IV SA/Po 219/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Anna Jarosz (spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Rektora [...] w P. z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Rektora [...] w P. na rzecz skarżącego D. S. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] października 2015r., nr [...]/2015 Dziekan Wydziału [...] [...] z siedzibą w P. (dalej Dziekan lub organ I instancji), na podstawie art. 190 ust. 1 pkt 3 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia [...] lipca 2005r. prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005r., poz. 1365 ze zm. - dalej zwanej usw) oraz art. 107 ustawy z dnia [...] czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (dalej kpa) i § 47 ust. 1 pkt 3 Regulaminu Studiów (uchwała Senatu z dnia [...] grudnia 2014r. - postanowił skreślić D. S. (dalej odwołujący lub skarżący), nr [...] z listy studentów studiów niestacjonarnych drugiego stopnia Wydziału [...] w P. kierunek [...] w roku akademickim [...]. W uzasadnieniu podano, że student D. S. na kierunku Bezpieczeństwo N. nie złożył w terminie pracy dyplomowej w dziekanacie Wydziału [...] w roku akademickim [...] i nie złożył w tym terminie egzaminu dyplomowego. Student był do tego zobowiązany do dnia [...] września 2015r. Dziekan Wydziału, jako podstawę prawną decyzji podał art. 190 ust. 1 pkt 3 usw oraz § 47 ust. 1 pkt 3 Regulaminu Studiów, zgodnie z którymi to przepisami Dziekan skreśla studenta z listy studentów w przypadku niezłożenia w terminie egzaminu dyplomowego. Decyzja zawiera pouczenie o prawie odwołania się od niej do Rektora [...] w terminie 14 dni od doręczenia za pośrednictwem Dziekana. Decyzja ta została przesłana do skarżącego pocztą elektroniczną (e-mail) na jego właściwy adres. Na taki sposób doręczenia strony uprzednio już wyraziły zgodę ( art. 391 kpa) i w takiej formie odbywała się wszelka korespondencja między władzami uczelni i studentami, w tym ze skarżącym. Decyzja powyższa z dnia [...].102015r. została wysłana (i doręczona) skarżącemu w dniu [...] listopada 2015r., drogą elektroniczną. Pismem z dnia [...] listopada 2015r., złożonym w tym dniu, D. S. odwołał się od decyzji Dziekana. W dniu [...].11.2015r. Dziekanat potwierdził otrzymanie odwołania. W uzasadnieniu odwołania odwołujący podniósł, że wcześniejsza decyzja Dziekana z dnia [...] sierpnia 2015r., nr [...]/2015 dotycząca przywrócenia go w prawach studenta studiów niestacjonarnych na Wydziale [...] w P., kierunek Bezpieczeństwo N. w roku akademickim [...] i jednocześnie zobowiązująca go do złożenia pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego do dnia [...] września 2015r. - została mu doręczona 16 dni po jej wydaniu, to jest dnia [...] sierpnia 2015r. Ostatecznym terminem złożenia pracy dyplomowej, zgodnie z informacją przekazaną mu przez pracownika dziekanatu był dzień [...].09.2015r. W tym terminie, jak pokreślił skarżący nie miał możliwości złożenia pracy dyplomowej i złożyć egzaminu, gdyż przebywał za granicą. Możliwość przesunięcia terminu złożenia pracy dyplomowej do dnia [...].09.2015r. jak wnioskował skarżący - załatwiono negatywnie. Odwołujący wniósł o uchylenie decyzji Dziekana z dnia [...].10.2015r. i ponowne wpisanie go na listę studentów z możliwością złożenia pracy dyplomowej. W dniu [...] stycznia 2016r. skarżący otrzymał drogą elektroniczną e-mail z Dziekanatu Wydziału [...], w którym poinformowano skarżącego, że " W odpowiedzi na odwołanie od decyzji Dziekana (...) Władze Uczelni oraz Wydziału podtrzymują decyzję o skreśleniu z listy studentów. Decyzją Pana Rektora za pośrednictwem Pana Dziekana jest negatywne rozpatrzenie odwołania. Wszystkie terminy dotyczące przywrócenia i skreślenia z listy studentów zostały dotrzymane i po rozpatrzeniu sprawy Władze Uczelni podtrzymują decyzję". W piśmie tym (dalej decyzja organu II instancji lub Rektora) zaproponowano również skarżącemu złożenie wniosku o ponowne przyjęcie na studia w celu powtórzenia ostatniego roku i złożenia egzaminu dyplomowego. E-mail podpisany został przez p. o. kierownika dziekanatu E. K.. Pismem z dnia [...] lutego 2016r., nadanym w dniu [...] lutego 2016r. D. S., uznając pismo z dnia [...] stycznia 2016r. za decyzję Rektora - złożył, za pośrednictwem Rektora skargę na powyższą decyzję. W skardze zarzucił decyzji naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy przez naruszenie art. 107 § 1 i 3 kpa w związku z art. 207 ust. 1 usw poprzez niewskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i niewyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia zapoznanie się z motywami działania organu, nieprawidłowe określenie organu wydającego decyzję, stron postępowania, rozstrzygnięcia i brak uzasadnienia faktycznego i prawnego, a także brak pouczenia o możliwości wniesienia skargi. Skarżący zarzucił też naruszenie art. 40 kpa poprzez brak skutecznego doręczenia decyzji poprzez przesłanie jedynie lakonicznej wiadomości mailowej, art. 77 § 1 kpa w związku z art. 80 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie tj. niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i niedokonanie oceny ważnych okoliczności w sprawie a także naruszenie art. 6 kpa prze jego niezastosowanie. Opisując stan faktyczny sprawy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; określenie, że decyzja Rektora oraz decyzja Dziekana nie może być wykonana oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego. W odpowiedzi na skargę Rektor [...] w P. wniósł o jej oddalenie. Przytaczając stan faktyczny między stronami, wskazując, że skarżący zaakceptował formę doręczania treści rozstrzygnięć w indywidualnych sprawach studenckich drogą elektroniczną organ II instancji podkreślił, że mając na uwadze autonomię szkól wyższych życie społeczności akademickiej w dużej mierze oparto na postanowieniach statutu uczelni, a prawodawca wyznaczył stosunkowo wąski zakres czynności organów uczelni do których stosuje sie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawa o szkolnictwie wyższym wymaga rozstrzygnięć w postaci decyzji administracyjnych w sprawach m. in. skreślenia z listy studentów. Taka decyzja ma charakter związany na co wskazuje redakcja art. 190 ust. 1 psw. Organ zaprzeczył aby nieskutecznie doręczono skarżącemu zaskarżoną decyzję. Na rozprawie w dniu [...] sierpnia 2016r. skarżący podtrzymał skargę i podał, że faktycznie korespondencja między nim a uczelnią prze cały czas studiów prowadzona była drogą elektroniczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153,poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, gdy jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie jej przez sąd administracyjny następuje w sytuacjach określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.).dalej zwane p.p.s.a., tj w przypadku uchybienia przepisom prawa materialnego, jeżeli uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy, w przypadku rozstrzygnięcia dotkniętego wadą uzasadniającą wznowienie postępowania, jak również w przypadku wad, jeżeli mogły mieć istotny wpływ za wynika sprawy. Wyjaśnić należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art..135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do jej końcowego załatwienia. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek, częściowo z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 107 § 1 kpa określa, że decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji (...). Sąd rozpatrując niniejszą sprawę przyjął, że wiadomość mailową z dnia [...] stycznia 2016r. należy, zgodne z intencją skarżącego zawartą w skardze, traktować jako decyzję organu II instancji, mimo, że brak w niej elementów wymaganych przepisem art. 107 kpa. Uzasadnione jest to tym, że skarżący w terminie złożył skargę, a wcześniej odwołanie i uznanie wiadomości mailowej z dnia [...] stycznia 2016r. za "zwykłą" korespondencję między stronami a nie decyzję (skutkujące koniecznością odrzucenia skargi z uwagi na brak decyzji drugoinstancyjnej) stawiłoby skarżącego w sytuacji, gdy nie mając ostatecznego rozstrzygnięcia w ważnej życiowo sprawie, nie miałby możliwości zmuszenia organów uczelni do wydania prawidłowo sformułowanej decyzji (poza oczywiście złożeniem skargi na bezczynność organu). Należało zatem ocenić, czy brak prawidłowego rozstrzygnięcia, zgodnego z art. 138 kpa, brak podpisu organu lub osoby przez niego upoważnionej oraz uzasadnienia decyzji jest wadą istotną, pozbawiającą ten akt charakteru decyzji administracyjnej, o czym mowa w art.,107 § 1 kpa. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem i piśmiennictwem (por. B. Adamiak – Wadliwość decyzji administracyjnej, Wrocław 1986r., str. 50) brak podpisu (oraz ewentualnie innych elementów, wymienionych w art. 107 kpa) na decyzji jest wadą istotną, prowadzącą do oceny, że chodzi wówczas o pismo będące projektem decyzji. W konsekwencji prowadzi to do stwierdzenia, że pismo to nie wchodzi jeszcze do obrotu prawnego i nie wywołuje skutków, z którymi przepisy łączą konsekwencje prawne. Nie ma przy tym znaczenia czy pismo to zostało stronie doręczone. Co prawda art. 110 kpa łączy związanie organu treścią decyzji między innymi z chwilą doręczenia, podkreślić jednak należy, że w przepisie tym mowa jest o decyzji, a więc akcie zawierającym niezbędne składniki, pozwalające uznać imperatywne oświadczenie woli organu administracji właśnie za decyzję. Za minimum elementów decyzji administracyjnej traktuje się cztery składniki takie jak oznaczenie organu, adresata decyzji, czyli stron, rozstrzygnięcie i podpis osoby uprawnionej do jej wydania ( wyrok WSA w Opolu z dnia 24.06.2008r. II SA/Op 164/08). Nawet jednak to minimum wymaga podpisu odpowiedniej osoby do uznania ważności decyzji. Oznacza to więc, że brak jednego ze wskazanych wyżej składników decyzji powoduje wykluczenie ustalenia podstawowych elementów stosunku prawnego i nie mamy wówczas do czynienia z objawem woli organu, czyli z czynnością stosowania prawa przez uprawniony podmiot. Brak podpisu nie czyni aktu woli władzy decyzją w rozumieniu prawa. Bez wątpienia decyzja Rektora z dnia [...] stycznia 2016r. nie może być traktowana jako decyzja administracyjna w rozumienia prawa, skoro brak pod nią podpisu osoby uprawnionej przez organ lub samego organu – jest to tylko projekt decyzji. Doręczenie tego dokumentu stronie i rozpoznanie odwołania jej nie konwaliduje. Zgodnie z art. 190 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym Kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej (Dziekan) może skreślić studenta z listy studentów, przy czym od decyzji powyższe przysługuje odwołanie do rektora. Do decyzji podejmowanej w powyższym przedmiocie, zgodnie z art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, stosuje się odpowiednio przepisy kpa oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego, gdyż nie ulega wątpliwości, że stanowi ona decyzję podjętą w indywidualnych sprawach studentów, a więc dotyczy sfery praw i obowiązków studenta i wywiera bezpośredni skutek na zewnątrz (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 2204/11, Baza NSA). Odesłanie, w treści art. 207 ust. 1 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym, do odpowiedniego stosowania przez Dziekana i Rektora przepisów kpa powoduje, że Rektor uczelni rozpatrując odwołanie w przedmiocie skreślenia z listy studentów zobowiązany jest do poszanowania przepisów dotyczących postępowania administracyjnego, w tym przepisów dotyczących decyzji administracyjnej. W szczególności zwrócić należy uwagę na przepis art. 107 § 1 kpa, zgodnie z którym decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji oraz przepis art. 107 § 3 kpa, który precyzuje, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak wyjaśnia się w orzecznictwie sądów administracyjnych uzasadnienie decyzji, stanowiące jej obowiązkowy składnik, jest wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Op 8/12, Baza NSA). Konsekwentnie, już samo niezrealizowanie dyspozycji art. 107 § 3 kpa, i brak właściwego uzasadniania decyzji narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Sąd podkreśla, że prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym. Pamiętać bowiem należy, że nie jest rolą sądu administracyjnego zastępowanie organu administracji w podejmowaniu rozstrzygnięć administracyjnych, a zwłaszcza poszukiwanie w całokształcie sprawy motywów, jakimi kierowano się przy wydaniu decyzji. Motywy te muszą wprost wynikać z decyzji, umożliwiając sądowi administracyjnemu kontrolę prawidłowości działań organu, które doprowadziły do wydania decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie, jak wyżej wskazano, okoliczność, iż pod decyzją Rektora brak podpisu - powoduje nieważność tej decyzji, w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt. 7 kpa w związku z art. 107 § 1 kpa. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd nie badał sprawy pod względem merytorycznym, a więc nie badał czy zostały naruszone przepisy prawa materialnego powołane przez skarżącego w skardze. Wydany wyrok nie rozstrzyga w żaden sposób czy skreślenie z listy studentów było zgodne z obowiązującym prawem. Sprawa ta winna być rozstrzygnięta w ponownym postępowaniu wszczętym odwołaniem skarżącego z dnia [...].11.2015r. - zakończonym odpowiednio, sformułowaną i wydaną oraz doręczoną decyzją administracyjną, podpisaną przez właściwy organ lub osobę przez niego upoważnioną a także szczegółowo i wyczerpująco uzasadnioną z ustosunkowaniem się do wszelkich zarzutów zawartych w odwołaniu. Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt. 7 kpa. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.