II OSK 913/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz Sędziowie Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej L. E. prowadzącego działalność pod firmą L. E. NZOZ "[...]" w J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 1928/15 w sprawie ze skargi L. E. prowadzącego działalność pod firmą L. E. NZOZ "[...]" w J. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] czerwca 2015 r. znak [...] w przedmiocie uznania praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1928/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L. E. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] NZOZ "Przychodnia w J." w J. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] czerwca 2015 r., znak [...] w przedmiocie uznania praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta, działając na postawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012r., poz. 159 ze zm.), uznał praktyki stosowane w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. przez L. E. prowadzącego działalność leczniczą pod firmą [...] Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Przychodnia w J.", polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku niezawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem placówki w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji [...], przez co pacjenci nie mogli złożyć wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej - za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że powodem wszczęcia z urzędu przedmiotowego postępowania były informacje uzyskane za pośrednictwem bezpłatnej ogólnopolskiej infolinii, które uprawdopodabniały naruszenie zbiorowych praw pacjentów przez podmiot leczniczy [...] Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Przychodnia w J." (zwanym dalej "podmiotem leczniczym"). Pismem z dnia 14 stycznia 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta, działając na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wystąpił do podmiotu leczniczego z prośbą o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień : czy podmiot leczniczy zaprzestał udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom w okresie od 1 stycznia 2015 r. w związku z prowadzonym protestem skutkującym odmową zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r ; czy podmiot poinformował pacjentów o sposobie udostępniania dokumentacji medycznej pacjentom w związku z zamknięciem jego placówek od dnia 1 stycznia 2015 r.; jak podmiot leczniczy zorganizował udostępnianie dokumentacji medycznej pacjentom po 1 stycznia 2015 r. Dodatkowo, w powyższym piśmie, Rzecznik Praw Pacjenta, działając w trybie art. 61 ust. 1 ww. ustawy, poprosił o przesłanie poświadczonego za zgodność z oryginałem dokumentu ustanawiającego procedurę wewnętrzną obowiązującą w Przychodni w zakresie udostępniania dokumentacji medycznej oraz kopie regulaminu organizacyjnego. W odpowiedzi podmiot leczniczy pismem z dnia 26 stycznia 2015 r. wskazał, iż w związku z brakiem umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia nie udzielał świadczeń opieki zdrowotnej od dnia 1 stycznia 2015 r. W dniu 2 stycznia 2015 r. na zewnątrz budynku Przychodni została umieszczona stosowna informacja z numerem kontaktowym telefonu, pod którym pacjenci mogli uzyskać informację na temat sposobu udostępniania dokumentacji medycznej. Natomiast w dniu 5 stycznia 2015 r. dwie rejestratorki medyczne wraz z L. E. udzielały pacjentom informacji telefonicznie i osobiście w Przychodni gdzie mogą uzyskać pomoc medyczną. Dokumentacja medyczna była kserowana nieodpłatnie (zainteresowane dokumentacją były 3 lub 4 osoby). Od dnia 7 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy świadczył usługi w oparciu o umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia, a dokumentacja medyczna była dostępna i wydawana pacjentom w postaci poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii tego samego dnia. Do powyższych wyjaśnień została dołączona kopia Regulaminu Organizacyjnego "NZOZ Przychodnia w J." oraz "Zasady postępowania z dokumentacją medyczną w NZOZ Przychodnia w J". Po przeprowadzeniu postępowania, Rzecznik Praw Pacjenta uznał, że w ww. Przychodni doszło do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W jego ocenie, w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. Przychodnia stosowała praktyki polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciu podmiotu leczniczego, przez co pacjenci byli pozbawieni możliwości złożenia wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej. Twierdzenia podmiotu leczniczego, że na zewnątrz budynku Przychodni została wywieszona stosowna informacja z numerem kontaktowym telefonu pod którym były udzielane informacje w przedmiocie udostępniania dokumentacji medycznej jedynie potwierdziły, że pacjenci nie mogli skorzystać ze swojego prawa do udostępnienia dokumentacji medycznej, gdyż wszelkie informacje o sposobie złożenia stosownego wniosku były udzielane telefonicznie. Tym samym przychodnia dopuściła się naruszenia prawa pacjenta do udostępnienia dokumentacji bez zbędnej zwłoki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę stwierdził, że nie zostały przez Rzecznika Praw Pacjenta naruszone przepisy prawa. Sąd wskazał, iż w świetle art. 59 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zawierającego definicję praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, nie jest ważny skutek, tylko sam fakt określonego zachowania, zatem podjęte zachowania nie muszą w istocie doprowadzić do pozbawienia lub ograniczenia praw pacjenta. W powyższym przepisie chodzi o zapewnienie szczególnej ochrony w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom jako zbiorowości, grupie, niezależnie od podstawy prawnej świadczenia zdrowotnego. Aby praktyka została zakwalifikowana jako naruszająca zbiorowe prawa pacjentów, konieczne jest wykazanie, że dochodzi do naruszenia praw nieoznaczonej z góry większej liczby pacjentów. Naruszenie zbiorowych praw pacjentów wymaga powtarzalności zachowania, wskazującej na stałość postępowania. Praktyka określona w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy ma polegać na zachowaniu bezprawnym oraz zorganizowanym. Co istotne, nie tylko działania, lecz także zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, organ przeprowadził postępowanie dowodowe stosownie do treści art. 7 i 77 k.p.a. W postępowaniu wyjaśniającym Rzecznik Praw Pacjenta zastosował instrument wynikający z przepisu art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Organ pouczył skarżącego o obowiązku udzielenia informacji, jak również o sankcji wynikającej z nieudzielenia żądanych dokumentów zgodnie z art. 69 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdzał, że działanie strony skarżącej w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r., polegało na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej i stanowiło praktyki naruszające zbiorowe prawa pacjentów. W rozpoznawanej sprawie uczestnictwo skarżącego podmiotu leczniczego w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Federacji [...] do dnia 7 stycznia 2015r. było bezsporne. Ze zgłoszenia dokonanego w dniu 2 stycznia 2015r., przekazanego do Biura Rzecznika Praw Pacjenta za pośrednictwem ogólnopolskiej infolinii, wynikało, że przychodnia w dniu 2 stycznia 2015r. była zamknięta i nie udostępniała dokumentacji medycznej. Koresponduje to z wyjaśnieniami przychodni zawartymi w piśmie z dnia 26 stycznia 2015 r., które było odpowiedzią na wystąpienie organu na podstawie art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Wątpliwości Sądu nie budzi, że naruszenie prawa pacjenta do dostępu do dokumentacji medycznej - będące przedmiotem rozpoznawanej sprawy, może być rozpatrywane w kategorii naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Zastosowanie przez organ przepisów art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w związku z art. 26 i art. 27 tej ustawy, uznać należy za prawidłowe. Sąd w pełni podzielił stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że praktyka stosowana przez podmiot leczniczy prowadzony przez stronę skarżącą w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. była bezprawna. Podmiot wskutek zamknięcia placówki medycznej, uniemożliwił przyjmowanie od pacjentów oraz realizację wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej w prawem dopuszczonych formach. Skarżący nie dopuścił tym samym możliwości przyjmowania wniosków zgłaszanych przez pacjentów osobiście w przychodni - w formie ustnej, nie było również możliwe udostępnienie dokumentacji do wglądu, co zapewnia art. 27 pkt 1 ustawy. Działanie takie stanowiło też naruszenie dyspozycji § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, zgodnie z którą udostępnienie dokumentacji następuje bez zbędnej zwłoki. Organ zasadnie wskazał, że zamknięcie przychodni w sytuacji, w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej (np.: dla wystawienia recepty uprawniającej do nabycia leku, przeprowadzenia zabiegu operacyjnego) w istocie mogło uniemożliwić skorzystanie ze świadczeń udzielanych przez inny podmiot. W tym kontekście Sąd zwrócił uwagę na przepis art. 26 ust. 3 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną również podmiotom udzielającym świadczeń zdrowotnych, jeżeli dokumentacja ta jest niezbędna do zapewnienia ciągłości świadczeń zdrowotnych. Działanie skarżącego wypełnia, w ocenie Sądu, również drugą przesłankę z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - było to zachowanie zorganizowane. Zamknięcie podmiotu leczniczego nastąpiło w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji [...]. Działanie to było celowe, bowiem podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewidywał, że jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i mimo tego godził się na to. Sąd wyjaśnił, iż dla uznania przedmiotowej praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nie mają znaczenia motywy, które kierowały skarżącymi przy podjęciu decyzji o zamknięciu przychodni. Odpowiedzialność na podstawie przywołanego przepisu zachodzi również w przypadku działania w innym celu i przewidywania możliwości pozbawienia pacjenta prawa lub ich ograniczania. W ocenie Sądu, dokonując wykładni art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta na gruncie niniejszej sprawy, nie jest istotne kto był inicjatorem zorganizowanych działań, lecz to, na ile podmiot odpowiedzialny przedsięwziął odpowiednie środki celem przeciwdziałania planowanym i w konsekwencji zaistniałym naruszeniom zbiorowych praw pacjenta. Jak zostało wykazane przez Rzecznika Praw Pacjenta, strona skarżąca nie podjęła żadnych działań, które zapobiegłyby naruszeniu praw pacjentów do dostępu do dokumentacji medycznej w sytuacji zamknięcia przychodni w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. Stosowanie przez przychodnię w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. opisanych praktyk nie było adresowane do konkretnej osoby, lecz było wymierzone w każdego potencjalnego pacjenta. Zdaniem Sądu I instancji, wszystkie przywołane wyżej okoliczności pozwalały Rzecznikowi Praw Pacjenta na uznanie praktyk stosowanych w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. przez L. E. - Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Przychodnia w J."- polegających na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów oraz stwierdzenie zaniechania stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015r. Sąd podzielił ocenę Rzecznika Praw Pacjenta, że w celu realizacji prawa udostępnienia dokumentacji medycznej, pacjent może złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, w wybranej przez siebie formie, określonej w art. 27 ww. ustawy, a zatem przez udostępnienie dokumentacji do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, poprzez sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii, czy poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru. Wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej może zostać złożony w dowolny sposób; w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i osobiście złożyć wskazane podanie. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej, telefonicznej bądź elektronicznej. Zważywszy, że udostępnienie dokumentacji nie jest z reguły czynnością wymagającą skomplikowanych procedur, pacjent w opisanym stanie faktycznym nie mógł zrealizować swojego prawa "bez zbędnej zwłoki", co w standardowych warunkach może oznaczać niezwłocznie, w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. Zamknięcie przychodni - niezależnie z jakiego powodu (protest, strajk), w tym nawet w sytuacji zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia - nie ma znaczenia w kontekście stwierdzonego w sprawie naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Działanie polegające na zamknięciu podmiotu leczniczego było działaniem celowym, a jego konsekwencją było świadome naruszenie zbiorowych praw pacjentów polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej, czy też zaniechaniu jej udostępnienia w prawem przewidzianej formie. Dostrzec należy, w ocenie Sądu, że podmiot leczniczy nie jest typowym podmiotem gospodarczym o charakterze biznesowym, który w dowolnym momencie można zamknąć. W czasie gdy jest zamknięty nadal ma obowiązek przestrzegać praw pacjentów w zakresie prawa do dokumentacji medycznej. Winien tak organizować działalność a także jej zakończenie, aby pacjenci mogli mieć dostęp do swojej dokumentacji medycznej, a wniosek o jej udostępnienie mogli złożyć w dowolny sposób. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł L. E., prowadzący działalność leczniczą pod firmą [...] Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Przychodnia w J.", zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 59 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 26 i 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, polegające na uznaniu, że organ prawidłowo przyjął, iż działanie skarżącego polegające na udzielaniu informacji odnośnie udostępniania dokumentacji medycznej pacjentów drogą telefoniczną dnia 2 stycznia 2015 r. miało charakter bezprawnej praktyki, a skarżący w skutek zamknięcia placówki uniemożliwił przyjmowanie wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej oraz ich realizację w prawem dopuszczonych formach, podczas gdy z żadnego przepisu powszechnie obowiązującego prawa nie wynika obowiązek umożliwienia przyjmowania wniosków o udostępnienie dokumentacji w określonej formie, w szczególności w formie ustnej, a samo zamknięcie placówki nie uniemożliwiło pacjentom uzyskanie dostępu do dokumentacji wybranej przez siebie formie, 2. naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie, tj. art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, polegające na uznaniu, że organ prawidłowo przyjął, iż działanie skarżącego miało charakter zorganizowany ze względu na to, że zamknięcie podmiotu leczniczego nastąpiło w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji [...], w sytuacji, gdy organ w żadnej mierze nie wykazał, że w zaistniałym stanie faktycznym, skarżący działał w sposób zorganizowany, a nie przesądza tego okoliczność, iż w tym czasie zamknięte były także inne placówki, 3. naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. art. 59 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez przyjęcie, że możliwe jest dopuszczenie się praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów z zamiarem ewentualnym, podczas gdy z wykładni literalnej wskazanego przepisu, zgodnie z którym taką praktyką jest praktyka określona w pkt 1 lub 2 mająca na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej, jednoznacznie wynika, iż może ona być popełniona wyłącznie z zamiarem bezpośrednim, 4. naruszenie przepisów postępowania, którym uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyrażającym się w zaniechaniu przez Sąd I instancji wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia wyroku, tj. niewskazaniu dlaczego Sąd I instancji uznał, że strona skarżąca nie podjęła żadnych działań, które zapobiegły naruszeniu praw pacjentów do dostępu do dokumentacji w czasie zamknięcia przychodni, podczas gdy 2 stycznia 2015 r. skarżący udzielał informacji na temat wglądu do dokumentacji drogą telefoniczną, 5 stycznia 2015 r. także osobiście, a dokumentacja została udostępniona wszystkim zainteresowanym osobom W związku z powyższym, wniesiono o uchylenie powyższego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych. Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł Rzecznik Praw Pacjenta, domagając się oddalenia skargi kasacyjnej w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 718.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia art. 59 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 26 i 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 159) nie jest zasadny. Do jednego z podstawowych praw pacjenta należy prawo do dokumentacji medycznej. Stanowi o tym expressis verbis art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta: "Pacjent ma prawo do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych". To przyznanie prawo pacjentom do dokumentacji medycznej zostało uzupełnione przez regulację zakresu podmiotów uprawnionych do żądania dokumentacji medycznej (art. 26 tej ustawy) oraz regulację formy udostępnienia dokumentacji medycznej. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 26 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie uwzględniając, że w swojej strukturze przepis ten zawiera szereg jednostek redakcyjnych, w których unormowano zakres podmiotów, które mogą wystąpić o udostępnienie dokumentacji medycznej. Z kontekstu sprawy należy wywieść, że zarzucono naruszenie art. 26 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że: "Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta". Art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta reguluje sposób udostępniania dokumentacji medycznej, stanowiąc w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, że: "Dokumentacja medyczna jest udostępniania: 1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych; 2) poprzez sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii; 3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji". Zarówno w regulacji art. 26 ust. 1, jak i art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie wprowadzono formy telefonicznej udostępnienia dokumentacji medycznej. Zastosowanie takiej formy stanowiło o naruszeniu praw pacjentów do dokumentacji medycznej. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 59 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy, bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych mające na celu pozbawienie pacjentów lub ograniczenie przysługujących im praw. Stan faktyczny jest bezsporny. W dniu 2 stycznia 2015 r. L. E. NZOZ "Przychodnia w J." ograniczyła dostęp do dokumentacji medycznej. Nie można uznać za zasadny zarzut naruszenia przepisów postępowania co do stanu faktycznego ustalenia ograniczenia dostępu do dokumentacji medycznej, w świetle informacji pacjenta kierowanych do Rzecznika Praw Pacjenta, w dniu 5 stycznia 2015 r. Przy informacji o zamknięciu Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej, oświadczenie kierownika Przychodni w J., że Przychodnia była otwarta i udzielano informacji o udostępnianiu dokumentacji medycznej, nie podważa faktu, że w dniu 5 stycznia pacjenci mieli ograniczony dostęp do dokumentacji medycznej. Faktu tego nie podważają oświadczenia pracowników. Dostęp umożliwiono tylko w szczególnych sytuacjach, co nie podważa ograniczenia dostępu dla pacjentów, którzy z takim żądaniem nie mogli wystąpić. Ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej przez zamknięcie podmiotu leczniczego stanowi praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjenta. Nie ma znaczenia prawnego, czy pozostawało to w związku z akcją protestacyjną, czy takiego związku w sprawie nie było. Zorganizowane działania to działania jednego podmiotu. Sąd w sprawie nie stosował art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, a zatem zarzut nie jest w tym zakresie umocowany rozstrzygnięciem sprawy. Nie jest zasadny zarzut błędnej wykładni art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zamknięcie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych pozbawiło pacjentów dostępu do dokumentacji medycznej. Nie był to zamiar ewentualny, a bezpośredni, gdyż podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych miał pełną wiedzę co do pozbawienia prawa pacjentów do otrzymania dokumentacji medycznej bez zbędnej zwłoki, w formie, która została przewidziana w art. 27 ustawy. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie wyroku jest w pełni prawidłowe, a zarzuty w uzasadnieniu skargi kasacyjnej są wyłącznie polemiką ze stanem faktycznym sprawy. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.