II SA/Rz 145/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ NSA Małgorzata Wolska Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] października 2012 r. Wójt Gminy [...] przyznał M. G. prawo do zasiłku rodzinnego na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. na dzieci: A. i J. urodzonych w dniu 18 grudnia 2010 r. oraz dodatek do zasiłku w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 400 zł. Podaniem z dnia 31 października 2014 r. M. G. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o wznowienie postepowania zakończonego ww. decyzją i przyznanie dodatku do zasiłku w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 400 zł na każde z dzieci pozostających pod jej opieką, a urodzonych podczas jednego porodu. Wskazała, że w sprawie pojawiła się nowa okoliczność, gdyż w dniu 26 czerwca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej NSA) podjął w składzie siedmiu sędziów uchwałę, w której uznał, że dodatek ten przysługuje na każde z dzieci. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], Wójt Gminy [...] odmówił wznowienia postępowania uznając, że podjęcie ww. uchwały nie stanowi żadnej z przesłanek wznowienia określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) dalej zwanej: "k.p.a.". W zażaleniu wnioskodawczyni ponownie powołując się na ww. uchwałę wskazała, że podstawa wznowienia, na którą się powołuje, określona jest w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i dotyczy nowych okoliczności faktycznych, które wyszły na jaw po wydaniu decyzji. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy uznając, że okoliczność wskazana przez stronę nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania. W istocie bowiem strona wskazuje na niewłaściwą interpretację przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonaną przez Wójta Gminy [...] w decyzji z dnia [...] października 2012 r., których znaczenie zostało wyjaśnione w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, a nie na nowe okoliczności faktyczne sprawy. W skardze na ww. postanowienie, wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M. G. zarzuciła organom naruszenie art. 145 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że w sprawie nie zaistniała podstawa do wznowienia postępowania, art. 8 ust. 2 i art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprzyznanie jej dodatku do zasiłku rodzinnego na drugie dziecko, a art. 2, 18 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nierówne traktowanie rodzin wielodzietnych, w których dzieci nie rodziły się podczas jednego porodu w stosunku do tych, w których podczas jednego porodu urodziło się więcej niż jedno dziecko. W ocenie skarżącej wznowienie postępowania jest konieczne do naprawienia błędów popełnionych przy wydawaniu decyzji o przyznaniu jej dodatku, ponieważ od samego początku opiekuje się dwójką dzieci urodzonych podczas jednego porodu i z tej przyczyny powinna otrzymywać dodatek w kwocie 400 zł na każde z nich, a nie tylko na jedno. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647). Zakres kontroli wyznacza art. 134 p.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. Skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn wynikających ze skargi oraz podanych przez skarżącą na rozprawie przed Sądem, bowiem organy naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. obligowało Sąd do uchylenia kontrolowanych decyzji. Skarżąca, powołując się na uchwalę Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt OPS 15/13 (LEX nr 147508) dąży do uzyskania wypłaty dodatku na każde urodzone dziecko na urlopie wychowawczym, gdyż od 1 listopada 2011 r. został jej przyznany jeden dodatek, podczas gdy urodziła przy jednym porodzie dwoje dzieci. W rozpoznawanej sprawie skarżąca złożyła wniosek o wznowienie postępowania wskazując przesłankę "nowości" wymienioną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., to jest, gdy wyjdą na jaw istotne okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Skarżąca wystąpiła też o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2012 r., którą przyznano jej dodatek do zasiłku rodzinnego w kwocie 400 zł z tytułu opieki nad synem A. z okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Ponadto na rozprawie sądowej oświadczyła, że aktualnie wniosła także o zmianę ww. decyzji w trybie art. 155 k.p.a. Przedstawione działania skarżącej jednoznacznie określają jej oczekiwania względem organów, które ograniczyły się jedynie do formalnego rozpatrywania wniosku o wznowienie bez podjęcia działań celem właściwego odczytania intencji skarżącej do osiągnięcia zamierzonego celu. Nie budzi żadnych wątpliwości Sądu, że w przypadku, gdy postępowanie jest wszczynane na podstawie wniosku strony to jego treść określa żądanie strony. Nie mniej jednak nie zwalnia to organów od realizacji zasady informowania stron wyrażonej w art. 9 k.p.a. Stosownie do tego przepisu ograny administracji publicznej są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Na organie administracji ciąży obowiązek zmierzający do wyjaśnienia rzeczywistej woli strony, jeżeli charakter pisma wniesionego przez nią może budzić wątpliwości. Przepisy k.p.a. nakładają na organy administracji publicznej obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie do organów państwa (art. 8). Z zasadą tą pozostaje w związku zasada udzielania informacji określona w art. 9 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji są zobowiązane do należytego wyczerpującego informowana stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania (wyrok WSA w Gliwicach z 2.04.2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 590/13; LEX nr 1455045). W wyżej powołanej uchwale NSA stwierdził, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.), w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde z tych dzieci. W stanie faktycznym sprawy uchwała powyższa ma zastosowanie, bowiem skarżąca korzystała z urlopu wychowawczego i podczas jednego porodu urodziła dwoje dzieci, a przyznano jej tylko jeden dodatek. W realiach niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę na treść art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że jeżeli odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ich wysokość były następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, wypłata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata wstecz licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu. Wprawdzie skarżąca złożyła wniosek o wznowienie postępowania, ale mając na względzie art. 9 k.p.a. organy winny były poprowadzić postępowania zgodnie z intencją strony, którą była wyplata dodatku za drugie dziecko urodzone podczas tego samego porodu. Jak uważa się w piśmiennictwie, organ może sięgnąć po tryb sprostowania błędu w decyzji dotychczasowej, jeżeli nie ma podstawy do wszczęcia żadnego innego, kodeksowego postępowania nadzwyczajnego. W szczególności dopiero brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji lub uchylenia decyzji w postępowaniu wznowionym oraz uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej może uzasadniać wszczęcie postępowania w sprawie sprostowania decyzji. Błąd w decyzji (...) powinien być błędem popełnionym przez organ podczas oceny faktów na etapie postępowania zakończonego dotychczasową decyzją odmowną; może polegać na nieustaleniu istotnego faktu lub na jego błędnej interpretacji; (...) może być wynikiem oceny dokonanej w związku ze zmianą linii orzecznictwa organu i odmiennego niż poprzednio kierunku wykładni przepisu (tak W. Maciejko, Służba Pracownicza, 2006.12.27). W tym konkretnym przypadku mamy do czynienia z tą ostatnią z wymienionych sytuacji. Zagadnienie sporne w tej sprawie - wobec rozbieżności orzecznictwie na tle wykładni art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - znalazło rozstrzygnięcie w uchwale NSA z 26.06.2014 r. sygn. akt I OPS 15/13 (patrz wyrok WSA w Krakowie z 8 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 1321/14). Sąd wyżej już stwierdził, że formalnie rozpoznając wniosek o wznowienie postępowania i wydając postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania organy nie popełniły błędu, ale naruszenie prawa dotyczy przyczyn procesowych, bowiem organy administracji publicznej winny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wynika z art. 8 k.p.a. Dlatego naruszenie przepisów postępowania polegało na wadliwej ocenie stanu faktycznego sprawy, czym naruszono art. 7 i art. 77 Kpa. Celem skarżącej nie było uruchamianie wszystkich możliwych postępowań nadzwyczajnych uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co dla organu pomocy społecznej winno być oczywistym i zmierzać do szybkiego załatwienia sprawy poprzez udzielenia wsparcia skarżącej dla prawidłowego określenia zakresu przedmiotowego sprawy. Zważyć jeszcze należy, że sprostowanie błędu w decyzji ostatecznej w trybie art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest możliwe tylko za 3 lata wstecz licząc od dnia zawiadomienia lub od dnia wydania decyzji prostującej z urzędu. Z wyżej naprowadzonych przyczyn Sąd uchylił postanowienia obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu wniosek z dnia 31 października 2014 r. potraktuje jako zawiadomienie o popełnieniu błędu w decyzji, o którym mowa w art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyda decyzję z uwzględnieniem stanowiska wyrażonego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt I OPS 15/13.