V SA/Wa 854/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. R. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą (...) w B. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia ... lutego 2016 r. nr ... w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej W. R. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca W. R. zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci. Z rubryki nr 10 wniosku wynika, że skarżąca uzyskuje miesięczny dochód z tytułu pełnienia funkcji dyrektora przedszkola w wysokości 7.500 zł netto, a jej małżonek nie osiąga żadnych dochodów. Jako jedyny składnik majątku rodziny wskazała mieszkanie o pow. 60 m. kw. i wartości ok. 200.000 zł. Do stałych wydatków miesięcznych zaliczyła: czynsz (364 zł), opłatę za wywóz śmieci (25 zł), koszty energii elektrycznej i wody (250 zł), opłaty za telefon i internet (160 zł), koszty zakupu leków (250 zł), ratę spłaty pożyczki (116 zł) oraz koszt zakupu opału do ogrzewania kominkowego (150 zł). Skarżąca oświadczyła świadczyła, iż prowadzona przez nią działalność gospodarcza generuje stratę; boryka się bowiem z problemami finansowymi, które skutkują postępowaniami, w tym egzekucją komorniczą. Jej zadłużenie względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynosi ok. 350.000 zł. Skarżąca podniosła, że nie jest w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności z uwagi na konsumowanie wszelkich przychodów na podstawowe potrzeby rodziny. W związku z tym, iż wydatki przekraczają uzyskiwane przychody, skarżąca zadłuża się urodziny i znajomych. W piśmie z 1 czerwca 2016 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu do przedstawienia dodatkowych dokumentów w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, skarżąca poinformowała, że część załączonych do ww. pisma wyciągów bankowych dotyczy rachunków prowadzonych dla obsługi otrzymywanych dotacji na prowadzenie przedszkoli w B., L. i K. W związku z chorobą księgowej nie może przedstawić księgi przychodów i rozchodów. Do przedmiotowego pisma – oprócz wyciągów z rachunków bankowych - skarżąca załączyła: wspólne zeznania podatkowe jej i męża PIT-36 wraz z informacjami PIT/B oraz PIT/O za lata 2014 - 2015 r., umowy kredytowe oraz dokumentację odnośnie zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i urzędu skarbowego. Do sprawy o sygn. akt V SA/Wa 853/16, w której skarżąca również występowała z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, nadesłała pismo z 20 czerwca 2016 r., w którym podała, że jej małżonek nie uzyskuje dochodów, w tym zasiłku dla bezrobotnych, a przy piśmie z 4 lipca 2016 r. przedłożyła (do ww. sprawy) księgę przychodów i rozchodów za okres od stycznia do maja 2015 r. Rozpoznając wniosek skarżącej zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: p.p.s.a.) – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, że wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Kierując się tymi kryteriami, uznać należy, iż wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy w zakresie częściowym. Z nadesłanych dokumentów wynika, iż podstawą utrzymania skarżącej oraz jej rodziny jest wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji dyrektora przedszkola w kwocie 7.500 zł netto miesięcznie, a wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała na kwotę 1.315 zł, lecz – pomimo wezwania Sądu - nie udokumentowała kosztów utrzymania rodziny. Skarżąca nie wyjaśniła też, czy jej małżonek dysponuje rachunkami bankowymi. Nadesłała natomiast obszerną dokumentację dotyczącą prowadzonej działalności gospodarczej. Ze złożonych deklaracji podatkowych wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2014 r. skarżąca osiągnęła przychód w kwocie 200.745 zł, a w roku 2015 przychód ten wzrósł do kwoty 305.180,35 zł. Powyższe wskazuje, iż prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza jest znacznych rozmiarów; skarżąca obraca znacznymi środkami pieniężnymi i nawet okoliczność, że w 2015 r. koszty prowadzonej działalności były wyższe od uzyskanych przychodów (wyniosły 436.454,13 zł), a w konsekwencji działalność gospodarcza przyniosła stratę, nie pozwala uznać skarżącej za osobę ubogą, dla której przeznaczona jest instytucja prawa pomocy (w 2014 r. dochód skarżącej zamknął się w kwocie 45.347,83 zł). W tym miejscu podkreślić należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Innymi słowy, strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, a nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. W roku bieżącym skarżąca kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej - dokonuje transakcji handlowych, zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. Z przedstawionych rachunków bankowych wynika, że stale dysponuje środkami pieniężnymi. Na kontach bankowych ewidencjonowane są zarówno wpłaty, jak i wypłaty. Zauważyć przy tym należy, iż skarżąca realizuje z rachunków prowadzonych na potrzeby działalności gospodarczej wypłaty gotówkowe, co uniemożliwia analizę w jaki sposób i w jakich celach środki pieniężne są wypłacane. Jako przykład wskazać należy, że w okresie od[...] kwietnia 2016 r. do [...] maja 2016 r. skarżąca wypłaciła w formie gotówkowej lub kartą z rachunku w Banku [...] kwotę 31.000 zł. Wypłaty gotówkowe realizowała również z konta prowadzonego w [...]. W okresie od [...] lutego 2016 r. do [...] lutego 2016 r. wypłaciła gotówkę w wysokości 10.300 zł. Powyższe fakty podważają twierdzenia skarżącej o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania sądowego sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi w kwocie 110 zł. Na ocenę wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie może pozostać bez wpływu fakt, że prowadzona w formie trzech niepublicznych przedszkoli (w B., w L. i w K.) działalność gospodarcza skarżącej jest dotowana środkami publicznymi, a więc własny wkład finansowy strony jest niższy od kosztów działalności prowadzonej przez przedsiębiorców w innych branżach. Odnosząc się do wykazanych zaległości publicznoprawnych zaakcentować należy, iż skarżąca systematycznie je spłaca, co również potwierdzają przedstawione wyciągi z rachunku bankowego. Analizując zobowiązania kredytowe wskazać należy, że skarżąca w dniu [...] listopada 2015 r. podpisała umowę kredytu konsumpcyjnego gotówkowego na kwotę 41.197,47 zł, a dniu 15 stycznia 2016 r. podpisała umowę o kredyt obrotowy związany z prowadzoną działalnością gospodarczą w kwocie 120.000 zł. Okoliczność, iż banki pożyczają skarżącej środki pieniężne świadczy o jej stabilnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyjęcie, że spłaci ona zobowiązania wobec banków. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W postanowieniu z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego kredyty zaciągnięte przez skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Reasumując, w ocenie referendarza sądowego powyższe ustalenia nie pozwalają na uwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Żądanie skarżącej zmierza bowiem do przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów sądowych w sytuacji, gdy osiągane przez nią dochody są w stanie zabezpieczyć wymagane obecnie koszty sądowe, a więc wpis w wysokości 110 zł, którego uiszczenie spowoduje rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.