II OSK 209/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Justyna Żurawska po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 września 2014 r. sygn. akt III SA/Lu 485/14 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania treści aktów zgonu oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 18 września 2014 r. oddalił skargę M. B. na decyzję Wojewody Lubelskiego z [...] marca 2014r. w przedmiocie odmowy sprostowania treści aktów zgonu. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W piśmie z [...] listopada 2013 r. M. B. wniosła o sprostowanie w aktach zgonu braci – R. i S. - nazwiska C. na C. Do wniosku dołączyła decyzje Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. z [...] listopada 2013 r. o sprostowaniu oczywistych błędów pisarskich w akcie urodzenia S. C., nr [...] oraz w akcie urodzenia R. M. C., nr [...], w ten sposób, że w miejsce nazwiska C. wpisano C. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Lublinie decyzją z [...] stycznia 2014 r. odmówił sprostowania w trybie art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.) aktu zgonu nr [...], sporządzonego na nazwisko i imię C. S. i aktu zgonu nr [...], sporządzonego na nazwisko i imię C. R. M. Organ wskazał, że w trybie art. 28 Prawa o aktach stanu cywilnego w akcie stanu cywilnego można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski. Akt zgonu nr [...] został sporządzony [...] stycznia 1981 r. na nazwisko i imię C. S., na wniosek R. M. C. – brata zmarłej osoby. Natomiast akt zgonu nr [...] sporządzono [...] września 2012 r. na podstawie m. in. kserokopii dowodu osobistego R. M. C. i karty zgonu wystawionej przez SPZOZ MSW w L., na nazwisko C. Odpisy aktów urodzenia S. i R. M. C. z [...] września 2012 r. potwierdzają, że akty urodzenia były sporządzone na nazwisko C. Zmiana nazwiska C. na C. nastąpiła dopiero w dniu [...] listopada 2013 r., decyzjami Kierownika USC w K. o sprostowaniu błędu pisarskiego. Organ zwrócił uwagę, że w aktach stanu cywilnego innych członków rodziny również widnieje nazwisko C., np. w akcie zgonu sporządzonym w USC w C. pod nr [...] dla B. W. – siostry S. i R. M. C. – jej nazwisko rodowe i nazwisko rodowe ojca wpisane jest C. i C.. W powyższych okolicznościach organ I instancji stwierdził brak podstaw do sprostowania aktów zgonu na podstawie art. 28 Prawa o aktach stanu cywilnego, wskazując, że akty te z powodu błędnego lub nieścisłego zredagowania podlegać będą sprostowaniu w postępowaniu nieprocesowym, przed właściwym sądem rejonowym. W odwołaniu skarżąca zaskarżyła powyższą decyzję, wnosząc o zmianę wyżej wymienionych aktów zgonu braci – S. i R. M. C. Wojewoda Lubelski decyzją z [...] marca 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewoda stwierdził, że w świetle art. 28 Prawa o aktach stanu cywilnego w akcie stanu cywilnego można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski. Błąd pisarski to pomyłka dokonana przez osobę sporządzającą akt stanu cywilnego w momencie redagowania treści aktu. Wojewoda stwierdził, że w aktach zgonu, sprostowania których domaga się strona, nie występują oczywiste błędy pisarskie. Dane w tych aktach zgonu są zgodne z danymi stanowiącymi podstawę ich sporządzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M.B. zaskarżyła powyższą decyzję w całości i wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 28 Prawa o aktach stanu cywilnego. W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał skargę za nieuzasadnioną. Przytaczając treść art. 28 Prawa o aktach stanu cywilnego, Sąd zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że oczywistość błędu pisarskiego polega na tym, że okoliczność popełnienia błędu nie budzi wątpliwości w porównaniu z innymi dokumentami, zwłaszcza z wcześniej sporządzonymi aktami stanu cywilnego, których dane są reprodukowane w akcie. Oczywista omyłka w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu to zatem widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia, czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu. Szczególnego rodzaju błędami pisarskimi są błędy ortograficzne, gramatyczne, zecerskie, jak również błędy maszynowe czy komputerowe, a więc błędy powstałe przy przepisywaniu tekstu, polegające najczęściej na zmianie lub przestawieniu czcionek. Sprostowaniu podlegać może jedynie omyłka pisarska i to jedynie wówczas, gdy charakteryzuje ją cecha oczywistości. Warunki te stanowią zarazem granicę przedmiotowej dopuszczalności sprostowania albowiem sprostowanie nie może prowadzić do jakiejkolwiek merytorycznej zmiany aktu. Sąd dokonując analizy akt tej sprawy uznał, że organy administracji prawidłowo odmówiły sprostowania aktu zgonu [...], sporządzonego na nazwisko R. C. i aktu zgonu nr [...], sporządzonego na nazwisko S. C. Żądanie skarżącej wykracza bowiem poza zakres przedmiotowy przepisu art. 28 Prawa o aktach stanu cywilnego. Akt zgonu nr [...], został sporządzony na nazwisko S. C., na podstawie zgłoszenia dokonanego przez R. C. oraz na podstawie odpisu aktu urodzenia nr [...] z [...] kwietnia 1941 r., wystawionego przez Kierownika USC w K. na imię i nazwisko S. C. Akt zgonu [...] na nazwisko R. C. sporządził natomiast Kierownik USC w L. na podstawie następujących dokumentów źródłowych: dowodu osobistego nr [...] wydanego [...] lutego 2003 r. przez Wójta Gminy K. na nazwisko R. M. C., karty zgonu wystawionej [...] września 2012 r. przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej MSW w L. na nazwisko zmarłego R. C., odpisu aktu urodzenia nr [...] z [...] października 1943 r. wystawionego przez Kierownika USC w K. na imiona i nazwisko R. M. C. Oczywistość błędu pisarskiego może być uznana w sytuacji, gdy nie budzi ona wątpliwości przy porównaniu z innymi dokumentami, zwłaszcza z wcześniej sporządzonymi aktami stanu cywilnego, których dane są reprodukowane w akcie. Zapis nazwiska C. w wyżej wymienionych aktach zgonu jest zgodny z dokumentami stanowiącymi podstawę ich sporządzenia. Również okoliczność, że R. C. posługiwał się dowodem osobistym, w którym jako nazwisko i nazwisko rodowe wskazano C., świadczy o tym, że nie jest to oczywisty błąd pisarski. Zdaniem Sądu, na dokonaną ocenę nie mogą mieć wpływu przedstawione przez skarżącą Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego w L. decyzje z dnia [...] listopada 2013 r. o sprostowaniu w aktach urodzenia S. C. i R. C. oczywistych błędów pisarskich w ten sposób, że zamiast nazwiska C. wskazano C. Sprostowanie aktów urodzenia nastąpiło już po sporządzeniu aktów zgonu S. C. i R. C. Z powyższych względów Sąd oddalił skargę przyjmując za podstawę art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. B., reprezentowana przez radcę prawnego. Skargę tę oparto na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 28 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, przez uznanie, że w aktach stanu cywilnego, tj. w akcie zgonu nr [...] sporządzonym na nazwisko i imię C. S. oraz w akcie zgonu nr [...] sporządzonym na nazwisko i imię C. R. M., nie występują oczywiste błędy pisarskie polegające na błędnym zapisaniu ww. nazwisk przez literę "a" zamiast przez literę "o", podczas gdy ich rodowe nazwisko poprawnie brzmi C.(rodzice, rodzina). Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi oraz orzeczenie, że w aktach zgonu sporządzonych na nazwisko C. S. i C. R. M. należy dokonać zmiany nazwisk na "C." z powodu oczywistej omyłki pisarskiej, ewentualnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej sprzeciwiono się przedstawionej przez Sąd I instancji interpretacji art. 28 ustawy o aktach stanu cywilnego, jako dokonanej z pominięciem ważnych okoliczności wynikających z posiadanego przez Urząd Stanu Cywilnego w K. materiału dowodowego. Podkreślono między innymi, że skoro ojciec R. i S. miał na nazwisko C. (M. C.), to synowie jego powinni mieć też nazwisko ojca, a nie inne - zmienione. Ten sam błąd pojawił się w innych aktach stanu cywilnego, które zostały w trybie art. 28 ww. ustawy zmienione. Błąd ten należy zakwalifikować jako czystą literówkę, a nie jako zmianę nazwiska, wymaga więc jedynie przywrócenia poprawnego brzmienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. Powołany w skardze kasacyjnej przepis art. 28 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, w brzmieniu obowiązującym w dacie rozstrzygania sprawy przez organ, stanowił, że w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. W zdaniu drugim tego przepisu przewidziano, że można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski. Dokonując interpretacji użytych przez ustawodawcę w powołanym przepisie pojęć należy zauważyć, że przepisy tej ustawy nadają aktom stanu cywilnego szczególną rangę. W art. 3 ustawa ta przyjmowała, że stan cywilny osoby stwierdza się na podstawie aktów sporządzonych w księgach stanu cywilnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego kwestia oczywistości błędu pisarskiego w akcie stanu cywilnego była już przedmiotem pogłębionych rozważań. W wyroku z 12 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1316/14, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że oczywisty błąd, o którym mowa w art. 28 Prawa o aktach stanu cywilnego, to taka niedokładność, która nie znalazłaby się w akcie, gdyby uczestnicy czynności, tj. osoba zgłaszająca dane i kierownik urzędu stanu cywilnego, wykazali należytą staranność. W szczególności chodzi tu o przeoczenie, że coś źle odczytano, pominięto przy pisaniu, wpisano w niewłaściwej rubryce albo przeinaczono części wyrazu. Konsekwencją takiego założenia było uznanie, że sprostowanie aktu stanu cywilnego w trybie art. 28 zd. drugie ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego możliwe jest w sytuacji, gdy z prostego zestawienia treści aktu stanu cywilnego i treści dokumentów, będących podstawą sporządzenia takiego aktu wynika bezspornie, że kierownik urzędu stanu cywilnego, sporządzając akt, popełnił błąd pisarski. Takie rozumienie powołanej normy Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w pełni podziela. Należy przyjąć, że oczywistą omyłką będą błędy jednoznacznie wynikające z zestawienia zebranego w sprawie materiału z treścią aktu, bądź inne widoczne niedokładności niezamierzone przez organ, np. wynikające z niewłaściwego użycia wyrazu. Skarga kasacyjna podnosząc zarzut naruszenia przez Sąd tego przepisu wywodzi, że okoliczności rozpoznawanej sprawy uprawniały do przyjęcia, iż doszło do oczywistego błędu pisarskiego polegającego na przeoczeniu przez organ błędu w zapisie nazwiska, jakim posługiwali się za życia R. i S., polegającego na wpisanie litery "a" w miejsce litery "o". Odmawiając słuszności powyższym stwierdzeniom należy zauważyć, że treść aktów zgonu, w zakresie w jakim dokonuje identyfikacji osoby poprzez posłużenie się nazwiskiem odpowiada zgromadzonemu przez organ materiałowi. Podstawę rejestracji stanowiły dokumenty potwierdzające prawdziwość zgłoszonych danych dotyczących zgonu, w których konsekwentnie posługiwano się nazwiskiem "C.". Nazwisko o takim brzmieniu zostało również użyte w znajdujących się w dyspozycji organu w dacie sporządzania aktów zgonu, aktach urodzenia i dowodach osobistych, jakimi za życia posługiwali się S. i R. Fakt wydania decyzji z [...] listopada 2013 r. o sprostowaniu oczywistych błędów pisarskich w ich aktach urodzenia, co miało miejsce już po sporządzeniu aktów zgonu, nie może stać się podstawą do przyjęcia, że organ sporządzając akt zgonu winien był posłużyć się nazwiskiem "C.". Podobnie, na brak możliwości dokonania sprostowania oczywistego błędu pisarskiego w użytym przez organ nazwisku, bez wpływu pozostają inne decyzje Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. o sprostowaniu błędu w aktach dotyczących innych członków rodziny. W powyższych okolicznościach należało podzielić pogląd Sądu I instancji wyrażony w zaskarżonym wyroku, że wnioskowana przez skarżącą zmiana litery "o" na "a" w nazwisku, jakim posłużył się organ sporządzając akt zgonu nie może być uznana za oczywisty błąd pisarski podlegający sprostowaniu w trybie art. 28 zdanie drugie ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718).