I OZ 583/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. D. na postanowienie zawarte w punkcie II (drugim) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Po 480/16 w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie zawarte w punkcie II (drugim) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Po 480/16 i w tym zakresie przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Po 480/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu I. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] września 2014 r. nr [...]; II. oddalił wniosek skarżącej o zwrot kosztów postępowania. Sąd I instancji na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako ppsa) oddalił wniosek skarżącej o zwrot kosztów postępowania. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia zażalenia, w uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z art. 200 ppsa w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt (...) zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 205 § 1 ppsa). Zgodnie z art. 205 § 3 ppsa przysługujące stronie należności z tytułu kosztów przejazdów oraz utraconego zarobku lub dochodu ustala się i wypłaca według zasad określonych w przepisach działu 2 tytułu III ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 623, dalej uksc). Zgodnie z art. 91 uksc, w wypadku gdy obowiązujące przepisy przewidują przyznanie stronie należności w związku z jej udziałem w postępowaniu sądowym, należności te przyznaje się stronie w wysokości przewidzianej dla świadków, przy czym art. 85 stanowi, że świadkowi przysługuje zwrot kosztów podróży - z miejsca jego zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie sądu - w wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów przejazdu własnym samochodem lub innym odpowiednim środkiem transportu (art. 85 ust. 1), przy czym wysokość kosztów, o których mowa w ust. 1, świadek winien należycie wykazać (art. 85 ust. 4). Brak wskazania przez skarżącą wysokości poniesionych kosztów, których zwrotu zażądała samodzielnie uzasadniał zatem oddalenie jej wniosku w tym zakresie. Niezależnie od powyższego Sąd I instancji zaznaczył, że w orzecznictwie podkreśla się, że niezbędność oraz celowość kosztów postępowania podlega ocenie sądu i jest uwarunkowana konkretnymi okolicznościami sprawy (postanowienie NSA z 1.8.2014 r., II FZ 1167/14, Lex 1503691). Art. 239 § 1 pkt 1 ppsa stanowi, że nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W okolicznościach niniejszej uznać należy, że skoro stawiennictwo na rozprawie nie było obowiązkowe (art. 91 § 2 ppsa), o czym pouczono skarżącą w zawiadomieniu o wyznaczeniu terminu rozprawy (k. 13 akt sądowych), charakter sprawy nie był zawiły, a skarżąca na rozprawie poza złożeniem wniosku o przyznanie jej kosztów przyjazdu do Sądu, nie przedstawiła okoliczności faktycznych i prawnych, które przyczyniłyby się do dokładniejszego wyjaśnienia sprawy, to wobec jednoczesnego zwolnienia strony z mocy prawa od kosztów sądowych, nie było podstaw do uznania, że koszty przejazdu przez skarżącą z miejsca zamieszkania do Sądu, były kosztami niezbędnymi do celowego dochodzenia praw (k. 2-4, 13, 15, 18, 19, 21-34 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie zawarte w punkcie II (drugim) wyroku wniosła B. D. (dalej skarżąca). W zażaleniu skarżąca podniosła, że nietrafnie Sąd uznał, że poza złożeniem na rozprawie wniosku o przyznanie kosztów przejazdu, zainteresowana nie przedstawiła okoliczności faktycznych i prawnych, które przyczyniłyby się do dokładniejszego wyjaśnienia sprawy. Podniosła, że [na rozprawie] przed Sądem odczytała 4 strony swej przemowy przed Sądem; że rozprawa sądowa trwała długo; że odbyła podróż z mężem jego prywatnym samochodem o pojemności silnika powyżej 300 cm3; odległość między miejscem jej zamieszkania a Sądem w obie strony to 300 km. Skarżąca zaznaczyła, że wysokość kosztów przejazdu da się dopiero obliczyć po ukończeniu trasy, dlatego też nie była w stanie wskazać ich na posiedzeniu Sądu. Wyliczenia tego dokonał jej mąż po powrocie do domu, ustalając koszt przejazdu na kwotę 150 zł na dowód czego, załączyła paragony. Mając na uwadze przedstawione przez siebie wyjaśnienia, wniosła o pozytywne rozpatrzenie zażalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, ponieważ w jej ocenie były to koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw. Do zażalenia załączyła czterostronicowy wydruk komputerowy zatytułowany "PRZEMOWA PRZED SĄDEM ADMINISTRACYJNYM 09.11.2016 R."; kserokopię dowodu rejestracyjnego samochodu ciężarowego Renault Master, którego właścicielem jest P. D.; dwa paragony fiskalne na zakup oleju napędowego w dniu 9 listopada 2016 r. w godzinach: 08:07 i 17:45; kwit opłaty parkingowej z 9.11.2016 r. godz. 11:43 (k. 40-44 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ppsa). W razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 ppsa). W myśl art. 205 § 1 ppsa do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie reguluje szczegółowych zasad ustalania wysokości przysługujących stronie należności, odsyłając w tym zakresie do przepisów odrębnych. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nieprawidłowo odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca na rozprawie, trwającej 35 minut, wniosła o przyznanie jej kosztów przyjazdu do Sądu nie wykazała łącznej wysokości poniesionych kosztów, jednak, jak wynika z protokołu rozprawy podała odległość dzielącą miejsce jej zamieszkania [...] od Poznania, gdzie siedzibę ma Wojewódzki Sąd Administracyjny właściwy w tej sprawie, wynoszącą 150 km w jedną stronę i podała, że przyjechała z mężem samochodem (k. 18 akt sądowych). Sąd I instancji mógł wezwać skarżącą do okazania dowodu rejestracyjnego samochodu; ewentualnego dowodu zakupu paliwa; złożenia oświadczenia o wysokości opłaty parkingowej etc. Nie wpływa na istotę zażalenia – mógł wezwać skarżącą do złożenia wydruku wystąpienia przed Sądem jako załącznika do protokołu (art. 104 ppsa). W przeciwieństwie do wydatków pełnomocnika profesjonalnego, koszty postępowania nie muszą być przez stronę działającą osobiście koniecznie udokumentowane. Z tych względów sąd administracyjny analizując wniosek o zwrot kosztów postępowania może oprzeć się na własnym doświadczeniu życiowym, obiektywnej ocenie racjonalności i proporcjonalności wykazanych we wniosku wydatków. Sąd może się w tej dziedzinie posiłkować przepisami pozwalającymi na ryczałtowe rozliczenie kosztów dojazdu samochodem do pracy; może też per analogiam sięgnąć do normy z art. 322 kpc. Weryfikacja ta winna jednak znaleźć odbicie w uzasadnieniu postanowienia sądu, stosownie do art. 141 § 4 w zw. z art. 166 ppsa. W związku z wyżej podniesionymi okolicznościami Sąd I instancji mógł oszacować koszty poniesione przez stronę, związane z jej stawiennictwem na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym istnieje możliwość zasądzenia tylko kosztów podróży, jeżeli stawiennictwo było konieczne. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że generalną zasadę zwrotu kosztów postępowania między stronami stanowi przepis art. 205 § 1 ppsa, z którego jednoznacznie wynika, że do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście zalicza się poniesione przez stronę koszty przejazdów do sądu oraz równowartość utraconego zarobku. Przepis ten w żaden sposób nie uzależnia możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania od charakteru stawiennictwa stron. Istnieje możliwość zasądzenia kosztów przejazdów do sądu, nawet jeśli stawiennictwo nie było obowiązkowe (postanowienie NSA z: 26.8.2010 r., I OZ 624/10; 17.9.2014 r., I OZ 743/14, cbosa). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.