II FSK 1810/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jan Rudowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Beata Sobocha, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 1168/13 w sprawie ze skargi W. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 19 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1168/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę W [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej "strona", "skarżąca", "spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 19 sierpnia 2013 r. w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji. 2. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez sąd pierwszej instancji wynika, że Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 12 listopada 2012 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank [...] S.A. W wyniku realizacji ww. zajęcia bank w dniu 10 czerwca 2013 r. dokonał częściowej realizacji środka egzekucyjnego i przekazał kwotę w wysokości 39 298,80 zł. Pismem z dnia 11 czerwca 2013 r. W [...] sp. z o.o. zwróciła się do Dyrektora Izby Celnej o wyłączenie spod egzekucji kwoty 39 564,80 zł. W uzasadnieniu spółka wskazała, iż kwota ta – wynikająca z faktury VAT z dnia 10 kwietnia 2013 r. wystawionej przez A. spółka z o.o. – została omyłkowo wpłacona na rachunek bankowy należący do P. [...] sp. z o.o. w dniu 6 czerwca 2013 r. W tej samej dacie pracownik spółki W. [...] zorientował się, iż złożył błędną dyspozycję przelewu i skontaktował się ze P. [...] sp. z o.o., która poinformowała go o zajęciu rachunku bankowego zobowiązanego. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie odmówił wyłączenia spod egzekucji kwoty 39 298,80 zł przekazanej na rachunek bankowy Izby Celnej w Szczecinie przez Bank [...] S.A. Po rozpoznaniu zażalenia spółki, przytoczywszy przepis art. 38 § 1, art. 40 § 1, art. 44 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – dalej zwana: "u.p.e.a.") i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 – dalej zwana: "k.p.a."), Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2013 r. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 27 czerwca 2013 r. i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w całości. Jak wskazał organ, złożenie wniosku o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji po wykonaniu tego prawa powoduje, iż zastosowanie znajdzie przepis art. 105 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję (odpowiednio postanowienie) o umorzeniu postępowania. Przesłanką umorzenia postępowania jest bezprzedmiotowość tego postępowania "z jakiejkolwiek przyczyny", czyli z każdej przyczyny powodującej brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego wywołują nieodwracalne skutki prawne, dlatego żądanie wyłączenia takiej rzeczy lub prawa spod egzekucji po realizacji zajęcia jest bezprzedmiotowe. W związku z powyższym koniecznym stało się, stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w sprawie. 3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wyłączenie spod egzekucji wskazanej kwoty, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 38 § 1 i § 2 oraz art. 44 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. 4. Oddalając skargę sąd pierwszej instancji podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło zdarzenie, które spowodowało, iż postępowanie w sprawie złożonego wniosku o wyłączeniu spod egzekucji zajętych wierzytelności stało się bezprzedmiotowe w świetle art. 44 u.p.e.a., zgodnie z którym żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku, ponieważ sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa po ich zbyciu jest bezskuteczne. Dlatego też osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa może dochodzić jedynie odszkodowania za wyrządzoną w ten sposób szkodę od zobowiązanego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a. Jeżeli więc dokonanie przez osobę trzecią czynności złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy lub prawa majątkowego nastąpi w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego, to mimo zachowania terminu, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a. (czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do rzeczy lub prawa majątkowego), nie będzie ona wywierała skutku prawnego w postaci rozpoznania i rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zamyka osobie trzeciej drogę ochrony jej praw co do tych rzeczy lub praw majątkowych przed organem egzekucyjnym. Osoba trzecia ma w takim wypadku możliwość dochodzenia od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. W konsekwencji, zdaniem sądu pierwszej instancji, prawidłowo Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie, stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji. 5. Od powyższego orzeczenia spółka wniosła skargę kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: 1) przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej w skrócie "p.u.s.a."), art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."); 2) przepisów art. 38 § 1 i 2 oraz art. 44 u.p.e.a. Jak wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej spółka nie była stroną postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ pierwszej instancji, a więc nie miała wiedzy o zajętym rachunku bankowym P. [...] sp. z o.o. W związku z powyższym spółka nie miała możliwości w ustawowym terminie wytoczyć powództwa przeciwegzekucyjnego, a jedynym sposobem ochrony jej praw był wniosek o wyłączenie spornej kwoty spod egzekucji w trybie art. 38 § 1 u.p.e.a. Strona podkreśliła, że skorzystała z tego prawa w pierwszym możliwym terminie. Wykładnia przepisów zastosowana przez organy egzekucyjne i sąd pierwszej instancji uniemożliwiła ochronę praw osób trzecich w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. 6.1. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny jest bowiem związany zawartymi w niej podstawami i wnioskami (art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.). Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie sąd ma obowiązek odnieść się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, publik. ONSAiWSA 2010, nr 1(34), poz. 1). Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie sąd nie jest władny do dokonywania wykładni zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowania, czy też uzupełnienia zarzutów skargi kasacyjnej. Właściwe sformułowanie zarzutów polega na podaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone oraz na czym to naruszenie polegało. 6.2. W rozpoznawanej sprawie przypomnienie tych zasad było niezbędne wobec tego, że opierając skargę kasacyjna na obu podstawach z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wskazano na naruszenie w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a i art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 38 § 1 i 2 oraz art. 44 u.p.e.a.). Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach wyznaczonych podanymi zarzutami należało się zgodzić z przypomnieniem przez sąd pierwszej instancji, że w sprawie istotę sporu stanowiło ustalenie, czy prawidłowe było postępowanie organu odwoławczego, który uchylił postanowienie organu egzekucyjnego pierwszej instancji o odmowie wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego i umorzył postępowanie w tej sprawie. Podstawę do takiej oceny stanowiły powołane w podstawach zaskarżonej decyzji przepisy art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 38 i art. 44 u.p.e.a. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie potwierdza, że zawarta nim argumentacja zmierzała do wykazania, iż wobec braku podstaw do żądania przez spółkę wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego organ odwoławczy trafnie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji i umorzył postępowanie tego organu. Oceny sądu pierwszej instancji w tym zakresie nie podważono. Nie został sformułowany zarzut naruszenia przepisów, w oparciu o które wydane zostało zaskarżone postanowienie (art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a.). Nie podważono tym samym oceny, że wydanie przez organ pierwszej instancji postanowienia w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji spornej kwoty zajętej na rachunku bankowym zobowiązanego było nieprawidłowe oraz oceny, że złożenie wniosku o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji po wykonaniu tego prawa powoduje, iż zastosowanie znajdzie przepis art. 105 k.p.a. Zgodnie ze wskazanym przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję (odpowiednio postanowienie) o umorzeniu postępowania. Brak zarzutów w skardze kasacyjnej w tym zakresie, uniemożliwiając Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu skontrolowanie zaskarżonego wyroku co do istnienia przesłanki umorzenia postępowania w sprawie wniosku spółki o wyłączenie spod egzekucji prawa majątkowego, przesądzał o wyniku sprawy. 6.3. W sposób skuteczny tej oceny nie można było podważyć sformułowanymi zarzutami naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a i art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Istotne dla wyznaczenia zakresu przedmiotowego kontroli sądowoadministracyjnej jest więc wyznaczenie "granic danej sprawy". Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II FSK 624/07 (publik. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie "CBOSA") "wprawdzie sąd – stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. – nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, jednakże jest uprawniony do rozstrzygania wyłącznie w granicach danej sprawy, które wyznacza kontrolowany akt (lub inna forma działalności) administracji publicznej". Jak wynika z uzasadnienia przytoczonego wyroku, z którym zgadza się Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, dla wyznaczenia granic danej sprawy istotna jest treść i natura kontrolowanej decyzji administracyjnej. Rozstrzygnięcie ,,w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd pierwszej instancji zastosował się do omówionego przepisu orzekając w granicach sprawy oraz odnosząc się do podstaw prawnych wydanego w tej sprawie rozstrzygnięcia. Nie uchybił również obowiązującym w tym zakresie zasadom orzekania wyrażonym w art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. Zgodnie z tym przepisem kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Skoro sąd pierwszej instancji nie dostrzegł tego rodzaju uchybień, to orzekając w granicach sprawy zasadnie skargę spółki oddalił (art. 151 p.p.s.a.). 6.4. Do uwzględnienia skargi kasacyjnej nie mogły doprowadzić również podniesione w niej zarzuty naruszenia art. 38 § 1 i 2 oraz art. 44 u.p.e.a. Jak trafnie wywiódł to w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji w bezspornie ustalonym stanie faktycznym sprawy złożenie przez spółkę na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. wniosku o wyłączenie spod egzekucji zajętego rachunku zobowiązanego było spóźnione. Stanowi o tym wprost powołany w skardze kasacyjnej art. 44 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Zatem definitywne zaspokojenie uprawnionego wierzyciela – tak jak w rozpoznawanej sprawie – stanowi wykonanie prawa majątkowego, co stanowi przesłankę tamującą możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji z art. 44 in fine u.p.e.a. Tego rodzaju rozwiązanie prawne zostało potwierdzone w art. 168a u.p.e.a. przyznającym osobom, które roszczą sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z których przeprowadzono egzekucję przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego poprze możliwość dochodzenia od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. 6.8. Mając na uwadze wszystkie przedstawione okoliczności odnoszące się do treści zarzutów skargi kasacyjnej należało orzec o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej praz radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 490).