III SA/Łd 818/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.K. na postanowienie Rektora Uniwersytetu Ł. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich postanawia: odrzucić skargę. D.Cz. Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2016 r. Rektor Uniwersytetu Ł. utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia 15 lipca 2016 r. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Rektora Uniwersytetu Ł. z dnia 6 listopada 2013 r. w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Postanowienie to doręczono skarżącemu za pomocą środków komunikacji elektronicznej w dniu 22 sierpnia 2016 r. W dniu 22 września 2016 r. skarżący wniósł za pomocą środków komunikacji elektronicznej skargę na powyższe postanowienie. Skarga ta została opatrzona podpisem elektronicznym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z dnia 4 października 2016 r. skarżący został wezwany – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania – pod rygorem odrzucenia skargi do usunięcia braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie bądź nadesłanie podpisanego egzemplarza skargi. Wezwanie do usunięcia powyższego braku skargi doręczono skarżącemu w dniu 18 października 2016 r. Skarżący nie podpisał skargi i nie złożył podpisanego egzemplarza skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Jednym z warunków dopuszczalności skargi jest więc jej wniesienie w terminie. Zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. termin ten wynosi trzydzieści dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. W myśl art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. O zachowaniu określonego w powołanym wyżej art. 53 § 1 p.p.s.a. trzydziestodniowego terminu decyduje więc data wniesienia skargi do właściwego organu administracji. Jak wynika z akt administracyjnych, wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 6 listopada 2013 r. o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich skarżący wniósł do organu administracji w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej. W związku z tym stosownie do art. 391 § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji dokonywał doręczeń pism skarżącemu, w tym zaskarżonego postanowienia, za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych Urzędowego Poświadczenia Doręczenia wynika, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone skarżącemu z pomocą środków komunikacji elektronicznej w dniu 22 sierpnia 2016 r. W związku z tym trzydziestodniowy termin do złożenia skargi zakończył swój bieg w dniu 21 września 2016 r. (w środę). Tymczasem według Urzędowego Poświadczenia Przedłożenia skarżący wniósł skargę za pomocą środków komunikacji elektronicznej w dniu 22 września 2016 r. W tym stanie rzeczy uznać należy, że skarga została wniesiona już po upływie ustawowego terminu do jej wniesienia. Stosownie do powołanego wyżej art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uchybienie terminu do wniesienia skargi zobowiązuje sąd do jej odrzucenia. Niezależnie od powyższego zauważyć trzeba, że skarżący opatrzył skargę podpisem elektronicznym. W myśl art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Stosownie do art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W uchwale z dnia 12 maja 2014 r., l OPS 10/13, ONSAiWSA z 2014 r., nr 5, poz. 70, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów wyjaśnił, że w aktualnym stanie prawnym w postępowaniu sądowoadministracyjnym – z uwagi na treść art. 46 p.p.s.a. – nie jest dopuszczalne wniesienie do sądu pisma opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 262), w tym także za pośrednictwem organu administracji publicznej, za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że pismo procesowe sporządzone w formie elektronicznej, opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym spełnia warunek formalny pisma procesowego, o którym mowa w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się jednolicie, że pismo takie – po jego wydrukowaniu – jest dotknięte brakiem formalnym, który może być uzupełniony przez autora pisma poprzez złożenie podpisu własnoręcznego na jego wydruku (np. postanowienia NSA: z 18 grudnia 2013 r., l OZ 1188-1191/13; z 22 października 2013 r., II OZ 890/13; z 17 października 2013 r., l OSK 2391/13; z 1 sierpnia 2013 r., II OZ 327/13; z 22 sierpnia 2012 r., II OPP 11/12; z 3 sierpnia 2012 r., II OZ 657/12; z 25 lipca 2012 r., l OSK 1640/12; z 19 czerwca 2012 r., l OSK 1366/12; z 13 kwietnia 2012 r., l OZ 228-229/12; z 21 grudnia 2011 r., II FZ 447/11; z 17 marca 2011 r., l OSK 380/11; z 10 września 2008 r., l OZ 673/08; z 4 lipca 2008 r., l OPP 25/08). Podobne stanowisko – na gruncie przepisów kodeksu postępowania cywilnego – wyraził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 23 maja 2012 r., III CZP 9/12 (OSNC 2012, nr 11, poz. 128), stwierdzając, że wydruk niedopuszczalnego środka odwoławczego wniesionego drogą elektroniczną może być potraktowany jako środek odwoławczy niewniesiony tą drogą, jeżeli usunięty zostanie brak podpisu (art. 130 § 1 w zw. z art. 126 § 1 pkt 4 k.p.c.) oraz w postanowieniu z dnia 19 czerwca 2013 r., l CZ 59/13. Podpis elektroniczny, w tym bezpieczny podpis elektroniczny, jest zawsze integralną częścią dokumentu elektronicznego. Możliwość skutecznego posługiwania się takim podpisem w pismach procesowych sporządzonych w formie elektronicznej (stanowiących zbiór danych w postaci elektronicznej) jest więc uzależniona od prawnej możliwości składania do sądu pism w tej formie, co musi być wyraźnie uregulowane w przepisach ustawy procesowej. Obecnie – z uwagi na treść art. 46 p.p.s.a. i brak w ustawie p.p.s.a. przepisów szczególnych dopuszczających wniesienie pisma procesowego za pomocą środków komunikacji elektronicznej, opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym – nie jest dopuszczalne wniesienie takiego pisma do sądu administracyjnego aż do dnia wejścia w życie art. 4 ustawy z dnia 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 183 ze zm.), tj. 15 maja 2018 r. (art. 11 pkt 3 wskazanej ustawy zmieniającej). Powołana uchwała ma tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis (por. A. Skoczylas, Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego, C. H. Beck, Warszawa 2004, s. 221 i nast.). Z tego też względu opatrzenie przez skarżącego wniesionej w niniejszej sprawie skargi podpisem elektronicznym nie było wystarczające, aby uznać, że spełnia ona warunek formalny, o którym mowa w art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W orzecznictwie i w doktrynie nie budzi wątpliwości, że podpis pod pismem potwierdza jego pochodzenie od osoby, która je podpisała i sankcjonuje wolę dokonania czynności w postępowaniu. Podpis wnoszącego pismo musi być własnoręczny, tj. stanowić znak ręczny określonej osoby pozwalający na jej identyfikację (por. np. H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, str. 298). Wezwanie do usunięcia braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie bądź nadesłanie podpisanego egzemplarza skargi zostało doręczone skarżącemu w dniu 18 października 2016 r. Siedmiodniowy termin do usunięcia braku formalnego skargi zakończył swój bieg w dniu 25 października 2016 r. (we wtorek). Pomimo upływu tego terminu skarżący nie podpisał skargi. Nie złożył też podpisanego egzemplarza skargi. Skutkiem nieusunięcia tego braku w powyższym terminie jest – stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – odrzucenie skargi. Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i 3 oraz § 3 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. D.CZ.