I SA/Rz 826/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Włoch po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2016 r., na posiedzeniu niejawnym, sprzeciwu d.s. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2016 r., odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy w sprawy ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2016r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług - postanawia - I. zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego i zwolnic skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 25 000 zł. ( słownie: dwadzieścia pięć tysięcy złotych) II. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 15 listopada 2016 r., odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia, ustalając wysokość wpisu na kwotę 4 984 zł. referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał iż nie jest w stanie ponieść wydatku w tej wysokości. Zauważył bowiem, że z oświadczenia skarżącego wynika, że pełni funkcje menadżerskie w spółkach prawa handlowego, których jest udziałowcem i deklaruje jednocześnie symboliczne dochody własne, co zdaniem referendarza sądowego świadczy jedynie o tym, że skarżący nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowych. Dostrzegł również nieścisłości w oświadczeniach majątkowych i dochodowych strony. W sprzeciwie od postanowienia referendarza, skarżący, wskazując iż kwota należnego wpisu to prawie 50 tys. zł. podkreśli, że nie dysponuje żadnymi aktywami, gdyż zarówno rachunki bankowe jak i majątek posiadanych spółek zostały zajęte w toku prowadzonej egzekucji. Podkreślił trudną sytuację majątkową i wskazał na trudności w zaspakajaniu potrzeb. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym, orzekając jako sąd drugiej instancji i stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 i §3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Według art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym przyznaje się, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Strona ubiegająca się o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przy czym chodzi nie tylko o brak środków bieżących na uiszczenie kosztów sądowych ale również o wykazanie niemożności ich uzyskania w toku prowadzonej działalności czy też poprzez zadysponowanie posiadanym majątkiem. Posiadanie bowiem majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania, niezależnie od tego czy i jak strona wykorzystuje posiadany majątek (post. NSA z 2.10.2014r. sygn. akt II OZ 1012/14). Dokonana przez Sąd analiza złożonego wniosku wraz z złącznymi dokumentami pozwala uznać, że skarżący spełnia przesłanki wymienione w tym przepisie, gdyż nie będzie on w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych – kwota należnego w sprawie wpisu to 49 833 zł., a nie jak przyjął referendarz sądowy w treści zaskarżonego postanowienia jedynie 4 983 zł. Jednocześnie w ocenie sądu sytuacja majątkowa i dochodowa strony, przedstawiona w złożonym wniosku, nie uzasadnia twierdzenia, że strona nie będzie stanie w jakikolwiek sposób partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Skarżący powołuje się bowiem na dokonane zajecie rachunków bankowych oraz udziałów w spółkach, nie wykazując jednocześnie tej okoliczności w jakikolwiek sposób. Trudno zatem jednoznacznie stwierdzić czy i które składniki majątkowe posiadane przez stronę zostały faktycznie zajęte. Należy również zgodzić się z wnioskami referendarza sądowego co do nieścisłości w przedstawionym przez stronę bilansie wydatków i przychodów. Skarżący deklaruje symboliczny wręcz dochód, prowadząc działalność gospodarczą na dużą skalę, o której świadczy choćby sama wartość przedmiotu zaskarżenia w przedmiotowej sprawie liczona w milionach złotych. Deklarując zupełny brak majątku i oszczędności oraz dochód w kwocie 393 zł., korzysta jednocześnie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Pozostaje zatem pytanie o faktyczne źródło finansowania świadczonej na rzecz strony pomocy prawnej, a także o rzetelność składanych przez stronę oświadczeń co do stanu środków finansowych. Jednoczenie strona deklaruje posiadanie 99% udziałów spółki [...], w której majątku znajduje się samochód osobowy Nissan X-trail z 2014r., który według deklaracji jest użytkowany przez stronę. Nic nie wskazuje zatem na to aby faktycznie uległ zajęciu. Skarżący deklaruje również posiadanie udziałów spółek prawa handlowego. Łączna wartość udziałów w spółkach posiadana przez skarżącego sięga kwoty 25 tys. zł. W tej sytuacji nie sposób stwierdzić, że skarżący, mimo twierdzeń o braku dochodów i majątku, nie jest faktycznie w stanie partycypować w kosztach postępowania. Nie sposób bowiem uznać, że profesjonalny podmiot gospodarczy, dysponujący majątkiem osobistym a także kierujący innymi podmiotami gospodarczymi, nie jest w stanie czy to na skutek prowadzonej działalności gospodarczej czy też na skutek zadysponowania majątkiem tychże podmiotów, pozyskać środków na uiszczenie wymaganego wpisu. Jednocześnie, w ocenie sądu, wysokość wpisu należnego w przedmiotowej sprawie jest na tyle wysoka, że uzasadnia wniosek, że skarżący będący osobą fizyczną, nie będzie go stanie uiścić w pełnej wysokości, bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Tym samym, sąd uznał za uzasadnione zwolnić skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 25 tys. zł. Kwota ta bowiem znajduje pokrycie w wartości posiadanych przez skarżącego udziałów w spółkach kapitałowych, a także w majątku tychże spółek. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.