II SA/Bk 590/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska - Nazarczyk (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2016 r. sprzeciwu J. L. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 20 października 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych tj. od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J. L. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie J. L. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych tj. od wpisu od skargi podając, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż utrzymuje się wyłącznie z gospodarstwa rolnego, które nie przynosi żadnych dochodów pozwalających na godne życie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką małoletnich dzieci. Żona nie pracuje i leczy się na depresję. Rodzina skarżącego uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego w kwocie około 3.000 zł, w tym otrzymuje zasiłki rodzinne i wychowawcze. W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni 130 m² (wartości 250.000 zł) i nieruchomości rolne o powierzchni 6,15 ha (brak urządzeń służących do produkcji rolnej i inwentarza żywego), a także oszczędności w kwocie 140.000 zł. Ponadto żona wnioskodawcy posiada 4,3 ha gruntów rolnych i 6,1 ha lasu. Dodatkowo w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca oświadczył, że bieżące wydatki miesięczne wynoszą około 3.500 zł i przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 97,75 zł, woda – 53 zł, telefon - 80 zł, abonament RTV – 22,70 zł, opał – 250 zł, podatek gruntowy – 109 zł, ubezpieczenie KRUS – 277, zakup żywności – 1.500 zł, wydatki szkolne – 600 zł, lekarstwa – 200 zł, inne (np. ubrania) – 300 zł. Nadto w ostatnim okresie skarżący poniósł koszt wyprawek szkolnych na dzieci w łącznej kwocie 3.000 zł oraz zakupił instalację pieca centralnego ogrzewania za kwotę około 4.300 zł. Rodzina skarżącego otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych z UE, które wypłacone były w marcu 2016 r. w wysokości 5.977,67 zł. Skarżący także podniósł, że oszczędności wskazane we wniosku zostały uzyskane ze sprzedaży ziemi pod budowę obwodnicy Z. i mają być przeznaczone na remont domu. Wnioskodawca wskazał, że należności wobec T." S. A regulowane są na bieżąco w ratach kwartalnych (ostatnia 3.10.2016 r. w kwocie 41.181,10 zł). Skarżący nie posiada samochodu osobowego. Mając powyższe okoliczności na uwadze referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 20 października 2016 r. nie uwzględnił wniosku. W uzasadnieniu stwierdzono, że posiadane przez skarżącego stałe źródła dochodu oraz oszczędności w kwocie 140.000 zł, w połączeniu z posiadanym majątkiem, pozwalają na uznanie, że jest on w stanie pokryć pełne koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw i zarzucił, że jest ono rażąco niesprawiedliwe. Nie zgodził się ze stwierdzeniem, że prawo pomocy "powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku". Zdaniem skarżącego nie wzięto pod uwagę splotu okoliczności finansowych w jakich się on znalazł (tarapaty finansowe) i tego, że jego dochody są niewielkie i przeznaczone są przede wszystkim na utrzymanie konieczne dla niego i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył co następuje. Sprzeciw jest niezasadny. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718; dalej P.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy skarżący nie wykazał braku środków na poniesienie kosztów postępowania z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wbrew temu co wywodzi skarżący, ugruntowany jest w judykaturze pogląd, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). W orzecznictwie stwierdzono także, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Zważyć również trzeba, że w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany majątek oraz oszczędności. W sprawie niniejszej z informacji podanych przez skarżącego wynika, że jego rodzina posiada stały miesięczny dochód, majątek w postaci domu i nieruchomości rolnych oraz oszczędności w wysokości 140.000 zł. Okoliczności te, zdaniem Sądu, wykluczają przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić bowiem należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Skarżący nie może, zatem w zaistniałych w sprawie okolicznościach faktycznych domagać się tego, aby przerzucić na Skarb Państwa ciężar ponoszenia zobowiązań publicznoprawnych, do jakich należą koszty sądowe. Wskazana zaś okoliczność, że posiadane oszczędności mają zostać przeznaczone w przyszłości na remont domu nie posiada znaczenia w spawie o przyznanie prawa pomocy, ponieważ analizie podlega aktualna sytuacja majątkowa podmiotu ubiegającego się o taką pomoc. Pomimo, że skarżący zarzuca w sprzeciwie iż nie wzięto pod uwagę tego, że znajduje się on w tarapatach finansowych nie podał żadnych nowych okoliczności. Te zaś wynikające z treści wniosku nie świadczą, zdaniem Sądu, o tym że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.