II GZ 649/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Lu 768/16 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. Postanowieniem z 10 maja 2017 r. (sygn. akt III SA/Lu 768/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: WSA), działając na podstawie art. 178 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę kasacyjną G. S. (dalej: skarżący) od wyroku WSA z 17 stycznia 2017 r. oddalającego skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] grudnia 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. WSA stwierdził, że skarga kasacyjna musi spełniać wymogi formalne pisma strony, określone w art. 46 § 1 p.p.s.a. oraz wymogi, o których mowa w art. 176 p.p.s.a. Obligatoryjnym elementem skargi kasacyjnej jest m.in. wniosek o rozpoznanie jej na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (art. 176 § 2 p.p.s.a.). Ponadto WSA stwierdził, że z art. 47 § 1 p.p.s.a. wynika, iż do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom. WSA wskazał, że skarga kasacyjna skarżącego nie zawierała wniosku o rozpoznanie jej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Z tego względu pełnomocnik skarżącego został wezwany do usunięcia braku skargi kasacyjnej przez złożenie wspomnianego wniosku wraz z odpisem, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W wyznaczonym terminie pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, natomiast nie złożył odpisu tego wniosku dla strony przeciwnej. Zdaniem WSA, brak odpisu wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie stanowi brak formalny skargi kasacyjnej uniemożliwiający nadanie jej prawidłowego biegu. WSA podkreślił, że nie podziela linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zgodnie z którą brak odpisu wspomnianego pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie nie stanowi braku uniemożliwiającego nadanie skardze kasacyjnej prawidłowego biegu. W konsekwencji WSA uznał, że nieuzupełnienie wspomnianego braku formalnego skargi kasacyjnej skutkuje jej odrzuceniem. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając je w całości. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 178 p.p.s.a. "poprzez bezzasadne przyjęcie iż w kopercie nie było odpisu pisma dla strony przeciwnej oraz poprzez uznanie, iż nawet w sytuacji braku tego odpisu, brak ten skutkuje brakiem formalnym skargi kasacyjnej podczas gdy brak ten nie stanowi braku uniemożliwiającego nadanie skardze kasacyjnej prawidłowego biegu". W uzasadnieniu skarżący oświadczył, że w korespondencji skierowanej do WSA znajdowały się dwa pisma, w tym odpis dla strony przeciwnej, który wprawdzie nie został wymieniony jako załącznik, ale nie oznacza to, że w kopercie tego odpisu nie było. Niezależnie od tego skarżący wyraził pogląd, że niedołączenie odpisu dla strony przeciwnej nie jest brakiem skargi kasacyjnej, wobec czego skarga kasacyjna powinna być przekazana do rozpatrzenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, ale z innych powodów niż w nim wskazane. W art. 176 p.p.s.a. zostały określone elementy, jakie musi spełniać skarga kasacyjna. W szczególności skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (zob. art. 176 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 177a p.p.s.a., jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Natomiast na mocy art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek odrzucenia na posiedzeniu niejawnym skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna z 2 kwietnia 2017 r. nie zawierała wniosku o rozpoznanie jej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Taki brak formalny podlegał uzupełnieniu w postępowaniu naprawczym określonym w art. 177a p.p.s.a. Zarządzeniem z 6 kwietnia 2017 r. Przewodniczący Wydziału III WSA w Lublinie nakazał wezwać pełnomocnika skarżącego "do złożenia wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy (art. 176 § 2 ppsa) wraz z 1 odpisem wniosku – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej (art. 177a ppsa)". W zakreślonym terminie pełnomocnik skarżącego nadesłał pismo, w którym złożył wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Z treści tego pisma, akt sprawy oraz adnotacji biura podawczego WSA w Lublinie nie wynika, aby przesyłka zawierała również odpis tego pisma, co przeczy twierdzeniom zażalenia o dołączeniu odpisu pisma dla strony przeciwnej. Z uwagi na niedołączenie odpisu pisma z wnioskiem o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, WSA uznał, że skarżący mimo wezwania nie uzupełnił braku formalnego skargi kasacyjnej, co skutkowało odrzuceniem skargi kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA nie miał podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej z powodu nieuzupełnienia braku formalnego. Zarządzenie z 6 kwietnia 2017 r. było bowiem wadliwe w zakresie, w jakim nakazywało (pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej) pełnomocnikowi skarżącego złożenie odpisu wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W dacie wydawania powyższego zarządzenia skarga kasacyjna obarczona była brakiem formalnym, który polegał na niezamieszczeniu w niej wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Wobec tego Przewodniczący Wydziału III WSA w Lublinie prawidłowo wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia tego braku formalnego w terminie i pod rygorem określonym w art. 177a p.p.s.a. Natomiast bezpodstawne było wezwanie pełnomocnika skarżącego w zarządzeniu z 6 kwietnia 2017 r. do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej przez złożenie odpisu wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Oczywiście brak formalny skargi kasacyjnej w postaci niezamieszczenia w niej wspomnianego wniosku lub oświadczenia powinien być uzupełniony przez zawarcie takiego wniosku lub oświadczenia w piśmie procesowym. Zgodnie natomiast z art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Niedołączenie odpisu pisma stanowi brak formalny, który podlega uzupełnieniu, jeśli uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu. Należy jednak podkreślić, że przepisy p.p.s.a. nie upoważniają przewodniczącego do wzywania strony do uzupełnienia braku formalnego, który jeszcze nie wystąpił. Postępowanie naprawcze określone w art. 177a p.p.s.a. stanowi bowiem reakcję na stwierdzony brak formalny skargi kasacyjnej, a nie jest środkiem do usuwania braków formalnych, które mogą wystąpić w przyszłości. Brak formalny skargi kasacyjnej z 2 kwietnia 2017 r. – w dacie wydawania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III WSA w Lublinie - polegał na niezamieszczeniu w niej wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, a nie na nienadesłaniu odpisu takiego wniosku lub oświadczenia. Wobec tego nie było wówczas podstaw do wezwania pełnomocnika skarżącego - niejako "na zapas" - do nadesłania wspomnianego odpisu i to pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że – co do zasady – niezałączenie przez stronę odpisu pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie stanowi brak formalny skargi kasacyjnej, który podlega uzupełnieniu w trybie art. 177a p.p.s.a. Niemniej jednak w niniejszej sprawie taki brak formalny wystąpił dopiero 14 kwietnia 2017 r., to jest w dacie nadania przez pełnomocnika skarżącego pisma, w którym został zawarty wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Dopiero stwierdzenie, że wspomniane pismo złożono bez jego odpisu dla strony przeciwnej, dawało podstawy do wezwania pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia takiego braku formalnego skargi kasacyjnej. Natomiast wystosowanie takiego wezwania w zarządzeniu z 6 kwietnia 2017 r. było przedwczesne i wobec tego brak wykonania tego wezwania we wskazanym zakresie nie mógł skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej. Należy zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest także stanowisko, zgodnie z którym dopuszczalne jest jednoczesne wezwanie zarówno do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej przez złożenie wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, jak i do złożenia określonej liczby odpisów takiego wniosku lub oświadczenia, a niewykonanie jakiegokolwiek z elementów tego wezwania powinno skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a., za czym ma przemawiać odpowiednie stosowanie tezy uchwały NSA z 18 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OPS 13/13 (zob. m.in. postanowienia NSA: z 25 sierpnia 2017 r. o sygn. akt II OZ 807/17 oraz z 11 lipca 2017 r. o sygn. akt I OZ 1110/17). Jednak ze wskazanych wyżej powodów Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela takiego stanowiska. Za jego przyjęciem nie przemawia również uchwała NSA o sygn. akt I OPS 13/13, w której wskazano m.in., że "niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd". Problem prawny tak w niniejszej sprawie, jak i w przywołanych wyżej postanowieniach NSA w istocie nie dotyczy bowiem tego czy strona ma obowiązek złożenia odpowiedniej liczby odpisów skargi kasacyjnej (co należy uznać za bezdyskusyjne), ale tego, czy dopuszczalne jest wzywanie do uzupełnienia takiego braku skargi kasacyjnej, zanim zostanie on stwierdzony na podstawie akt sprawy. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku skarżącego w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie, skoro nie jest ono jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1. Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V., Rozdział 1.), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia. Zwrot kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego jest możliwy jedynie w jednym z orzeczeń kończących postępowanie w sprawie w danej instancji, o ile pozwoli na to wynik sprawy determinujący rozstrzygnięcie o kosztach procesu (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 743-744 i 786). Rozpoznając ponownie sprawę, WSA (Przewodniczący) na podstawie art. 177a p.p.s.a. wezwie pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej przez złożenie odpisu pisma z 2 kwietnia 2017 r. zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, zakreślając określony w tym przepisie termin i rygor. PG