zniszczenia budynku, to istotnie, odszkodowanie to "wypełniło" stratę, jaką w jego majątku wyrządziła klęska żywiołowa. W tej sytuacji przyznanie skarżącemu środków z pomocy społecznej stanowiło rażące naruszenie art. 40 ust. 2 w/w ustawy, gdyż nie zostały w tej sytuacji spełnione wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie.
Następnie Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] działając na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 6 pkt 16, art. 18 ust. 1 pkt 4, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, art. 104 K.p.a. ustalił, że pobrany przez P. K. zasiłek celowy przyznany decyzją z dnia [...] 2011 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wysokość nienależnie pobranego zasiłku celowego ustalono na kwotę 233.266,00 zł.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł P. K., zarzucając naruszenie art. 32 Konstytucji RP poprzez naruszenie konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa, odmawiając przyznania zasiłku celowego pomimo zaistnienia ustawowych przesłanek do jego przyznania oraz pomimo faktu, że inne podmioty w tożsamej sytuacji faktycznej i prawnej zasiłek celowy otrzymały. Oprócz tego zarzucił naruszenie art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej przez błędne przyjęcie, że strona nie poniosła straty w wyniku klęski żywiołowej, a także art. 6 pkt 16 w związku z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne przyjęcie, że strona nienależnie pobrała świadczenie w efekcie czego doszło do niedopuszczalnej zmiany decyzji na niekorzyść strony.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 marca 2015 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w całości w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lun w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Niezależnie od intencji i świadomego działania osoby zainteresowanej, każda nieprawdziwa informacja może przesądzić o tym, że świadczenie zostało nienależnie przyznane i pobrane. W przedmiotowej sprawie decyzja, na podstawie której zostało przyznane świadczenie została wyeliminowana z obrotu prawnego, gdyż prawomocnym wyrokiem z dnia 7 listopada 2012 r. WSA w Krakowie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Sąd wyraźnie stwierdził, że w przedmiotowej sytuacji nie zaistniała strata. Jest bezspornym, że dom położony w I pod nr [...] uległ zniszczeniu w wyniku działania osuwiska, jednakże powstała w wyniku tego szkoda została w całości pokryta przez Towarzystwo Ubezpieczeniowe, w tym wypadku przez PZU, które wypłaciło skarżącemu kwotę 300.000 zł. Organ dodał, że P. K. nie poinformował organu I instancji o otrzymaniu stosownego odszkodowania. Okoliczność ta spełnia wymogi do uznania przyznanego zasiłku celowego w wysokości 233.266,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane, które podlega obowiązkowemu zwrotowi na podstawie art. 98 ustawy o pomocy społecznej.
Od tej decyzji P. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1/ art. 6 pkt 16 w związku z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nienależnie pobrał świadczenie w związku z brakiem poinformowania organu o uzyskaniu odszkodowania z firmy ubezpieczeniowej;
2/ art. 153 P.p.s.a. i przyjęcie, że ocena NSA czy skarżący poniósł stratę czy nie, wiąże organ także w ocenie czy świadczenie zostało pobrane nienależnie i w efekcie nieustalenie stanu faktycznego;
3/ art. 98 ustawy o pomocy społecznej i w efekcie brak rozstrzygnięcia co do obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego bądź odstąpienia od nałożenia tego obowiązku;
4/ art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepełne, niedokładne i błędne wyjaśnienie stanu faktycznego w szczególności nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i w efekcie pominięcie wytycznych Urzędu Wojewódzkiego z dnia 13 października 2010 r. oraz nieprzeprowadzenie postępowania w zakresie obowiązku zwrotu świadczenia bądź odstąpienia od żądania tego zwrotu;
5/ art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. i efekcie niepełne uzasadnienie faktyczne decyzji, w szczególności brak odniesienia się do niektórych zarzutów skarżącego.
W uzasadnieniu autor skargi podniósł, że organ nie wziął pod uwagę faktu, iż budynek skarżącego uległ zniszczeniu. Sama wypłata ubezpieczenia nie tworzy fikcji według której zniszczony budynek nadaje się do zamieszkania a wypłacone świadczenie zapewniające zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych zostało pobrane nienależnie. W ocenie skarżącego nie możemy mówić o świadczeniu nienależnie pobranym a o świadczeniu nienależnie przyznanym. Tego rodzaju świadczenie nie znajduje definicji w ustawie o pomocy społecznej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, zgodnie z którą sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Kontrola działalności organów administracyjnych sprawowana jest przez Sąd pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Ze względu na powyższą zasadę kontroli oraz treść art. 134 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 marca 2015 r. w przedmiocie ustalenia, że świadczenie pobrane przez P. K. w wysokości 233.266,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązania go do zwrotu tego świadczenia.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182). Zgodnie z art. 6 pkt 16 tej ustawy, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 ustawy stosuje się odpowiednio. Decyzja w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń, ustalająca wysokość tych należności oraz termin ich zwrotu, musi być poprzedzona decyzją administracyjną uchylająca lub zmieniającą decyzję, mocą której przyznane zostało osobie świadczenie, w oparciu o przesłanki wynikające z art. 106 ust. 5 komentowanej ustawy. W niniejszej sprawie tryb ten nie miał zastosowania, gdyż decyzje przyznające zasiłek celowy zostały wyeliminowane z obrotu prawnego prawomocnym orzeczeniem WSA w Krakowie z dnia 7 listopada 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 1372/11 stwierdzającym nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2011 r. nr [...] i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Podkreślić należy, że jeśli zostanie ustalone, że w sprawie zachodzi co najmniej jedna z określonych w art. 6 pkt 16 materialnych przesłanek definicji nienależnie pobranego świadczenia, to organ ma obowiązek wydania decyzji, o której mowa w art. 98 w związku z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Definicja nienależnie pobranego świadczenia obejmuje dwie sytuacje faktyczne występujące w alternatywie rozłącznej co oznacza, że spełnienie jednej z nich jest już wystarczające do uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Przepis art. 6 pkt 16 stanowi bowiem, że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane 1) na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji 2) lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie wystąpiła jedna z opisanych wyżej sytuacji. Mianowicie poza sporem pozostaje, że P. K. został przyznany zasiłek celowy w kwocie 233.266 zł. Bez wątpienia również na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w dniu 9 sierpnia 2012 r. skarżący oświadczył, że dom był ubezpieczony na kwotę 300.00 zł w PZU i otrzymał z PZU wyżej wskazana kwotę z tytułu odszkodowania za zniszczony dom. Skoro P. K. otrzymał od ubezpieczyciela odszkodowanie z tytułu zniszczenia budynku, to odszkodowanie to "wypełniło" stratę, jaką w jego majątku wyrządziła klęska żywiołowa. W tej sytuacji jak stwierdził WSA w Krakowie oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2013 r. sygn. akt I OSK 521/13 przyznanie skarżącemu środków z pomocy społecznej stanowiło rażące naruszenie art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Przepis art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, iż zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, przy czym – po myśli ust. 3 tegoż artykułu - świadczenie to może być przyznane niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym powyższej orzeczeniu na tle ustawy o pomocy społecznej pojęcie "szkody" i "straty" może być rozumiane w sposób tożsamy. Omawiana ustawa ma na celu niwelowanie różnic w procesie zaspokajania podstawowych potrzeb mieszkańców danej społeczności. Z tego powodu świadczenia, udzielane w ramach pomocy społecznej, dotyczą z reguły osób najuboższych, znajdujących się w trudnych dla nich do przezwyciężenia warunkach. Oprócz tej grupy osób, ustawa stwarza także możliwości do udzielenia pomocy osobom, niezależnie od wysokości dochodu, które zostały dotknięte skutkami wypadków losowych czy klęski żywiołowej. W tym ostatnim przypadku, starty poniesione przez rodzinę lub osobę samotną są bowiem z reguły tak znacznych rozmiarów, że nawet posiadając pewien status majątkowy, osoby te nie są w stanie, własnym tylko działaniem, zapewnić sobie oraz rodzinie zaspokojenia podstawowych potrzeb. W takim przypadku z pomocą przychodzi im pomoc społeczna, której świadczenie pokrywa – z reguły niestety tylko w części – poniesioną stratę. Zatem świadczenie pomocowe w takim przypadku spełnia funkcję quasi wyrównania poniesionej szkody. Przyjmując nawet cywilistyczne ujęcie szkody, to należy uznać, że sformułowanie "poniesienia straty", użyte w art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej odnosi się do tej części szkody, którą stanowi różnicę pomiędzy majątkiem poszkodowanego przez klęskę żywiołową w momencie przed i po doznaniu szkody. Szkodą w tym przypadku są zatem w istocie rzeczy tzw. rzeczywiste straty (damnum emergens).
Skoro P. K. otrzymał od ubezpieczyciela odszkodowanie z tytułu zniszczenia budynku, to istotnie, odszkodowanie to "wypełniło" stratę, jaką w jego majątku wyrządziła klęska żywiołowa. W tej sytuacji przyznanie skarżącemu środków z pomocy społecznej stanowiło rażące naruszenie art. 40 ust. 2 ustawy, gdyż nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie. Prawidłowo i zgodnie z prawem wykazano, że P. K. nie należał się przyznany zasiłek celowy. Jego przyznanie w ocenie Sądu I instancji jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego było przejawem rażącego naruszenia prawa.
W tej kwestii organ prowadzący postępowanie na obecnym etapie nie musiał czynić własnych ustaleń. Z całości zebranego materiału dowodowego wynika również, że P. K. w toku prowadzonego przez organy administracyjne postępowania w sprawie przyznania zasiłku celowego nie poinformował Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o otrzymaniu wskazanego odszkodowania z PZU. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w dniu 9 sierpnia 2012 r. P. K. oświadczył, że dom był ubezpieczony na kwotę 300.000 zł w PZU i kwota ta została mu wypłacona tytułem odszkodowania za zniszczony dom. Jak wyżej wskazano skarżącemu zasiłek celowy nie przysługiwał na skutek zmiany okoliczności faktycznych, a więc przyznania odszkodowania z PZU.
Przedstawiona sytuacja wypełnia przesłankę z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Dlatego też organy rozpoznające niniejszą sprawę prawidłowo orzekły o tym, że pobrany przez P. K. zasiłek celowy jest świadczeniem nienależnie pobranym.
W tej sytuacji za niezasadny należy uznać zarzut skargi jakoby organy błędnie przyjęły, że skarżący nienależnie pobrał świadczenie. Przypomnieć należy, że pomoc społeczna nie służy zaspokajaniu wszelkich potrzeb wnioskodawców. Nic nie stoi na przeszkodzie by mogła być udzielana pomoc ze strony podmiotu publicznego wszystkim poszkodowanym przez siły natury, niezależnie od ich sytuacji majątkowej i faktu, czy z tytułu umowy ubezpieczenia osoby te otrzymały należne odszkodowania, ale tego rodzaju działanie nie może mieć umocowania prawnego w ustawie o pomocy społecznej.
Zdaniem Sądu organy dokonując ustaleń w rozpatrywanej sprawie nie naruszyły przepisów prawa procesowego, gdyż działały w granicach obowiązującego prawa, prowadząc postępowanie w sposób budzący zaufanie do tych organów, wyjaśniając należycie zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwianiu przedmiotowej sprawy i podejmując wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wnioski organu odwoławczego wyprowadzane z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykraczały poza swobodną ocenę dowodów, więc nie stanowią naruszenia prawa. Sąd ocenił także zupełność uzasadnienia zaskarżonej decyzji i stwierdził jej zgodność z przepisami prawa.
Generalnie Sąd stwierdza, że stanowisko skarżącego jakoby przysługiwał mu zasiłek celowy z tytułu strat poniesionych w trakcie powodzi pomimo wypłaty odszkodowania z PZU jest co najmniej niezrozumiałe i zdumiewające.
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło