I FZ 160/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 404/15 przyznającego prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej i odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października 2012 r. do lutego 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie W toku postępowania ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 grudnia 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października 2012 r. do lutego 2013 r., skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, motywując to złą sytuacją finansową spowodowaną niezapłaceniem przez głównego kontrahenta należności wynoszącej ponad 2 mln zł. Powołała się również na brak przychodów od 2014 r. Skarżąca podała stan konta (-900 zł), wartość środków trwałych (0 zł) oraz wysokość zysku za ostatni rok obrotowy (0 zł). Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie na skutek sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 marca 2016 r., przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnił ją od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw, by udzielić Skarżącej wsparcia finansowego Skarbu Państwa w pozostałym żądanym przez nią zakresie, wskazał, że pomimo złej sytuacji finansowej, skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Dalej Sąd zauważył, że skarżąca – mimo deklarowanego braku przychodów od 2014 r. – sfinansowała już w niniejszym postępowaniu wpis od skargi w kwocie 2.000 zł i opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł. Sąd podniósł, że skarżąca była w stanie wygospodarować środki na opłacenie pełnomocnika z wyboru reprezentującego ją na wcześniejszym etapie postępowania. W ocenie Sądu skoro skarżąca miała pełną możliwość przygotować się finansowo na poniesienie powyższych wydatków, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że zdolność tę utraciła w przypadku opłacenia pełnomocnika z wyboru na obecnym etapie postępowania. Tym bardziej, że dysponuje już ona środkami, tj. zadeklarowaną przezeń kwotą 500 zł, umożliwiającymi podjęcie negocjacji z profesjonalnym pełnomocnikiem w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Sąd wskazał, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. W zażaleniu skarżąca wskazała, że wydane postanowienie pozbawi ją możliwości obrony wniesienia skargi kasacyjnej, a przez to drogi odwoławczej od wyroku. Podkreśliła, że członek zarządu nie mając źródeł dochodu, z uwagi, że spółka nie przynosi żadnych dochodów zadeklarował możliwość poniesienia częściowych kosztów sądowych w kwocie 500 zł jednak ta kwota jest za mała do opłacenia zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie okazało się niezasadne. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie zaś z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy zatem jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w kontekście powołanych wyżej uregulowań, strona skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm., dalej: K.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11). Powyższe świadczy o braku podjęcia przez skarżącą należytej aktywności w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu i nie może przemawiać na jej korzyść. Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się bowiem z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Naczelny Sąd Administracyjny za trafne uznaje uwagi Sądu I instancji poczynione w powyższym zakresie, że nie ma podstaw do traktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Przypomnieć należy, że skarżąca została zwolniona z od wpisu od skargi kasacyjnej. Intencją Sądu było zapewnienie możliwości skarżącej wygospodarowania środków finansowych na pokrycie kosztów udziału pełnomocnika w sprawie. Sąd oceniając sytuację materialną skarżącej w postanowieniu z dnia 28 kwietnia 2016 r. celowo nie nałożył na stronę obowiązku zapłaty wpisu od skargi kasacyjnej, aby umożliwić jej sfinansowanie ewentualnego udziału profesjonalnego pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Nie należy interpretować takiego zachowania Sądu w ten sposób, że skoro skarżąca może uczestniczyć w kosztach sądowych w niewielkim zakresie, to niekonsekwencją jest uznanie przez Sąd, że może ona ponieść większe koszty za udział pełnomocnika w sprawie. Dokonując oceny Sąd słusznie stwierdził, że sytuacja skarżącej wprawdzie nie należy do łatwych, jednak spółka, nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Podsumowując, za nieprzekonywujące Naczelny Sąd Administracyjny uznał oświadczenia skarżącej, jakoby nie była ona w stanie ponieść kosztów związanych z wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej. Wprawdzie sytuacja materialna skarżącej nie jest łatwa, co zaakcentował już Sąd I instancji, jednak dysponuje już kwotą 500 zł, co umożliwia podjęcie negocjacji z pełnomocnikiem w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Skarżąca nie wykazała przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co oznacza, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2016 r. nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.