II SA/Bk 447/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant referent stażysta Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2016 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. znak [...] Kierownik Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. odmówił Z. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną P. G.: w kwocie 620 zł miesięcznie na okres 1 lipca 2013 r. – 30 kwietnia 2014 r.; w kwocie 800 zł miesięcznie na okres 1 maja 2014 r. – 31 grudnia 2014 r.; w kwocie 1200 zł miesięcznie na okres 1 stycznia 2015 r. – 31 grudnia 2015 r.; w kwocie 1300 zł miesięcznie na okres 1 stycznia 2016 r. – 31 grudnia 2016 r. Organ pierwszej instancji wskazał, że po ponownym rozpoznaniu wniosku z dnia 16 lipca 2013 r. (na skutek dwukrotnego uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku decyzji odwoławczych – w sprawach II SA/Bk 1033/14 i II SA/Bk 379/15, czego skutkiem była ostatnia decyzja SKO w B. z dnia [...] grudnia 2015 r. uchylająca decyzję organu pierwszej instancji i przekazująca sprawę do ponownego rozpoznania) – odmówił Wnioskodawczyni przyznania żądanych świadczeń pielęgnacyjnych z uwagi na niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), dalej jako u.ś.r. Ustalono w sprawie, że P. G. został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy od dnia 6 maja 2003 r., a więc po ukończeniu 23 lat i nie uczył się wówczas w szkole lub szkole wyższej, co potwierdza oświadczenie złożone przez Wnioskodawczynię pod rygorem odpowiedzialności karnej w dniu [...] marca 2013 r. Uwzględniono informację ZUS w B. z dnia [...] lipca 2013 r. oraz wyrok Sądu Okręgowego w B. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. Nadto ustalono, że: nie ma możliwości zmiany opinii biegłego lekarza [...] sporządzonej na potrzeby sprawy [...] (dowód z przesłuchania lekarza – autora opinii); P. G. został skreślony z listy słuchaczy Zasadniczej Szkoły Zawodowej przy Komendzie Regionalnej OHP w B. w dniu [...] stycznia 1997 r.; leczy się on w [...] od 1999 r. tj. od 20 roku życia. Organ wskazał, że co prawda wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne zróżnicowanie w art. 17 ust. 1b u.ś.r. prawa do świadczeń w zależności od wieku powstania niepełnosprawności, ale jednocześnie z wyroku wynika, że: wydanie wyroku nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy; wyrok nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego: wyrok nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Nadto Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia niezbędnych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody, jednakże nie podjął jeszcze żadnych działań. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Z. G. Wskazała, że choroba syna powstała wcześniej niż w 1999 r. Podała, że z zaświadczenia lekarza [...] z dnia [...] marca 2003 r. wynika, iż objawy choroby rozpoczęły się w szkole podstawowej i nie były one związane z nauką. Z protokołu oględzin lekarskich z dnia [...] października 2003 r. wynika, że pierwsze objawy choroby syna rozpoczęły się w Zasadniczej Szkole Zawodowej. Natomiast w dniu [...] stycznia 1997 r. syn został skreślony z listy uczniów, tj. przed ukończeniem 18-roku życia. Spowodowało to istotne problemy w funkcjonowaniu syna. Do odwołania dołączyła kserokopię zaświadczenia o stanie zdrowia syna z dnia [...] marca 2003 r. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy przedstawił szczegółowo dotychczasowy przebieg postępowania, w tym wskazał, że: - w pierwotnej decyzji pierwszoinstancyjnej, z dnia [...] lipca 2013 r., odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak spełnienia przesłanki ustawowej (granica wiekowa powstania niepełnosprawności). Kolegium utrzymało tę decyzję w mocy w dniu 4 września 2013 r., jednakże WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie II SA/Bk 1033/14 uchylił decyzje organów obydwu instancji wskazując na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13; - po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] marca 2015 r. ponownie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia na okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 30 czerwca 2018 r. Kolegium decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. utrzymało w mocy wyżej opisaną decyzję, jednakże WSA w Białymstoku po raz kolejny uchylił decyzję odwoławczą. Sąd wskazał, że w świetle nadal obowiązującego przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności przed ukończeniem 18 roku życia lub podczas nauki w szkole nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Sąd uznał, że dokumenty i okoliczności, na które powołały się organy obu instancji, nie dostarczają wystarczających informacji co do daty powstania niepełnosprawności i nie przesądzają, że niepełnosprawność u P. G. nie powstała przed 18 rokiem życia. Stosując się do wskazań Sądu w sprawie II SA/Bk 379/15, Kolegium decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji celem przesłuchania biegłego, który sporządził opinię w sprawie [...]. Organ pierwszej instancji po wykonaniu czynności zaleconych przez Kolegium, wydał w dniu [...] marca 2016 r. decyzję odmowną, która zdaniem Kolegium rozpoznającego odwołanie Z. G., jest zgodna z prawem. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2016 r. organ odwoławczy argumentował, że decyzja w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter związany. Brak spełnienia którejkolwiek z przesłanek z art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. obliguje organ do wydania decyzji odmownej. W sprawie sporna jest data powstania niepełnosprawności. Z akt, w tym z wyroków sądów powszechnych w sprawach [...] i oddalającego od niego apelację w sprawie [...], a w szczególności ze sporządzonej na potrzeby tych postępowań opinii biegłego z dnia [...] października 2003 r. oraz jej uzupełnienia z dnia [...] kwietnia 2004 r. wynika, że niezdolność do pracy P. G. powstała przed 20 rokiem życia, bowiem istotne pogorszenie zdrowia nastąpiło od czerwca 1999 r. Jak wskazało Kolegium, organ pierwszej instancji przesłuchał w charakterze świadka lekarza [...], który wydał opinię w sprawie przed sądem powszechnym i który wskazał, że nie może dokonać zmian w treści opinii wpływających na ustaloną w niej datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Kolegium miało na uwadze treść oświadczenia Z. G. z dnia [...] lipca 2013 r. (w której wskazała, że syn uczył się do 18 roku życia, zaś dołączone do akt orzeczenie z dnia [...] grudnia 2003r. jest pierwszym orzeczeniem); treść oświadczenia odwołującej się z dnia [...] lutego 2016 r. (w którym wskazała, że lekarz [...] prowadzący chorobę syna w zaświadczeniu dla potrzeb ZUS-u opisywał, iż choroba powstała podczas nauki przed ukończeniem 18 roku życia); zaświadczenie P. Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2016 r. z informacją, że P. G. został skreślony z listy uczniów dnia [...] stycznia 1997 r. Jednakże podkreśliło, że dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istotne jest powstanie niepełnosprawności, a nie fakt pogorszenia stanu zdrowia. Organy nie podważają daty powstania niepełnosprawności, jednakże pierwszym orzeczeniem lekarskim, które zostało dołączone do akt sprawy jest opinia do sprawy [...] oraz jej uzupełnienie, w którym wyraźnie wskazano, iż dopiero od czerwca 1999 r. nastąpiło istotne zaostrzenie procesu chorobowego. Okoliczność, że niepełnosprawność P. G. powstała w trakcie służby wojskowej (trwającej do dnia [...] sierpnia 1999 r.) pośrednio potwierdza fakt, że właściwa komisja lekarska uznała go za zdolnego do służby. Kolegium wskazało, że oświadczenie odwołującej się o wcześniejszej chorobie syna nie jest orzeczeniem stwierdzającym ten fakt, zaś organ administracyjny nie jest uprawniony do oceny stanu zdrowia syna, a w szczególności do ustalenia kiedy powstała u niego niepełnosprawność, w tej kwestii związany jest orzeczeniem specjalistycznym orzeczeniem medycznym. Jeśli natomiast, jak twierdzi Strona, stan zdrowia jej syna uległ istotnemu pogorszeniu wcześniej niż w czerwcu 1999 r., to powinna rozważyć uzyskanie stosownego orzeczenia właściwego zespołu orzekania ds. niepełnosprawności, który posiada kompetencje do ustalenia w orzeczeniu daty powstania niepełnosprawności. Kolegium poinformowało o możliwości ubiegania się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, którego nie warunkuje data powstania niepełnosprawności. Skargę na decyzję Kolegium złożyła do sądu administracyjnego Z. G., która wskazała, że według opinii lekarskiej z dnia [...] października 2003 r. pierwsze objawy chorobowe ujawniły się w trakcie nauki syna w Zasadniczej Szkole Zawodowej, jednakże z uwagi na nieostry przebieg choroby – nie zostały właściwie zdiagnozowane, mimo że już wówczas powodowały problemy z jego funkcjonowaniem w otoczeniu. Wskazała, że zobowiązuje się ją do przedkładania różnych zaświadczeń, a otrzymuje decyzje negatywne. Zwróciła uwagę na to, że inne osoby dostają większe środki i jest to niesprawiedliwe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Sprawa niniejsza została przedstawiona tutejszemu Sądowi po raz trzeci, przy czym w poprzednich wyrokach sformułowano następujące zalecenia: - II SA/Bk 1033/14 – zwrócono uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13, który stwierdził częściową niekonstytucyjność wprowadzenia do u.ś.r. kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, że fakt wydania tego wyroku stanowi przesłankę wznowienia postępowania, a w konsekwencji uchylenia zaskarżonej decyzji, jednakże nie przesądza o zasadności samego żądania w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia; - II SA/Bk 379/15 – Sąd w tej sprawie, z uwagi na niewyczerpujące wyjaśnienie kwestii momentu powstania niepełnosprawności (objawy występowały już w szkole, nieukończenie nauki, nieodbycie w pełnym zakresie służby wojskowej), a tym samym powstanie wątpliwości, iż choroba mogła powstać wcześniej przed 20 rokiem życia, zalecił dalsze wyjaśnienia w tym przesłuchanie w charakterze świadka biegłej, która sporządzała opinię do sprawy [...]; Pozostając związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w powyższych wyrokach – co wynika z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), obecnie rozpoznający sprawę skład orzekający ocenił, że została ona dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia, zaś wydana decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem wniosku Skarżącej było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – jej synem P. G. (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Spór w sprawie niniejszej dotyczy momentu powstania niepełnosprawności syna Skarżącej. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Istotnie, jak wskazał Sąd w sprawie II SA/Bk 1033/14, przepis ten był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13, który orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Trybunał stwierdził, że nie znajduje konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowanie ustawowe grupy osób dorosłych sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, w zależności od tego w jakim wieku powstała u podopiecznego niepełnosprawność. Podkreślić jednak należy, że Sąd w sprawie II SA/Bk 1033/14 wyraźnie wskazał, iż fakt wydania wyroku przez TK stanowi przesłankę wznowienia postępowania, a w konsekwencji uchylenia zaskarżonej decyzji, jednakże nie oznacza przesądzenia o zasadności samego żądania w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Zwrócił zatem uwagę na konieczność indywidualnego badania każdego przypadku, co staje się wskazaniem tym bardziej istotnym, że jak do tej pory nie dokonano ingerencji ustawodawczej uwzględniającej wyrok TK w sprawie K 38/13. Natomiast jak wskazał sam Trybunał, jego wyrok nie oznacza uchylenia wskazanego jako niekonstytucyjny przepisu. Do indywidualnego pochylenia się nad przypadkiem Skarżącej i pogłębienia postępowania wyjaśniającego (co też w sprawie niniejszej nastąpiło) zmierzało również uchylenie decyzji w sprawie II SA/Bk 379/15. W ponownie prowadzonym postępowaniu dopuszczono bowiem dowód z przesłuchania w charakterze świadka biegłego lekarza sporządzającego opinię sądową do sprawy [...], w której uznano P. G. za osobę niezdolną do pracy od dnia [...] maja 2003 r. Biegła występująca w sprawie niniejszej jako świadek wyjaśniła, że nie może dokonać żadnych zmian w treści opinii wskazujących inną datę powstania całkowitej niezdolności do pracy wyżej wymienionego. Mając na uwadze ten nowy dowód, jak też kolejne oświadczenie Skarżącej (z dnia [...] lutego 2016 r., k. 221 akt adm.) oraz dowody przez nią przedstawione na wezwanie organu: zaświadczenie lekarskie z dnia [...] marca 2016 r. o leczeniu syna w [...] od 1999 r., zaświadczenie Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2016 r. o skreśleniu z listy uczniów w dniu 20 stycznia 1997 r., świadectw szkolnych o uczęszczaniu z latach 1995/1996 do klasy drugiej i nieuzyskaniu w następnym roku promocji do klasy trzeciej, jak też uwzględniając dotychczas zgromadzone dowody – prawidłowo organy oceniły, że brak jest podstaw do niebudzącego wątpliwości ustalenia, iż niepełnosprawność syna Skarżącej powstała przed ukończeniem 18 roku życia. Organy trafnie kluczową rolę w sprawie przypisały opinii biegłego [...] i jej uzupełnieniu sporządzonym do sprawy [...] (z wniosku o rentę), z której wynika, że choć nie można dokładnie określić daty powstania niezdolności (z uwagi na specyfikę choroby), to "istotne zaostrzenie procesu chorobowego nastąpiło co najmniej w czerwcu 1999 r.". Jak wynika też z akt, syn Skarżącej odbywał w tym czasie zasadniczą służbę wojskową, w trakcie której od lipca 1999 r. przez pewien czas był hospitalizowany na oddziale [...]. Oznacza to, że najwcześniejszą datą, w której można stwierdzić istnienie niepełnosprawności, i to datą potwierdzoną przez biegłego lekarza, był czerwiec 1999 r. tj. moment istotnego zaostrzenia objawów (a nie moment rozpoczęcia się problemów syna w funkcjonowaniu w otoczeniu, które – czemu Sąd nie zaprzecza – mogły występować i wcześniej, co też wynika z opinii biegłej). Jednocześnie ustalono, że powyższa opinia nie może ulec zmianie czy modyfikacji, co wynika wprost z przesłuchania biegłej w charakterze świadka. Zdaniem Sądu, powyższa opinia jest dowodem sporządzonym przez profesjonalny podmiot, posiadający wiadomości specjalne i zawiera wyczerpującą analizę sytuacji zdrowotnej syna Skarżącej, stąd też ani organy, ani skład orzekający w sprawie niniejszej nie znajduje podstaw do jej kwestionowania. Jeszcze raz podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje ani treści oświadczeń Skarżącej, ani zgłaszanego przez nią faktu problemów syna występujących już w szkole, jak też nie kwestionuje momentu powstania niepełnosprawności. Jak jednak trafnie wskazał organ odwoławczy, nie pogorszenie stanu zdrowia (zgłaszane od lat nauki w szkole podstawowej), ale fakt powstania niepełnosprawności jest kluczowy z punktu widzenia przesłanek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. Zaś moment niewątpliwego istnienia niepełnosprawności został potwierdzony przez biegłego lekarza dopiero od czerwca 1999 r. (istotne a nie jakiekolwiek pogorszenie stanu zdrowia), a więc po ukończeniu przez syna Skarżącej 18 roku życia. Nie został również spełniony drugi warunek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tj. powstanie niepełnosprawności po 18 roku życia, ale w trakcie trwania nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Jak bowiem wynika z akt, syn Skarżącej przerwał naukę w szkole z uwagi na nieuzyskanie promocji do klasy trzeciej w roku 1996, a więc w wieku 17 lat. Nie kontynuował zatem nauki do ukończenia 25 roku życia, stąd też i warunek z art. 17 ust. 1b pkt 2 u.ś.r. nie ziścił się w jego przypadku. Reasumując stwierdzić trzeba, że mimo zastosowania się do oceny prawnej sformułowanej w wyrokach w sprawach II SA/Bk 1033/14 i II SA/Bk 379/15 oraz przeprowadzenia odniesionej do indywidulanego przypadku oceny daty powstania niepełnosprawności, nie sposób ustalić, że u syna Skarżącej niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia. To natomiast uniemożliwiało pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz uwzględnienie skargi. Przypadki, jak wskazała Skarżąca, innych osób otrzymujących świadczenia ze środków publicznych nie mogą być brane pod uwagę w sprawie niniejszej. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.