I SA/Wa 1357/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. K. od decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci –K. S. i K. K. w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. W dniu 4 kwietnia 2016 r. M. K. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na drugie i trzecie dziecko – K.. K. i K. K. Decyzją Burmistrza Miasta S. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca w składzie rodziny uwzględnił dwoje dzieci, tj. K. K. i K. K. Z załączonego do akt sprawy wyroku Sądu Okręgowego w P., sygn. akt: [...] orzekającego rozwiązanie związku małżeńskiego przez rozwód wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi K. K. i K. K. powierzono obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania dzieci w każdorazowym miejscu zamieszkania matki M. K. Zdaniem organu I instancji, w składzie rodziny nie powinny znaleźć się dzieci wnioskodawcy – K. K. i K. K., gdyż nie zamieszkują wraz z ojcem, lecz zgodnie z orzeczeniem sądu z ich matką. Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. K. kwestionując rozstrzygnięcie organu I instancji. Rozpoznając złożone odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało na cele ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195), jednocześnie podkreślając, że zgodnie z treścią art. 2 pkt. 16 ww, do składu rodziny zalicza się następujące osoby: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów /Dz. U. z 2016 r. poz. 162/. Do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Dokonując analizy powyższego przepisu, Kolegium podkreśliło, że kwestia sprawowania przez obojga rodziców pełnej władzy rodzicielskiej nad dziećmi – K. K. i K. K., jak również ustalenie kontaktów z dziećmi, jest bezsporna podobnie jak kwestia wywiązywania się z nałożonego wyrokiem sądowym obowiązku płacenia alimentów. Jednak te fakty nie upoważniają wnioskodawcy do włączenia w skład rodziny małoletnich dzieci, na rzecz których alimenty zostały zasądzone i w stosunku do których przysługuje władza rodzicielska i ustalono kontakty. Ustawodawca bowiem jasno sformułował przepis prawa, w którym wskazał, że jedyną sytuacją, w której możliwe jest wpisanie dziecka w skład rodziny obojga rodziców rozwiedzionych, w separacji lub żyjących w rozłączeniu jest sytuacja, gdzie wyrokiem sądowym orzeczono o pieczy naprzemiennej. Z tych względów organ uznał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonana w świetle wskazanych wyżej przepisów prowadzi do wniosku, że organ I instancji w sposób prawidłowy zastosował obowiązujące przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. wniósł M. K. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] czerwca 2016 roku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi; Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie art. 5 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 195) poprzez przyjęcie, iż skarżący nie spełnia kryterium do otrzymania świadczenia wychowawczego z uwagi na brak przesłanki wykonywania przez skarżącego opieki naprzemiennej, gdy z zebranego materiału dowodowego w sprawie wynika, iż skarżący faktycznie opiekuje się małoletnią K. K. w równym stopniu z matką; 2. naruszenie art. 2 ust. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 195) poprzez ustalenie, iż K. K. nie wchodzi w skład definicji rodziny skarżącego zawartej w art. 2 ust. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 195); 3.błąd w ustaleniach faktyczny polegający na przyjęciu, iż skarżącemu nie przysługuje opieka naprzemienna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 11 lutego 2016 r. - o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195); przywoływanej dalej jako: "u.p.p.w.d., regulujące zasady udzielania świadczenia wychowawczego w wysokości 500 złotych na dziecko w rodzinie, przeznaczonego na częściowego pokrycie wydatków związanych z wychowanie dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Uprawnionymi do świadczenia są zaś, stosownie do art. 4 ust. 2 powołanej ustawy: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka albo opiekun prawny dziecka . Zgodnie z art. 2 pkt 16 tej ustawy, rodzina w rozumieniu tej ustawy - oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Organy orzekające w sprawie stanęły na stanowisku, że skarżącemu nie przysługuje wnioskowane świadczenie na K. K. i K. K., z uwagi na to, że nie sprawuje on opieki naprzemiennej nad K. K. i K. K., gdyż miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania ich matki, a pobyt dzieci u skarżącego nie został uregulowany orzeczeniem sądu w kwestii opieki naprzemiennej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że małżeństwo zawarte pomiędzy M. K. a M. S. zostało rozwiązane na mocy wyroku Sądu Okręgowego w P. I Wydział Cywilny z dnia [...] marca 2012 r., w wyroku tym zasądzono również alimenty na rzecz dzieci K. K. i K. K., władze rodzicielską sąd powierzył obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania dzieci przy matce. Następnie na mocy postanowienia z dnia [...] stycznia 2015 r. Sądu Rejonowego w Z. sygn. akt [...] zmieniono ugodę sądową zawartą dnia [...] lipca 2013 r. co do kontaktów ojca M. K. z małoletnimi K. K. i K. K.. Sąd ustalił kontakty ojca M. K. z dziećmi K. K. i K. K. w jego miejscu zamieszkania w [...]. Apelacja M. S. od postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] stycznia 2015 r. została oddalona postanowieniem Sadu Okręgowego w P. z dnia [...] czerwca 2015 r. sygn. akt [...]. W ocenie Kolegium, przedstawiony przez skarżącego sposób sprawowania opieki, w świetle prawomocnego orzeczenia Sądu, nie jest opieką naprzemienną, lecz ustaleniem prawa kontaktów z dzieckiem z prawem do ich zabierania z miejsca zamieszkania. Organy obu instancji stwierdziły, że skarżący nie sprawuje naprzemiennej opieki nad dziećmi K. i K. K., ponieważ nie orzeczono o takiej opiece w wyroku rozwodowy. Zdaniem Sądu należy zgodzić się z takim stanowiskiem organu. Wskazać należy, że stosownie do treści art. 58 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015r., poz. 2082;) dalej: kro, w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia - art. 58 § 1a. kro. Powyższe regulacje prawne wskazują, że sąd ustala relację pomiędzy rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem i utrzymuje zasadę, że o wykonywaniu władzy rodzicielskiej w pierwszej kolejności powinni decydować rodzicie w drodze porozumienia. Przepis art. 58 kro otrzymał brzmienie na skutek nowelizacji przepisów Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, a także Kodeksu Postępowania wprowadzona ustawą z dnia 25 czerwca 2015 roku o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2015.1062), które weszły w życie z dniem 29 sierpnia 2015 r. Zmiany wprowadzone tą ustawą przewidują usunięcie dotychczasowego automatyzmu ograniczenia władzy rodzicielskiej jednego z rodziców i przyjęcie jako zasady pozostawienie pełnej władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom. Ponadto w przepisach procedury cywilnej, a konkretnie w art. 598(22) kpc wprowadzono wprost możliwość wydania orzeczenia, w którym sąd określi, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach oraz zastosowania do takiego orzeczenia przepisów dotyczących wykonywania kontaktów z dzieckiem, ponadto w art. 756(2) kpc również dodano możliwość uregulowania sposobu roztoczenia pieczy nad małoletnim w ten sposób, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. To oznacza, że ustawodawca na mocy tych zmian wprost dopuścił możliwość orzekania przez sądy o opiece naprzemiennej. Jednak opieka naprzemienna była stosowana w praktyce orzeczniczej jeszcze przed wejściem w życie zmian na mocy ww. ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. Zagadnienie dotyczące pieczy naprzemiennej znalazło się wśród jednych z tematów badawczych zaproponowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości do realizacji przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości. Problematyka "Orzekania o pieczy naprzemiennej w wyrokach rozwodowych" była przedmiotem badań wykonanych w ramach Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości przez dr. Macieja Domańskiego. Podstawowym wnioskiem wynikającym z badania zawartym w raporcie dr. Macieja Domańskiego (Warszawa 2015) jest potwierdzenie obecności w praktyce sądowej spraw, w których sądy w wyrokach rozwodowych zdecydowały się na przyjęcie modelu symetrycznej, naprzemiennej pieczy rodzicielskiej. W raporcie wskazano na to, że niedopuszczalny jest wybór modelu pieczy naprzemiennej w sytuacji nasilonego konfliktu między rodzicami. Pozytywna prognoza "współdziałania w sprawach dziecka" powinna być bezpośrednią przesłanką pozostawienia rodzicom pełnej władzy rodzicielskiej. Zatem do tej pory opieka naprzemienna nie była uregulowana w przepisach, lecz jej orzekanie nie było też zakazane. Pojęcie pieczy naprzemiennej nad dzieckiem pojawiło się również w ww. ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2016r, jednak dla celów tej ustawy pojęcie to nie zostało zdefiniowane. Biorąc pod uwagę powyższe regulacje, w ocenie Sądu taka wykładnia art. 2 pkt 16 p.p.w.d. jaką zastosowały organy w niniejszej sprawie znajduje uzasadnienie w realiach niniejszej sprawy. Powołane wyżej piśmiennictwo zwraca uwagę, że jednym z warunków ustalenia pieczy naprzemiennej jest brak konfliktu między rodzicami co do sposobu sprawowania opieki oraz podkreśla, że jej cechą jest symetryczność obowiązków obojga rodziców. Z akt sprawy wynika, że skarżący ma ustalane kontakty z dziećmi K. K. i K. K. na mocy orzeczeń sądu, brak jest zatem porozumienia miedzy byłymi małżonkami co do opieki nad dziećmi. Ponadto skarżący nie sprawuje opieki nad dziećmi w takim zakresie czasowym jak jego była żona, co wynika również z nałożonego na niego w wyroku rozwodowym obowiązku alimentacyjnego. Poza tymi wszystkim rozważaniami należy podkreślić również, że ustawodawca orzekanie w zakresie istnienia opieki naprzemiennej pozostawił w kompetencji sądu powszechnego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący na moment złożenia wniosku nie przedstawił orzeczenia sądu powszechnego, z którego sentencji, uzasadnienia lub wykładni wynikałaby, że sprawuje on opiekę naprzemienną nad dziećmi K. K. i K. K.. Reasumując, zaprezentowana przez organy wykładnia wskazanego pojęcia znajduje oparcie w brzmieniu wskazanego przepisu. Tym samym nie mogą zostać uwzględnione zarzuty podniesione w skardze, które koncentrują się na wykazaniu, że skarżący sprawuje opiekę naprzemienną nad dziećmi K. K. i K. K.. To zaś powoduje, że wniesiona na zaskarżoną decyzję skarga pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw i podlegać musi oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).