I OSK 766/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędzia NSA Elżbieta Kremer, Sędzia WSA del. Arkadiusz Blewązka, po rozpoznaniu w dniu 4 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1319/16 w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 listopada 2016 r. oddalił skargę I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] lipca 2016 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu [...] kwietnia 2016 r. I. S. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na córki: A., urodzoną [...] 2006 r. i Z., urodzoną [...] 2008 r. Do wniosku dołączone zostały dokumenty dotyczące dochodów rodziny w roku 2014. Wnioskodawczyni wskazała, że samotnie wychowuje córki, jej mąż zmarł w 2011 r. Dochodem rodziny jest renta, którą ZUS przyznał decyzją z [...] marca 2014 r., wraz z wyrównaniem za okres od [...] czerwca 2011 r. do [...] marca 2014 r. prawo do renty rodzinnej uzyskała na postawie decyzji ZUS z dnia [...] marca 2014 r. wydanej w wykonaniu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] sierpnia 2013 r. Burmistrz R. decyzją z [...] maja 2016 r. orzekł o przyznaniu wnioskodawczyni świadczenia wychowawczego na córkę, Z. S. oraz odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na córkę, A. S. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195 – dalej: u.p.p.), świadczenie na pierwsze dziecko w rodzinie przysługuje, jeśli dochód rodziny w 2014 r. w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Tymczasem z zaświadczeń oraz oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię, wynika, iż dochód rodziny przekracza powyższe kryterium dochodowe. Organ wskazał, że dochód za okres trwający od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. oblicza się na podstawie dochodów uzyskiwanych w roku bazowym 2014. Dochód I. S., zgodnie z zaświadczeniem z urzędu skarbowego, za rok 2014 wyniósł netto [...] zł. Miesięcznie jest to kwota [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł, a zatem jest wyższy od ustawowego kryterium 800 zł na osobę. Od powyższej decyzji I. S. wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z [...] lipca 2016 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza R. z [...] maja 2016 r. wskazując na prawidłowe wyliczenie dochodu strony, skutkujące odmową przyznania świadczenia. Organ przywołał treść art. 5 u.p.p. oraz definicję dochodu i dochodu członka rodziny, zawarte w art. 2 u.p.p. Podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 20 lit. d u.p.p. uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a takie emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej. Tak w przypadku wnioskodawczyni. Na powyższą decyzję I. S. złożyła skargę wnosząc o jej uchylenie z uwagi na naruszenie przez organ prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 7 k.p.a. i art. 7 u.p.p., a także naruszenie art. 32 Konstytucji RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za nieuzasadnioną. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo przyjęły, że jednorazowa wypłata w 2014 r. zaległej renty rodzinnej należnej skarżącej za okres od [...] czerwca 2011 r. do [...] marca 2014 r., stanowiła uzyskanie przez nią dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 20 lit. d u.p.p. w jego literalnym brzmieniu. W ocenie Sądu stanowisko skarżącej, że w okresie objętym jej wnioskiem o wypłatę świadczenia wychowawczego wypłacana jest jej renta w comiesięcznej wysokości zaledwie [...] zł, nie wpływa na prawidłowość oceny dokonanej przez organy, a przede wszystkim nie stanowi o utracie dochodu. Zamknięty katalog przyczyn utraty dochodu wymieniony jest w art. 2 pkt 19 lit. a-j. Utrata renty o której mowa w lit. d nie odnosi się do sytuacji skarżącej, która prawa do renty rodzinnej ani nie utraciła ani też nie zostało jej ono przyznane w pomniejszonej wysokości. W świetle powyższego Sąd uznał, że organy trafnie oceniły, iż dokonanie przez ZUS jednorazowej wypłaty renty rodzinnej I. S., za okres prawie 3 lat powiększyło dochód jej rodziny w 2014 r. Stosownie do regulacji zawartej w art. 2 pkt 1 u.p.p. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to dochód w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Art. 3 wskazanej ustawy stanowi natomiast, że dochód, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, oznacza przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art.30b, art.30c, art. 30e i art.30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne a także deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. W tych warunkach Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: p.p.s.a.). W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku I. S., reprezentowana przez adwokata, podniosła zarzuty naruszenia następujących przepisów: 1. art. 7 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 2 i 4 w zw. z art. 5 ust. 3 u.p.p. poprzez niezastosowanie art. 7 ust. 2 w niniejszej sprawie przy ocenie legalności dokonanego przez organ ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącej w 2014 r. warunkującego przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwszą córkę, podczas gdy dochód członka rodziny należy ustalać z uwzględnieniem postanowień tego artykułu. Jak podkreślono, istotna względem powyższego jest okoliczność, iż skarżąca otrzymała świadczenie z ZUS tytułem wyrównania renty za okres od [...] czerwca 2011 r. do [...] marca 2014 r., a więc uzyskała te świadczenia w okresie 34 miesięcy, przy czym ustalając dochód rodziny skarżącej w 2014 r. dopuszczalne jest uwzględnienie kwoty przekazanej jednorazowo przez ZUS tylko co do należności z tytułu renty rodzinnej za miesiące od stycznia do marca 2014 r., a przynajmniej kwota ta powinna zostać podzielona przez 34 miesiące; 2. art. 2 pkt 20 lit. d u.p.p. poprzez jego błędną wykładnię i sprowadzenie pojęć "uzyskanie dochodu" oraz "uzyskanie renty rodzinnej" do ich potocznego znaczenia, polegającego na fizycznym otrzymaniu środków pieniężnych, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, że jednorazowa wypłata w 2014 r. zaległej renty rodzinnej należnej skarżącej za okres od [...] czerwca 2011 r. do [...] marca 2014 r. stanowiła uzyskanie dochodu w rozumieniu tego przepisu, podczas gdy renta rodzinna przyznana skarżącej jest świadczeniem okresowym, a skarżąca uzyskała rentę rodzinną płatną miesięcznie od [...] czerwca 2011 r., dlatego też za dochód uzyskany przez skarżącą w 2014 r. można uznać tylko tę część jednorazowej wypłaty ZUS, która odpowiada rencie rodzinnej uzyskanej w okresie od stycznia do marca 2014 r.; 3. art. 2 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 3 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - poprzez jego błędne zastosowanie i zakwalifikowanie kwoty wypłaconej I. S. przez ZUS tytułem wyrównania renty rodzinnej należnej od [...] czerwca 2011 r. jako dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych uzyskany w 2014 r., podczas gdy renta rodzinna przysługiwała skarżącej od [...] czerwca 2011 r. i od tego dnia powinna być przez ZUS wypłacana okresowo co miesiąc, dlatego też większa część "jednorazowej wypłaty" dokonanej przez ZUS powinna być zaliczona do dochodów za lata 2011, 2012 i 2013 r., natomiast do dochodu za 2014 r. może być doliczona tylko ta część "jednorazowej wypłaty", która odpowiada rencie rodzinnej należnej skarżącej za miesiące styczeń-marzec 2014 r. 4. art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez stosowanie prawa z naruszeniem konstytucyjnych zasad państwa prawa i równości wobec prawa, poprzez przeniesienie na skarżącą ryzyka wadliwej decyzji administracyjnej, jaką wydał ZUS w stosunku do I. S. (którą organ rentowy odmówił skarżącej prawa do renty rodzinnej, a która to decyzja została następnie zmieniona na skutek prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego [...] w W. przyznającym I. S. prawo do renty rodzinnej od [...] czerwca 2011 r.) i obciążenie I. S. negatywnymi skutkami wydania przez ZUS błędnej decyzji administracyjnej, poprzez nieprzyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, co różnicuje pozycję i uprawnienia skarżącej w porównaniu do osób, wobec których ZUS wydał słuszną decyzję o przyznaniu świadczenia rentowego (w takiej samej wysokości, co przysługujące skarżącej) i od początku regularnie wypłacał przysługujące świadczenia, zamiast w sposób skumulowany w jednym miesiącu. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i - w wyniku rozpoznania skargi - uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2016 r. w części, w jakiej utrzymana została decyzja Burmistrza R. w zakresie, w jakim odmówiono przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na A. S. i wskazanie, że SKO w Warszawie powinno zmienić decyzję organu I instancji w ww. zakresie poprzez przyznanie I. S. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. Wniesiono również o zasądzenie zawrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie oświadczono o zrzeczeniu się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. W świetle art. 5 ust. 3 u.p.p. warunkiem przyznania osobom uprawnionym świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest nieprzekroczenie kwoty 800 złotych dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę. W myśl art. 2 pkt 2 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji, dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Spośród przepisów, do których odsyła przywołana regulacja, istotny w rozpatrywanej sprawie jest art. 7 ust. 2, do którego odwołuje się skarga kasacyjna. W myśl tego przepisu, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Istotną dla powyższego okolicznością w rozpoznawanej sprawie stała się kwalifikacja jednorazowej wypłaty w 2014 r. zaległej renty rodzinnej należnej za okres od [...] czerwca 2011 r. do [...] marca 2014 r. Wypłata ta powiększyła dochód skarżącej uzyskany w 2014 r., co uniemożliwiło przyznanie jej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Jak wywodzi pełnomocnik skarżącej kasacyjnie, uzyskane świadczenie, choć wypłacone jednorazowo, powinno powiększyć dochód rodziny proporcjonalnie, a zatem uwzględnić należało tylko tę część odpowiadającą miesiącom: od stycznia do marca 2014 r. W rzeczywistości bowiem kwota, jaką uzyskała skarżąca jest należnością przysługującą jej od czerwca 2011 r. Z argumentacją taką nie sposób się zgodzić. W pierwszej kolejności wypada podkreślić, że w myśl art. 2 ust. 1 u.p.p., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) wśród możliwych źródeł dochodu podlegających uwzględnieniu, w art. 3 pkt 1 lit. a wskazuje na przychody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, do których renta rodzinna należy. Z kolei art. 2 pkt 20 lit. d u.p.p. wprost wiąże uzyskanie dochodu m.in. z uzyskaniem renty rodzinnej. Definiując zaś dochód członka rodziny art. 2 pkt 2 u.p.p. odwołuje się do przeciętnego dochodu osiągniętego w roku poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest świadczenie. W niniejszej sprawie będzie to rok 2014, co wynika z art. 48 ust. 2 u.p.p. Oznacza to, że uzyskana w tym roku renta rodzinna podlega wliczeniu do dochodu członka rodziny. Z faktu, iż w 2014 r. dokonano jednorazowej wypłaty renty za lata ubiegłe nie sposób wyprowadzić wniosku, że kwota ta powinna być rozliczona na poszczególne miesiące, dzięki czemu uwzględnieniu podlegałaby jedynie wartość odpowiadająca 3 miesiącom 2014 r. Nie zmienia bowiem faktu, że kwota ta uzyskana została w 2014 r., w tym też roku powstał obowiązek podatkowy z okolicznością tą związany, a świadczenie to wypłacane jest w okresie, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Skoro zatem należną za poprzednie lata kwotę renty rodzinnej wypłacono w 2014 r., a w kolejnych miesiącach renta ta w ustalonej decyzją ZUS wysokości była systematycznie wypłacana, to podlegała ona uwzględnieniu na zasadach określonych w art. 7 ust. 2 u.p.p. Argumentacja skargi kasacyjnej nie znajduje zatem oparcia w obowiązujących przepisach normujących świadczenie wychowawcze. Wypada jedynie zauważyć, że zaprezentowany pogląd odzwierciedla wolę ustawodawcy wyrażoną w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), która w art. 8 ust. 12 nakazuje jednorazowy dochód należny za dany okres uwzględnić w tych okresach, za które dochód ten uzyskano. Przepisu o takiej treści nie zawarto jednak w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Brak zaś odpowiedniego odesłania do ustawy o pomocy społecznej uniemożliwia przyjęcie zaprezentowanej w skardze kasacyjnej wykładni za słuszną. Powyższe świadczy o braku usprawiedliwienia dla zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 7 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 2 i 4 w zw. z art. 5 ust. 3 u.p.p. Nieskuteczność zarzutu naruszenia art. 2 pkt 20 lit. d u.p.p. wynika zatem z prawidłowego przyjęcia przez Sąd, że wypłacona w 2014 r. kwota uwzględniająca zaległe wypłaty z ubiegłych lat tytułem renty rodzinnej oraz okresowe wypłaty tego świadczenia w miesiącach kolejnych, stanowiła podstawę obliczeń dokonywanych na potrzeby postępowania prowadzonego w trybie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W tym zakresie, jako nieskuteczne należy ocenić przywołanie w skardze kasacyjnej art. 2 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 3 pkt 1 lit. a-c ustawy o świadczeniach rodzinnych, które definiują pojęcie dochodu odwołując się do przedmiotu opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Prawidłowości zaskarżonego wyroku nie mógł również podważyć zarzut naruszenia art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Poczucie krzywdy, czy niesprawiedliwości jakiej doznała skarżąca na skutek zaliczenia do dochodu jednorazowej wypłaty renty rodzinnej związanej z potwierdzoną przez Sąd Okręgowy wadliwością decyzji ZUS, nie może w warunkach prawnych sprawy rzutować na ocenę dokonanej przez Sąd interpretacji przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Zasada sprawiedliwości społecznej, do której odwołuje się skarżąca nie może być rozumiana jako postulat dokonywania takiej wykładni przepisów, która pozwoliłaby na wyrównanie rachunku krzywd, co wiązałoby się z dokonaniem interpretacji contra legem. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał wniesioną w tej sprawie skargę kasacyjną za nieposiadającą usprawiedliwionych podstaw, dlatego też oddalił ją na podstawie art. 184 p.p.s.a.