II SA/Wa 611/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Danuta Kania, Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant spec. Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2016 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie wypłaty świadczenia pieniężnego oddala skargę. Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. zwolnił [...] M.K. z zawodowej służby wojskowej, z dniem [...] lipca 2015 r., wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w rezerwie kadrowej. W dniu [...] września 2015 r. wymieniony złożył do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] wniosek w przedmiocie przyznania i wypłaty (jednorazowo z góry za cały rok) świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o którym mowa w art. 95 pkt. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1414 z późn. zm.). Dyrektor WBE w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] września 2015 r. przyznał wnioskodawcy prawo do świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w wysokości 113 760 zł. W dniu [...] października 2015 r. przesyłka pocztowa zawierająca przedmiotową decyzję została zwrócona do wojskowego organu emerytalnego z adnotacją, że adresat zmarł.  W dniu [...] października 2015 r. M. K. złożyła wniosek o wypłatę świadczenia pieniężnego przysługującego jej mężowi, dołączając do wniosku akt poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] października 2015 r. Dyrektor WBE w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. odmówił M.K. wypłaty świadczenia pieniężnego przysługującego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej po zmarłym mężu [...] M. K. Równocześnie decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. Dyrektor WBE w [...] na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie w sprawie wniosku [...] M. K. z dnia [...] września 2015 r. Decyzję włączono do akt postępowania. W dniu [...] grudnia 2015 r. M. K. złożyła odwołanie do Ministra Obrony Narodowej od decyzji Dyrektora WBE w [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. odmawiającej jej wypłaty, wnosząc o jej uchylenie w całości i wydanie rozstrzygnięcia o wypłacie przedmiotowego świadczenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora WBE w [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie wypłaty M. K. świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że Dyrektor WBE w [...] prawidłowo odmówił żonie zmarłego żołnierza wypłaty świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Minister przywołał treść powołanego przepisu, jak też przepisu art. 96 ust. 1 ustawy wskazując, że spełnienie przez M.K. ustawowych przesłanek było podstawą wydania przez Dyrektora WBE decyzji z dnia [...] września 2015 r. o przyznaniu żołnierzowi świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Minister wskazał, że z aktu zgonu wynika, iż M. K. zmarł w dniu [...] września 2015 r., a zatem przed wydaniem przez Dyrektora WBE decyzji przyznającej zwolnionemu żołnierzowi świadczenie. Przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie regulują wprost kwestii wypłaty świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w przypadku śmierci wnioskodawcy już po wszczęciu postępowania w tej sprawie. Organ podał, że ustawodawca w przepisach art. 98-101 powołanej ustawy uregulował kwestie należności pieniężnych w przypadku śmierci żołnierza zawodowego oraz śmierci jego członka rodziny. W myśl art. 98 ust. 1 cytowanej ustawy ustawodawca w przypadku śmierci żołnierza pełniącego zawodową służbę wojskową, przewidział z tego tytułu uprawnienia do wszystkich należności określonych w art. 95 ust. 2-6 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych dla małżonka zmarłego żołnierza, za wyjątkiem prawa do świadczenia pieniężnego należnego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Minister stwierdził, że skoro ustawodawca nie przewidział prawa do tej należności w przypadku śmierci żołnierza zawodowego, to tym bardziej nie ma podstaw do domniemywania prawa do tej należności dla małżonka żołnierza, który zmarł krótko po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Wobec istnienia powyższych regulacji wymagałoby to wyraźnej normy prawnej, a w tym stanie prawnym przepisu takiego nie ma. Ponadto z uwagi na ogólną i powszechną w sferze zabezpieczenia społecznego regułę prawa do korzystania z jednego świadczenia - dopuszczalność jednoczesnego (za ten sam okres) pobierania renty rodzinnej z innym świadczeniem służącym temu celowi wymagałoby wyraźnej regulacji dopuszczającej taki wyjątek w przepisach ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Organ wskazał, że w myśl art. 70 ust. 4 przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w przypadku niespełniania warunków do renty rodzinnej i braku posiadania niezbędnego źródła utrzymania - wdowie przysługuje prawo do okresowej renty rodzinnej przez okres jednego roku od chwili śmierci męża. Minister podał, że Dyrektor WBE w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] października 2015 r. przyznał M. K. (bezterminowo) prawo do renty rodzinnej od dnia [...] września 2015 r. Organ zwrócił też uwagę, że żołnierze zawodowi zwolnieni z zawodowej służby wojskowej na podstawie reguły wykluczającej określonej w art. 96 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w przypadku nabycia uprawnień zarówno do świadczenia emerytalnego jak i przedmiotowego świadczenia pieniężnego, należnego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej - mają prawo do wyłącznie jednego z tych świadczeń, w drodze wyboru. Nawet gdyby uznać, że przepisy wojskowej ustawy pragmatycznej dopuszczają możliwość wypłaty tego świadczenia, w tym dla wdów w tym stanie faktycznym, byłoby to do nie pogodzenia z przedmiotową regulacją art. 96 ust. 3 cytowanej wyżej ustawy. Z dokumentacji sprawy wynika bowiem, iż wnioskodawczyni od momentu śmierci żołnierza ma wypłacaną wojskową rentę rodzinną z tytułu śmierci męża. Wypłata dwóch świadczeń z tego samego tytułu, za ten sam okres byłaby nie do pogodzenia z ustanowioną w Konstytucji RP zasadą sprawiedliwości społecznej (np. wyrok NSA w Warszawie, sygn. akt 1 OSK 3006/13, niepublikowany). Minister stwierdził, że wykładnia systemowa powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że dla wdów po byłych żołnierzach zawodowych, bez względu na fakt, kiedy nastąpiła śmierć żołnierza zawodowego, powyższe przepisy nie przewidują prawa do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 95 pkt. 1 wojskowej ustawy pragmatycznej, gdyż do tego świadczenia uprawniony jest wyłącznie żołnierz zawodowy zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Organ wskazał przy tym, że sprawa dotycząca odmowy przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia pieniężnego dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych ze zmarłą osobą, które nie podlegają dziedziczeniu w myśl art. 922 § 2 k.c. świadczenie to przysługuje bowiem, zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierzowi zawodowemu zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej po spełnieniu odpowiednich kryteriów. Świadczenie to jest nierozerwalnie związane z podmiotem posiadającym status zwolnionego żołnierza zawodowego w rozumieniu ustawy. Nadaje to świadczeniu charakter osobisty, a w konsekwencji nie podlegający dziedziczeniu ani zbyciu. Przysługuje zatem uprawnionemu na "samego siebie", nie zaś na "innego członka rodziny" (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 czerwca w sprawie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, II SA/Łd 357/09, postanowienie NSA z dnia 14 kwietnia 2011 r., I OSK 45/11 opublikowano: orzeczenia.nsa.gov.pl). Minister wskazał też, że przepis art. 30 § 4 k.p.a. nie stanowi podstawy prawnej przeniesienia praw lub obowiązków administracyjnoprawnych, a umożliwia jedynie, jak wskazano, kontynuowanie postępowania, gdy wskutek zbycia lub dziedziczenia następuje zmiana podmiotu materialnoprawnego. Decyzja Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. stała się przedmiotem skargi M. K., reprezentowanej przez adwokata, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, pełnomocnik zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 95 pkt 1 w zw. z art. 96 ust. 6 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 922 § 1 i 2 k.c. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskazanej normy, skutkujące nieprawidłowym przyjęciem, iż pomimo złożenia przez uprawnionego wniosku i spełnienia wszystkich przesłanek do wypłaty świadczenia, nie powstało roszczenie o wypłatę i nie weszło do masy spadkowej po zmarłym M. K., czego skutkiem była błędna decyzja o odmowie wypłaty skarżącej kwoty objętej powstałym w rzeczywistości roszczeniem; - art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą niewłaściwym zastosowaniem w sytuacji, gdy skarżącej przysługuje świadczenie z innej podstawy niż świadczenie, które przysługiwało zmarłemu mężowi skarżącej; - wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej poprzez jej błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wynikające z błędnego przyjęcia, iż pobierane przez skarżącą świadczenie i przysługująca jej kwota po zmarłym mężu to świadczenia z tego samego tytułu. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że wydając zaskarżoną decyzję organ nie zwrócił uwagi na fakt, iż składając wniosek o wypłatę świadczenia opisanego w art. 95 pkt 1 ustawy pragmatycznej M. K. zrealizował swoje prawo do tegoż świadczenia. Zdaniem pełnomocnika organ II instancji błędnie przyjmuje, że skarżąca ubiega się o prawo do świadczenia opisanego w art. 95 pkt 1 ustawy pragmatycznej. Prawo do tego świadczenia przysługiwało zmarłemu małżonkowi skarżącej M. K. Zmarły małżonek skarżącej skorzystał ze swego prawa, składając wniosek o jednorazową wypłatę świadczenia. W zaistniałej sytuacji nie ma już mowy o przejściu prawa do świadczenia albowiem na skutek aktualizacji uprawnienia M.K. powstało po jego stronie roszczenie o wypłatę kwoty 113 760,00 zł. Roszczenie to jako prawo czysto majątkowe z chwilą śmierci zmarłego przeszło na jego spadkobierców zgodnie z art. 922 § 1 k.c. Ponieważ skarżąca jest spadkobiercą M. K., przysługuje jej roszczenie o zapłatę wyżej wymienionej kwoty. Na marginesie pełnomocnik skarżącej wskazał, że zasady sprawiedliwości społecznej w przedmiotowej sprawie nakazują wypłacić skarżącej należną jej kwotę. Przeciwne rozstrzygnięcie prowadzi bowiem do niczym nieuzasadnionego różnicowania sytuacji żołnierza, który złożył wniosek o wypłatę przedmiotowego świadczenia i zmarł przed otrzymaniem kwoty z tytułu tegoż świadczenia oraz sytuacji żołnierza, który złożył tożsamy wniosek, jednak zmarł już po otrzymaniu kwoty z tytułu świadczenia. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie, powołując się na ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Organy nie naruszyły w tej sprawie ani przepisu art. 95 pkt 1 w zw. z art. 96 ust. 6 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1414 z późn. zm.), w związku z art. 922 § 1 i § 2 kodeksu cywilnego ani art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jak też art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94, przysługuje przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Stosownie zaś do art. 96 ust. 6 tej ustawy, świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 95 pkt 1 wypłaca się żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej w terminach określonych w art. 81 ust. 1, a w przypadku gdy żołnierz wystąpił o wypłatę tego świadczenia, za cały należny okres jednorazowo z góry, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia złożenia wniosku w tej sprawie. Wypłaty tego świadczenia dokonuje wojskowy organ emerytalny właściwy dla adresu zameldowania żołnierza (art. 96 ust. 7). Jednocześnie przepis art. 96 ust. 9 powołanej ustawy, który to przepis pełnomocnik skarżącej pomija, stanowi, że wypłaty należności, o których mowa w ust. 7, tj. m.in. świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 95 pkt 1, dokonuje się na pisemny wniosek żołnierza zawodowego, na podstawie decyzji wojskowego organu emerytalnego właściwego dla adresu zameldowania żołnierza, a w razie braku adresu zameldowania – organu emerytalnego właściwego dla adresu zameldowania żołnierza na pobyt czasowy. Taka decyzja stwierdza istnienie uprawnienia zwolnionego żołnierza do należności pieniężnej, o której mowa w art. 95 pkt 1 i jej funkcjonowanie w obrocie prawnym jest niezbędne do tego, aby w ogóle można było mówić o prawie (żołnierza) do dochodzenia wypłaty tego świadczenia. Przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wprost stanowią, że to żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej przysługuje należność pieniężna, o której mowa wyżej, i że to żołnierzowi zwolnionemu ze służby wypłaca się to świadczenie. Ustawodawca nie pozostawia wątpliwości, że świadczenie, o którym mowa w art. 95 pkt 1 powołanej ustawy, jest ściśle związane z osobą żołnierza zwolnionego ze służby wojskowej i nie przysługuje nikomu innemu, jak też nie może być wypłacone nikomu innemu niż zwolnionemu żołnierzowi, a zatem nie może być wypłacone także wdowie po zwolnionym ze służby żołnierzu. Nadto, prawo do świadczenia pieniężnego, o którym mowa wyżej, jako ściśle związane z osobą zwolnionego żołnierza zawodowego nie należy do spadku. Zgodnie z art. 922 § 2 k.c., nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Błędne jest nadto twierdzenie pełnomocnika skarżącej, że powstało w tej sprawie roszczenie o wypłatę świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy. Jak wskazano już wyżej, warunkiem niezbędnym dla dopuszczalności dochodzenia wypłaty tego świadczenia jest funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji stwierdzającej istnienie uprawnienia zwolnionego żołnierza. W sprawie niniejszej warunek ten nie został spełniony, albowiem decyzja Dyrektora WBE w [...] nr [...] z dnia [...] września 2015 r. przyznająca to świadczenie zwolnionemu żołnierzowi nie weszła do obrotu prawnego. Nadto, jako skierowana do osoby nieżyjącej, obarczona była kwalifikowaną wadą (v. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1157/10, wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 708/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Dyrektor WBE – po powzięciu wiedzy, że wnioskodawca zmarł w dniu [...] września 2015 r. – decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] umorzył postępowanie z wniosku M. K. Twierdzenie pełnomocnika skarżącej, iż zasady sprawiedliwości społecznej nakazują wypłacić skarżacej należną jej kwotę jest niezrozumiałe. Urzeczywistnienie zasady sprawiedliwości społecznej nie może się wyrażać w działaniu niezgodnym z prawem. Nadto, jak zasadnie wskazał organ, wykładnia systemowa przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych prowadzi do wniosku, że dla wdów po byłych żołnierzach zawodowych, bez względu na fakt, kiedy nastapiła śmierć żołnierza zawodowego, ten akt prawny nie przewiduje prawa do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy. Z tych względów, zasadnie organ I instancji stwierdził, że brak było podstaw do wypłaty M. K. świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a Minister Obrony Narodowej prawidłowo utrzymał tę decyzję w mocy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.