I SA/Bk 667/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi "K." Spółka z o.o. w A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wglądu do dokumentów wyłączonych z akt sprawy oddala skargę Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. Nr [...] wyłączył z akt sprawy - ze względu na interes publiczny: (-) materiały i informacje otrzymane z Prokuratury Apelacyjnej w B. oraz z Centralnego Biura Śledczego Policji w B., które, jak wynika z pisma Prokuratury Apelacyjnej, nie mogą być udostępniane stronie postępowania kontrolnego ze względu na dobro prowadzonego śledztwa; (-) pismo z Prokuratury Apelacyjnej w B. z [...] października 2015 r. oraz materiały otrzymane z Urzędu Kontroli Skarbowej w O., zawierające m.in. informacje i dane objęte tajemnicą skarbową, dotyczące osób trzecich. Pismami z [...] marca 2016 r. pełnomocnik strony wniósł o zapoznanie się z wyłączonymi dokumentami. Postanowieniem z [...] marca 2016 r. Nr [...] Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. odmówił wglądu do dokumentów wyłączonych z akt sprawy. W złożonym zażaleniu pełnomocnik strony zarzucił naruszenie art. 178 § 1 oraz art. 123 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej w skrócie: "o.p.") poprzez niezastosowanie i nie udostepnienie stronie wglądu do akt sprawy. Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że część dokumentów, o których udostępnienie wnioskował podatnik, pozyskana została z materiałów zgromadzonych przez Prokuraturę Apelacyjną w B. na potrzeby śledztwa nr [...] oraz z Centralnego Biura Śledczego Policji w B. Prokuratura Apelacyjna zezwalając na włączenie do akt niniejszej sprawy tych dokumentów zastrzegła, iż nie mogą być one udostępnione stronom postępowania. Z uwagi na powyższe dokumenty te zostały zasadnie przez organ I instancji wyłączone z akt sprawy na podstawie art. 179 § 1 o.p. Pozostałe zaś dokumenty, o udostępnienie których podatnik również wnioskował, zawierają m.in. informacje i dane objęte tajemnicą skarbową, dotyczące osób trzecich. Zdaniem organu interesem publicznym w rozumieniu art. 179 o.p., będącym przesłanką odmowy udostępnienia stronie określonych dokumentów, jest dobro osób trzecich, których dotyczą wyłączone z akt sprawy dokumenty. W przedmiotowej sprawie, takimi dobrami są informacje stanowiące tajemnicę skarbową, dotyczące innych podmiotów niż skarżąca Spółka. Organ podatkowy nie może dopuścić do ujawnienia pozyskanych w trakcie czynności kontrolnych informacji - stanowiących tajemnicę skarbową. Obowiązkiem organu jest bowiem bezwzględna ochrona dóbr osobistych osób trzecich niebędących stronami prowadzonego postępowania kontrolnego. Z tych względów zasadne było wydanie postanowienia w przedmiocie odmowy wglądu do dokumentów wyłączonych z akt sprawy. Podkreślono, że skorzystanie przez organ I instancji z możliwości zawartej w art. 179 § 1 o.p. zawsze wiąże się z ograniczeniem zasady czynnego udziału strony, o której mowa w art. 123 § 1 o.p. Jednak skoro ustawodawca takie ograniczenie dopuścił, to samo skorzystanie przez organ z rozwiązania przewidzianego w art. 179 § 1 o.p. nie oznacza, iż zostały naruszone prawa strony. W skardze złożonej do WSA w Białymstoku skarżąca Spółka działając za pośrednictwem pełnomocnika zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: – art. 179 § 2 i § 3 o.p. poprzez błędne zastosowanie przepisu i błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż w sprawie występuje przesłanka interesu publicznego, uzasadniająca wydanie zaskarżonego postanowienia, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka uzasadniająca ograniczenie prawa strony dostępu do akt sprawy; – art. 123 w związku z art. 178 o.p. poprzez naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu; – art. 123 § 1 o.p. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji dołączenie do akt postępowania materiału dowodowego w postaci dokumentów z akt innych postępowań o charakterze karnym - sygn. akt: [...], które to dokumenty zostały zebrane w postępowaniach, w których nie mogła brać udziału strona skarżąca, przez co nie miała żadnego wpływu na ich kompletność, czy też wyczerpujący zakres, przy czym przedmiotowe naruszenie prawa miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wskazując na powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 179 § 1 o.p., przepisu art. 178 o.p. (dającego stronie uprawnienie wglądu do akt sprawy) nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Zgodnie z § 2 tego przepisu odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia. Natomiast zgodnie z § 3 tego przepisu, na postanowienie, o którym mowa w § 2, służy zażalenie. Podkreślić należy, że wyrażone w art. 178 § 1 o.p. prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 o.p.) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 o.p.). Przepis ten nie ma jednak charakteru absolutnego i doznaje określonych ograniczeń, o których mowa w cyt. powyżej art. 179 § 1 o.p. (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2300/13, LEX nr 1915587). Analiza przepisów art. 178 i 179 o.p. wykazuje, iż na postanowienie wydane na podstawie art. 178 § 1 o.p. nie przysługuje zażalenie. Brak dopuszczalności zażalenia nie oznacza braku możliwości kontroli wykonywania administracji publicznej w omawianym zakresie. Otóż zaskarżalność postanowień w sprawach incydentalnych gwarantuje przepis art. 237 o.p. stanowiący, że stronie służy prawo wniesienia zarzutów w odwołaniu od decyzji na postanowienie organu, na które nie służy zażalenie. To Konstytucja RP przewiduje możliwość wprowadzenia w drodze ustawy wyjątków od zaskarżalności postanowień organów w sytuacji gdy tego rodzaju orzeczenia mogą być zaskarżone w odwołaniu od decyzji rozstrzygającej o prawach i obowiązkach strony postępowania podatkowego (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2005 r., sygn. akt FSK 690/04, niepubl., wyrok NSA z dnia 21 lipca 2006 r., sygn. akt I FSK 1070/05, LEX nr 254935). Sąd zgadza się ze stanowiskiem panującym w judykaturze, z którego wynika, że w sytuacji, gdy organ wyłącza z akt sprawy poszczególne dokumenty z powodu objęcia ich tajemnicą państwową lub ze względu na interes publiczny, ograniczając tym samym uprawnienia strony postępowania, określone w art. 178 o.p., postanowienie w tym przedmiocie podlega kontroli instancyjnej lub sądowej w ramach badania prawidłowości decyzji kończącej postępowanie w danej sprawie (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Lu 800/07, LEX nr 598173). W przypadku, gdy strona postępowania oświadczy organowi chęć zapoznania się z aktami sprawy, w tym także z dokumentami wyłączonymi z akt, organ w drodze postanowienia odmawia dokonania tej czynności, co wynika z treści art. 179 § 2 o.p., ale jest to postanowienie odrębne od postanowienia o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy. Jest to również postanowienie, na które przysługuje zażalenie, a w konsekwencji zgodnie z art. 217 § 2 o.p. winno zawierać ono uzasadnienie faktyczne i prawne. W ocenie Sądu zarówno postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B., który odmówił postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. wydania kopii dokumentów wyłączonych z akt sprawy postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r., jak też postanowienie organu odwoławczego, który utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszoinstancyjnego spełniają wymogi formalne wynikające z art. 217 o.p. Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 123 § 1, art. 178 oraz art. 179 § 2 i 3 o.p. W skarżonym postanowieniu szczegółowo i wyczerpująco, a także zasadnie podano podstawy prawne oraz uzasadnienie faktyczne odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy. Wskazano na podstawę wyłączenia z akt sprawy materiałów zgromadzonych przez Prokuraturę Apelacyjną w B. na potrzeby śledztwa nr [...] oraz z Centralnego Biura Śledczego Policji w B. oraz pisma z Prokuratury Apelacyjnej w B. z dnia [...] października 2015 r. i materiałów otrzymanych z Urzędu Kontroli Skarbowej w O. W pierwszym przypadku Prokuratura Apelacyjna zezwalając na włączenie do akt niniejszej sprawy tych dokumentów zastrzegła, iż nie mogą być one udostępnione stronom postępowania. Pozostałe dokumenty zawierają natomiast informacje i dane objęte tajemnicą skarbową dotyczące osób trzecich. W obu przypadkach podstawą wyłączenia dokumentów z akt sprawy był interes publiczny. Nawet gdyby uznać konieczność weryfikacji zasadności merytorycznej postanowienia w przedmiocie wyłączenia dokumentów w ramach kontroli postanowienia dotyczącego wydania kopii dokumentów z akt sprawy należy stwierdzić, że organ prawidłowo je wyprowadził z akt postępowania kontrolnego. Odnośnie materiałów zgromadzonych przez Prokuraturę Apelacyjną w B. oraz Centralne Biuro Śledcze Policji w B. interes publiczny przemawiający z wyłączeniem ich z akt sprawy wyrażał się w dobru prowadzonego śledztwa, co zostało stwierdzone w piśmie Prokuratora zastrzegającym, że przekazane materiały nie mogą być udostępniane stronie postępowania kontrolnego. Z kolei pismo Prokuratury Apelacyjnej w B. z dnia [...] października 2015 r. i materiały otrzymane z Urzędu Kontroli Skarbowej w O. zawierały informacje i dane objęte tajemnicą skarbową dotyczące innych podmiotów niż skarżąca Spółka. Należy zgodzić się z organem, że interesem publicznym w rozumieniu art. 179 o.p. było w tym przypadku dobro osób trzecich, których dotyczą wyłączone z akt sprawy dokumenty. Organ podatkowy nie może dopuścić do ujawnienia pozyskanych w trakcie czynności kontrolnych informacji stanowiących tajemnicę skarbową. Jego obowiązkiem jest bowiem bezwzględna ochrona dóbr osobistych osób trzecich niebędących stronami prowadzonego postępowania kontrolnego. Reasumując należy podkreślić, że ostateczny walor dowodowy wyłączonych dokumentów będzie mógł być skonfrontowany w odwołaniu od decyzji rozstrzygającej sprawę podatkową i w skardze sądowoadministracyjnej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd oddalił skargę, jako niezasadną.