I SA/Wa 1571/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant referent stażysta Anna Ziółkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...]z dnia [...]czerwca 2016 r. nr [...]. Skarżąca, J. K., wniosła o całkowite i bezterminowe zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej wyjaśniając, że ojciec był alkoholikiem, nie interesował się nią i nie łożył na jej utrzymanie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Prezydent W. (Prezydent) zwolnił J. K. (Skarżąca) całkowicie z ponoszenia opłaty za pobyt ojca – M. K. w domu pomocy społecznej, w okresie od dnia 1 czerwca 2016r. do dnia 31 maja 2017r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (SKO), po rozpoznaniu odwołania Skarżącej utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podstawą faktyczną organów obu instancji było ustalenie, że sytuacja materialna Skarżącej, w szczególności ponoszone przez nią opłaty w tym spłata kredytu, uzasadniają całkowite i bezterminowe zwolnienie jej z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Odnosząc się do podniesionych przez Skarżącą w odwołaniu argumentów dotyczących jej relacji z ojcem, SKO wskazała, że są one zrozumiałe ale nie mogą stanowić podstawy do zwolnienia z opłaty. Z treści art. 64 ustawy o pomocy społecznej wynika, że powodem zwolnienia jest trudna sytuacja materialna, zdrowotna lub rodzinna osoby zobowiązanej, która może ulec zmianie, dlatego też jest to zwolnienie czasowe. Podstawą prawną decyzji organu pierwszej instancji był art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz. 163 z późn. zm., zwanej dalej "ustawą o pomocy społecznej"). Organ drugiej instancji jako podstawę swojego rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skarżąca nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wniosła do tutejszego sądu skargę w której decyzji SKO zarzuciła : 1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania wszelkich czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego polegające na niezebraniu i nierozpatrzeniu wszystkich dowodów niezbędnych do ustalenia faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz brak wskazania w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji przyczyn, dla których Organ nie rozpatrzył dowodów powołanych przez Skarżącą, które zawnioskowane zostały dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. wyroku Sądu Rejonowego w W., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] sierpnia 2011 r., sygn. akt [...], w przedmiocie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej pomiędzy M. K. a B. K. oraz protokołów rozpraw z dnia [...] czerwca 2011r. oraz z dnia [...] sierpnia 201 lr. w sprawie rozpatrzonej przez Sąd Rejonowy w W. pod sygn. akt [...]; 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a. zobowiązującego organy administracji publicznej do działania na podstawie przepisów prawa poprzez pominięcie przez Organ przepisów powszechnie obowiązującego prawa przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy, a mianowicie art. 1441 w zw. z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, umożliwiających uchylenie się przez zobowiązanego od obowiązku dostarczania niezbędnych kosztów utrzymania uprawnionemu w przypadku, w którym realizacja obowiązku dostarczania kosztów utrzymania uprawnionemu pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego; 3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnie polegającą na uznaniu, że podstawą zastosowania zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są przyczyny enumeratywnie wymienione w tym przepisie, podczas gdy przepis zawiera otwarty katalog przyczyn zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, na co jednoznacznie wskazuje użyte w treści ww. przepisu słowo "w szczególności", zważywszy zaś na obowiązek działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa oraz cel, jaki realizuje obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obciążający krewnych osoby przebywającej w domu pomocy społecznej, należy uznać za uzasadnione stosowanie zasad dotyczących obowiązku alimentacyjnego określonych w powszechnie obowiązujących przepisach prawa do obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Z uwagi na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji o bezterminowym zwolnieniu jej z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca, M. K., w domu pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest uzasadniona. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczyła kwestii, czy podstawą do zwolnienia członka rodziny, o którym mowa w art 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej mogą być kwestie związane z relacjami panującymi w rodzinie czy też mogą to być tylko okoliczności dotyczące sytuacji materialnej zobowiązanego, wymienione w art. 64 tejże ustawy. Kolejną kwestią sporną między stronami była możliwość ewentualnego bezterminowego zwolnienia osoby zobowiązanej od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. W pierwszej kolejności wskazać należy, że co do zasady obowiązek uiszczania odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej nie jest powiązany z obowiązkiem alimentacyjnym a jedynie z pokrewieństwem Tak więc okoliczność, że Skarżąca mogłaby potencjalnie w trybie art. 1441 k.r.o. występować o uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego (o ile takowy zostałby na nią nałożony wyrokiem sądu powszechnego) pozostaje bez wpływu na zakres jej obowiązków związanych z ponoszeniem odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Sąd podziela natomiast stanowisko Skarżącej, że ustawodawca przyjął otwarty katalog przesłanek zwolnienia osób spokrewnionych z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Zatem, wbrew stanowisku wyrażonemu przez organ drugiej instancji, możliwe jest orzeczenie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie innych przesłanek niż tylko związanych z sytuacją dochodową osób zobowiązanych. Ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej do związanych tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych byłoby niezasadne na gruncie katalogu otwartego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 września 2016 r. II SA/Łd 366/16). Za zasadnością poglądu, iż otwarty katalog przesłanek zwolnienia zstępnych i wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej pozwala na uwzględnienie także innych okoliczności, nie związanych wyłącznie ze sferą materialną, świadczy też unormowanie zawarte w art. 64a ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Takie brzmienie przepisu nie pozostawia wątpliwości, że pozbawienie władzy rodzicielskiej zwalnia ex lege potencjalnego zobowiązanego z tego obowiązku. Ustawodawca nie pozostawił swobody działania organom rozstrzygającym. Cytowany art. 64a ustawy o pomocy społecznej zawiera unormowanie szczególne, wprowadzające wyjątek od zasady obowiązku ponoszenia kosztów pensjonariusza domu pomocy społecznej przez jego małżonka i krewnych. O ile bezspornie nie podlega on interpretacji rozszerzającej, to jednak ma wpływ na interpretację zawartego w art. 64 ustawy o pomocy społecznej zakresu katalogu otwartego możliwych przypadków zwolnienia z odpłatności. W rozpoznawanej sprawie nie mamy wprawdzie do czynienia z sytuacją opisaną w cytowanym art. 64a ustawy o pomocy społecznej, ale – w ocenie sądu - z sytuacją o podobnym znaczeniu i ciężarze gatunkowym. To winno skłonić do takiej interpretacji art. 64 powołanej ustawy, która pozwala na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt osoby spokrewnionej w domu pomocy społecznej również takich okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, jak przyczyna braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem. Zatem za nieprawidłowe należało uznać stanowisko, iż o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej decydują wyłącznie kwestie związane z sytuacją materialną zobowiązanego. Jednocześnie wskazać należy, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie wskazują wprost, na jaki okres może być orzeczone zwolnienie osoby wskazanej w art. 60 ustawy z obowiązku uiszczania opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Skoro, jak już wyżej wskazano, nie tylko przesłanki dotyczące sytuacji materialnej osoby zobowiązanej (która może ulegać zmianom) mogą być podstawą do zwolnienia, ale również i przesłanki dotyczące relacji rodzinnych, to możliwa jest taka wykładnia art. 64 ustawy, która pozwala na zwolnienie danej osoby z obowiązku uiszczania opłat na dłuższy okres niż tylko rok, a w sytuacjach szczególnych – nawet bezterminowo. Sąd wskazuje w tym miejscu, że w pełni podziela stanowisko organów obu instancji, zgodnie z którym Skarżąca spełniała warunki do objęcia jej zwolnieniem w okresie od dnia 1 czerwca 2016r. do dnia 31 maja 2017 r. Skarżąca wnosiła jednak o udzielenie jej zwolnienia bezterminowego. W sentencji decyzji organu pierwszej instancji nie zostało wskazane, że organ odmawia zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za okres po dniu 31 maja 2017 r. Kwestia ta wynika wyłącznie z uzasadnienia decyzji. W tej sytuacji sąd nie miał możliwości uchylenia decyzji jedynie w części, w której organ odmówił zwolnienia za okres po dniu 31 maja 2017 r. a zobligowany był do uchylenia decyzji obu instancji w całości. Tym niemniej, rozpoznając ponownie sprawę organy zobowiązane będą do podtrzymania stanowiska co do zasadności zwolnienia Skarżącej z obowiązku ponoszenia opłat w okresie w okresie od dnia 1 czerwca 2016r. do dnia 31 maja 2017r. W odniesieniu do pozostałego okresu, organy rozważą sytuację rodzinną Skarżącej i możliwość zastosowania zwolnienia z uwagi na te właśnie przesłanki w okresie po dniu 31 maja 2017 r. Podsumowując sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszały prawo, to jest art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię, co uzasadniało ich wyeliminowanie z obrotu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.